bilish falsafasi (gnoseologiya)

PPTX 26 pages 1.2 MB Free download

26 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PPTX

Pages 26

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 26

yoshlardagi ishsizlik muammosi mavzu: bilish falsafasi.(gnoseologiya). reja: bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari. bilishning asosiy turlari va shakllari. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalari, ularning o‘ziga xosligi va aloqadorligi. bilishda haqiqat va amaliyot uyg‘unligi. haqiqatning asosiy shakllari va konsepsiyalari. гносеология –бу фалсафанинг билиш масалалари ва муаммолари билан шуғулланувчи махсус соҳаси — гносеология деб аталади. инсон билиши ниҳоятда кўп киррали, мураккаб ва зиддиятли жараёндир. гнесеология асосан, билишнинг фалсафий муаммоларини ҳал этиш билан шуғулланади. ҳар бир тарихий жамиятнинг ривожланиш эҳтиёжларидан келиб чиқиб, гносеология олдига янги вазифалар қўяди. voqelikni bilishning falsafiy muammolari: bilishning mohiyati, shakllanish va rivojlanish qonuniyatlari, xususiyatlarini o‘rganish falsafa tarixida muhim o‘rin egallab kelmoqda. shu bois falsafa fanining bilish masalalari va muammolari bilan shug‘ullanuvchi maxsus umumnazariy sohasi – bilish nazariyasi, ya’ni gnoseologiya vujudga keldi. (gnoseologiya yunoncha gnosis – bilish, bilim va logos – ta’limot, fan so‘zlaridan kelib chiqqan). gnoseologiya yoki bilish nazariyasi falsafiy bilimlar bo‘limi bo‘lib, unda: -insonning …

2 / 26

ionalius – aql, tafakkur) to‘qnashadi. falsafada idrok etish – persepsiya (lot. “perception”- idrok etish) deb ataladi. persepsiya – bu o‘zini qurshagan dunyodagi narsalar va hodisalarni sezgilar orqali idrok qilishdir. borliqni aql bilan anglash, bilish, ularni g‘oya va bilimlarda ifodalash esa apersepsiya deb ataladi. inson bilishi persepsiya chegaralarini ham, tafakkurimiz doirasini ham, ya’ni empirik va ratsional jihatlarni ham qamrab oladi. bilish nazariyasining asosiy masalasi – “dunyoni, undagi buyum va hodisalarni, ularning mohiyatini haqqoniy bilish mumkinmi?, qanday bilish mumkin?, bilishning chegaralari bormi?” kabi savollarga javob beruvchi uch asosiy yo‘nalishni falsafada farqlash mumkin: gnoseologik optimizm, skeptitsizm va agnostitsizm. bir guruh faylasuflar insondan, uning ongidan tashqari dunyo mavjud emas, dunyo faqat bizning ongimizda, bizning sezgi va idroklarimiz yig‘indisi (kompleksi va kombinatsiyalari) dan iborat xolos. binobarin, biz o‘z sezgi va idroklarimiznigina bila olamiz, deyishadi. boshqa bir guruh faylasuflar esa insonning dunyoni va o‘zini bilishiga shubha bilan qaraydilar, inson dunyoni to‘liq bila olmaydi, deyishib, inson bilishini …

3 / 26

ўзбекча: билишни инкор киламан. nemis faylasufi i. kant esa insondan va uning ongidan tashqarida ob’ektiv borliqning mavjudligini e’tirof qilgan holda, undagi predmet va hodisalarni «narsalar biz uchun» va «narsalar o‘zida» ga bo‘ladi. uning qarashicha, «narsalar biz uchun» ni inson bila oladi, «narsalar o‘zida»ni esa inson bila olmaydi. agnostitsizm – bu shunday ta’limotki, unga ko‘ra dunyo haqida haqiqiy, ishonchli bilimlarga erishib bo‘lmaydi. agnostitsizm bilishni faqat biluvchi aqlning faoliyati deb biladi. materialistlar kantni u «narsa o‘zidani» e’tirof etgani holda ularni bilib bo‘lmaydi deb e’lon qiladi, deb tanqid qilsalar, idealistlar uni u sub’ektdan tashqarida va unga bog‘lik bo‘lmagan holda allaqanday sirli «narsa o‘zidani» e’tirof etadi, deb tanqid qiladilar. agar kant nazdida «narsa o‘zida»ni mutlaqo bilib bo‘lmasa, hozirgi zamon materialistlari uni hali bilib olinmagan narsadir, lekin bu uni mutlaqo bilib bo‘lmaydi, degan ma’noni bildirmaydi, deb biladilar. agnostitsizm g‘oyasi xix-xx asr falsafasida ham rivojlandi. masalan, nemis fizigi va fiziologi g.gelmgolsning (1821-1894) «simvollar nazariyasi» yoki «ierogliflar …

4 / 26

ng o‘zgaruvchanligi, o‘tkinchiligi, haqiqatning nisbiyligini mutloqlashtiruvchi agnostik va skeptik qarashlarning yo‘nalishlaridan biridir. umuman, insonning borliqni bilishi masalasida izchil agnostitsizm, skeptitsizm bilan birikib ketib, nigilizmga olib keladi. билиш нима? билиш инсоннинг табиат, жамият ва ўзи тўғрисида билимлар ҳосил қилишга қаратилган ақлий, маъна- вий фаолият туридир. инсон ўзини қуршаб турган атроф-муҳит тўғ- рисида билим ва тасаввурга эга бўлмай туриб, фаолият- нинг бирон-бир тури билан муваффақиятли шуғуллана олмайди. билим нима? инсон фаолиятининг ҳар қандай тури муайян илмга таянади ва фаолият жараёнида янги билимлар ҳосил қилинади. кундалик фаолият жараёнида тажрибалар орқали билимлар ҳосил қилиш бутун инсониятга хос бўлган билиш усулидир. билимлар бевосита ҳаётий эҳтиёждан, фаровон ҳаёт кечириш заруратида вужудга келган ва ривожланган. билишнинг мақсади. илмий билимлар ҳосил қилишдангина иборат эмас, балки билиш жараёнида ҳосил қилинган билимлар воситасида инсоннинг баркамоллигига интилиш, табиат ва жамиятни инсонийлаштириш, табиий ва ижтимоий боғлиқликка эришишдир билиш предмети бу- субъектнинг билиш фаолияти қамраб олган билиш объектининг айрим соҳалари ва томонларидир. фаннинг …

5 / 26

и интуитив билиш, қалбан билиш, ғойибона билишдир. интуитив билиш ҳиссий ва ақлий билишга таянади. билишининг юқори босқичи фақат инсонларгагина хос бўлиб, ақлий билиш дейилади. бунда инсон ўз тафаккури воситасида нарса ва ҳодисаларнинг ички моҳиятини билиб олади. билишнинг қуйи даражаси барча тирик мавжудотларга хос бўлиб, ҳиссий билиш дейилади. ҳиссий билиш сезгилар воситасида билишдир. ilmiy bilish shakllari •ilmiy dalil •ilmiy muammo •ilmiy taxmin •ilmiy qonun •ilmiy nazariya •ilmiy kashfiyot •ilmiy bashorat илмий билиш методлари: энг умумий методлар хусусий илмий методолар бунга анализ ва синтез умулаштириш ва мавҳумлаштириш индукция ва дедукция қиёслаш ва моделлаштириш кабиларни кўрсатиш мумкин. хусусий илмий методлар ҳар бир фаннинг ўзига хос хусусиятларидан келиб чиқади.масалан, суҳбатлашиш, анкета сўрови, ҳужжатларни ўрганиш социология фанига хос бўлган илмий методлардир. образец текста второй уровень третий уровень четвертый уровень пятый уровень индукция- тажрибавий таьлим учун татқикод усулидир дедукция- махсус термин сифатида мантиқ қоидаларига биноан мантиқий хулосалар ҳосил қилиш жараёнини англатади моделлаштириш – модел билиш объекти …

Want to read more?

Download all 26 pages for free via Telegram.

Download full file

About "bilish falsafasi (gnoseologiya)"

yoshlardagi ishsizlik muammosi mavzu: bilish falsafasi.(gnoseologiya). reja: bilish nazariyasining predmeti va o‘ziga xos xususiyatlari. bilishning asosiy turlari va shakllari. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy va intuitiv bilish darajalari, ularning o‘ziga xosligi va aloqadorligi. bilishda haqiqat va amaliyot uyg‘unligi. haqiqatning asosiy shakllari va konsepsiyalari. гносеология –бу фалсафанинг билиш масалалари ва муаммолари билан шуғулланувчи махсус соҳаси — гносеология деб аталади. инсон билиши ниҳоятда кўп киррали, мураккаб ва зиддиятли жараёндир. гнесеология асосан, билишнинг фалсафий муаммоларини ҳал этиш билан шуғулланади. ҳар бир тарихий жамиятнинг ривожланиш эҳтиёжларидан келиб чиқиб, гносеология олдига янги вазифалар қўяди. voqelikni bilishning falsafiy muammolari: bilishning m...

This file contains 26 pages in PPTX format (1.2 MB). To download "bilish falsafasi (gnoseologiya)", click the Telegram button on the left.

Tags: bilish falsafasi (gnoseologiya) PPTX 26 pages Free download Telegram