ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini

PPTX 52 pages 170.7 KB Free download

52 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 170.7 KB

File type PPTX

Pages 52

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 52

ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini. lafziy san’atlar ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini. lafziy san’atlar reja: ilmi badi’ haqida umumiy ma’lumot. badiiy san’atlar tasnifi. mumtoz va zamonaviy tasniflar. lafziy san’atlar va ularning turlari. ilmi badi’ ilmi badi’ (ar. badi’ – go‘zal, chiroyli, ajoyib, nodir, nafis, yangi paydo bo‘lgan narsa) – sharq poetikasining tarkibiy qismlaridan biri, nutqqa bezak beruvchi san’atlar, ularning o‘ziga xos jihatlari, fikrni go‘zal va mazmunli ifodalash usullarini o‘rganuvchi soha bo‘lib, mumtoz she’riyat, ba’zida nasrda keng ishlatilgan va zamonaviy adabiyotda hozir ham qo‘llanilayotgan badiiy san’atlar ilmi badi’ning asosini tashkil qiladi. shundan kelib chiqib, ilmi badi’ sanoyi’ ilmi deb ham yuritiladi. ushbu ilmga doir dastlabki asarlar arab tilida yaratilgan bo‘lib, ularga nasr binni hasanning “mahosin ul-kalom”, ibn mu’tazning “kitob ul-badi’”, qudama ibn ja’farning “naqd ush-she’r” asarlari kiradi. ilmi badi’ fors-tojik adabiyotshunosligida o‘zining yuksak cho‘qqisiga ko‘tarildi. umar roduyoniyning “tarjumon ul-balog‘a”, rashididdin vatvotning “hadoyiq us-sehr”, shams qays roziyning “al-mo‘jam” (uchinchi qismi, …

2 / 52

erak. atoulloh husayniy tasnifiga ko‘ra lafziy san’atlar tajnisli tarsi’ radd (qaytarish) qalb saj’ tashtir tajziya tasri’ tarsi’ tasmit aks zulqofiyatayn talavvun muvassal muqatta’ jam’ ul-huruf musoviyat tarafayn mudavvar tajnis ilmi badi’ga doir tasniflar atoulloh husayniy (3 ga bo‘ladi) zokirjon mamajonov (12 ga bo‘ladi) yoqubjon is’hoqov (10 ga bo‘ladi) tarsi’ tarsi’ (ar. – gavharni ipga tizish) – baytning birinchi misrasidagi barcha so‘zlarning ikkinchi misradagi so‘zlar bilan o‘zaro teng, vazndosh va qofiyadosh bo‘lishiga asoslangan badiiy san’at. umar roduyoniyning “tarjumon ul-balog‘a” (11-a.) asaridan boshlab ilmi badi’ga doir barcha forsiy risolalar tarsi’ san’ati ta’rifi bilan ibtido topganligini ko‘rish mumkin. tarsi’ qamar yuzungdin bo‘lur munavvar, shakar so‘zungdin kelur mukarrar (sayfi saroyi) sendek menga bir yori jafokor topilmas, mendek senga bir zori vafodor topilmas. (bobur) tarsi’ san’atini muvozanadan farqlash lozim. muvozanada bir qarashda barcha so‘zlar o‘zaro qofiyadosh bo‘lib ko‘rinsa-da, aslida so’zlar tengligi va o’zaro vazndoshligi hisobiga ritm hosil qilinadi (aksariyat hollarda raviyda mutanosiblik bo‘lmaydi): ishqing g’amida …

3 / 52

ldasa xusrav bila jomiy qo‘lum. (navoiy) ba’zan zulqavofiy san’ati muvozana bilan uyg‘unlik kasb etishi ham mumkin: ey musallam dilkusholig‘ g‘unchai xandonima, vay mujazzam jonguzolig’ nargisi fattonima. (ogahiy) radd (qaytarish)ga asoslangan san’atlar raddul aruz ilal ibtido radd ul-ajuz al as-sadr radd us-sadr il-al ajuz sharq mumtoz poetikasida baytning boshi sadr, oxiri ajuz yoki zarb, ikkinchi misraning boshi ibtido va har ikki misraning o‘rtasi hashv deyiladi. sadr / hashv / aruz ________/ _______ / _____ ibtido / hashv / ajuz (zarb) ________/ _______ / _____ radd us-sadr il-al ajuz radd us-sadr il-al ajuz (sadrning ajuzda takrorlanishi) san’atida baytning boshida kelgan so‘z baytning oxirida ham takrorlanadi, boshqacha aytganda, bayt qaysi so‘z bilan boshlangan bo‘lsa, shu so‘z bilan yakunlanadi. ushbu san’at tasdir (ar. – qaytish) deb ham ataladi. men bu yuz mushtoqidurmen, bog‘-u bo‘stonkim bo‘lur, bo‘lmasin nasrin-u lola, arg‘uvon sizsiz menga. (atoyi) o‘t agar itsa jahondin, ohim o‘lsa g‘am emas, yetkuray bir damda yuz …

4 / 52

a asoslangan badiiy san’at. g’arb adabiyotshunosligida palindrom deb yuritiladi. uning maqlubi kull (zor-roz), maqlubi ba’z (qamar-raqam), maqlubi mujannah (so’zning biri misra|bayt boshida, ikkinchisi misra| bayt oxirida joylashadi) va maqlubi mustaviy degan turlari bo’lib, ular orasida maqlubi mustaviy san’ati mumtoz adabiyotda keng qo’llanilgan. shakkar dahano g‘ame nadoriy, dayr o daniyi mug‘ona darkash. radd ul-matla’ radd ul-matla’ (ar. – matla’ning takrorlanishi) – g‘azal yoki qasida matla’idagi birinchi misraning maqta’da, ba’zan she’r tarkibidagi baytlardan birida takrorlanib kelishiga asoslangan she’riy san’at. bu tarzdagi takror tasodifiy bo‘lmasdan, muayyan poetik maqsadga ega. g‘azal matla’si yoki qasidaning birinchi baytida ilgari surilgan fikr keyingi baytlarda rivojlantirilib boriladi va she’r nihoyasida misrani takrorlash orqali o‘sha fikr yana ta’kidlanadi. kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf, qolg‘ani sarf o‘ldi anduh-u pushaymonlig‘da hayf… … ey navoiy, voqif erman xalqdin, bori mening kechti umrum naqdi g‘aflat birla nodonlig‘da hayf (navoiy) radd ul-matla’ning ikkinchi ko‘rinishiga misol: otashin gul bargidin xil’atki jononimdadur, xil’at ermas, …

5 / 52

alarda “aks”, “tabdil” nomlari bilan ham keladi. bu san’at takrorning qaysi o‘rinda kelishiga qarab ikki turga bo‘linadi: komil (tugallangan) aks – tardi aksning bayt doirasida sodir bo‘lishi, bunda baytning birinchisi misrasidagi ikki so‘z yoki birikma ikkinchi misrada o‘rin almashinib takrorlanadi. qaro ko‘zum, kelu mardumlig‘ emdi fan qilg‘il, ko‘zum qarosida mardum kibi vatan qilg‘il. maxraj (tugallanmagan) aks – tardi aksning misra doirasida hosil qilinishi, bunda bir misradagi ikki so‘z shu misraning o‘zida o‘rin almashinib takrorlanadi: ki, haq taqdiridindur olam ichra, yomon-u yaxshining yaxshi yomoni (navoiy) tardi aks san’ati mazmun nuqtai nazaridan ham ikki turga bo‘linadi: mutahodiy aks (so‘z yoki iboraning tartibi o‘zgarsa, yangi ma’no hosil bo‘lmaydi) har ne ul buzdi, bu barin tuzdi, bu barin tuzdi, har ne ul buzdi majro aks (so‘z yoki birikmaning o‘rin almashinib takrorlansa, yangi ma’no hosil bo‘ladi) ko'ngulga bo'ldi ajoyib balo qaro soching, shikasta ko'ngluma bo’ldi qaro balo soching. tashtir tashtir – baytni teng to’rt bo’lakka …

Want to read more?

Download all 52 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini"

ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini. lafziy san’atlar ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini. lafziy san’atlar reja: ilmi badi’ haqida umumiy ma’lumot. badiiy san’atlar tasnifi. mumtoz va zamonaviy tasniflar. lafziy san’atlar va ularning turlari. ilmi badi’ ilmi badi’ (ar. badi’ – go‘zal, chiroyli, ajoyib, nodir, nafis, yangi paydo bo‘lgan narsa) – sharq poetikasining tarkibiy qismlaridan biri, nutqqa bezak beruvchi san’atlar, ularning o‘ziga xos jihatlari, fikrni go‘zal va mazmunli ifodalash usullarini o‘rganuvchi soha bo‘lib, mumtoz she’riyat, ba’zida nasrda keng ishlatilgan va zamonaviy adabiyotda hozir ham qo‘llanilayotgan badiiy san’atlar ilmi badi’ning asosini tashkil qiladi. shundan kelib chiqib, ilmi badi’ sanoyi’ ilmi deb ham yuritiladi. ushbu ilmga doir dastlabki asarlar a...

This file contains 52 pages in PPTX format (170.7 KB). To download "ilmi badi’ yoki badiiy san’atlar talqini", click the Telegram button on the left.

Tags: ilmi badi’ yoki badiiy san’atla… PPTX 52 pages Free download Telegram