davriy qatorlarda iqtisodiy jarayonlarni o‘zaro bog‘lanishlarni o‘rganish usullari

PPTX 15 pages 69.7 KB Free download

15 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.7 KB

File type PPTX

Pages 15

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 15

biznes jarayonlarning asosiy ko'rsatkichlari va ularning axamiyati. davriy qatorlarda iqtisodiy jarayonlarni o'zaro bog'lanishlarni o'rganish usullari mss-75 guruh valiyeva muxlisa reja: davriy qatorlar (time series) nima? iqtisodiy jarayonlarning o'zaro bog'lanishlarini o'rganish usullari davriy qatorlar yordamida iqtisodiy jarayonlar o'rtasidagi bog'lanishlarni o'rganishning amaliy ahamiyati xulosa iqtisodiy jarayonlar orasidagi o'zaro bog'lanishlarni o'rganish, iqtisodiy tahlil va prognozlashda muhim ahamiyatga ega. davriy qatorlar (time series) usuli bu jarayonlar orasidagi o'zaro bog'lanishlarni tahlil qilish va iqtisodiy o'zgarishlarni aniqlashda keng qo'llaniladigan metodlardan biridir. davriy qatorlar iqtisodiy o'zgarishlarning vaqt o‘tishi bilan qanday shakllanishini va ular orasidagi aloqalarni o‘rganishga imkon beradi. bu referatda, davriy qatorlar yordamida iqtisodiy jarayonlar o'rtasidagi bog'lanishlarni o'rganish usullari haqida so'z boradi. davriy qatorlar yordamida o‘zgaruvchilar orasidagi aloqalarni aniqlash, trend va mavsumiylikni o‘rganish, kelajakdagi o‘zgarishlarni prognoz qilish mumkin. misol uchun, iqtisodiyotdagi o‘sish yoki pasayish jarayonlarini tahlil qilishda, inflyatsiya darajasi va ish o‘rinlaridagi o‘zgarishlarni kuzatishda, har xil sohalarda ishlab chiqarish va iste'mol o‘zgarishlarini prognoz qilishda davriy qatorlar foydalidir. …

2 / 15

hda qanday o‘zgarganini ko‘rsatadi. masalan, inflyatsiya, ish haqi, yillik ishlab chiqarish hajmi kabi ko‘rsatkichlar davriy qatorlarni tashkil etadi. kuzatuv davri: davriy qatorlar ma'lum bir vaqt oralig‘ida olingan ma'lumotlarga asoslanadi. bu davrning davomiyligi o‘rganilayotgan jarayonning xususiyatlariga qarab o‘zgaradi. masalan, oylik narx o‘zgarishlari, yillik iqtisodiy o‘sish darajasi va boshqalar. tendentsiya: davriy qatorlar ko‘pincha o‘zgarishlarning uzun muddatli tendentsiyasini (yo‘nalishini) ko‘rsatadi. bu, masalan, iqtisodiy o‘sish yoki pasayishning davomiy yo‘nalishidir. mavsumiylik: ba'zi davriy qatorlar yil davomida takrorlanadigan o‘zgarishlarni ko‘rsatadi. bu o‘zgarishlar mavsumiy ta'sirlar tufayli yuzaga keladi. masalan, qishloq xo‘jaligi mahsulotlarining ishlab chiqarilishi yoki energiya iste'moli yilning turli davrlarida farq qilishi mumkin. tasodifiy (xatolik) tarkibi: davriy qatorlarda ba'zi tasodifiy o‘zgarishlar ham bo‘ladi, bu esa ma'lumotlar ketma-ketligida kutilmagan o‘zgarishlarni ko‘rsatadi. bu o‘zgarishlar tasodifiy omillar yoki xatoliklar tufayli yuzaga kelishi mumkin. davriy qatorlar yordamida iqtisodiy jarayonlarning o‘zgarishini aniqlash, resurslarni samarali taqsimlash va boshqarish imkonini beradi. masalan, ishlab chiqarish va iste'molning mavsumiy o‘zgarishlari, energiya iste'moli yoki transportni rejalashtirishda yordam …

3 / 15

samarali vosita hisoblanadi. davriy qatorlar – bu vaqt davomida o'zgarib turuvchi ma'lumotlar to'plamidir. iqtisodiy tahlilni amalga oshirishda davriy qatorlar iqtisodiy jarayonlarning vaqt o'zgarishini kuzatish va tahlil qilish uchun eng samarali vositalardan biridir. davriy qatorlar odatda ma'lum bir vaqt oralig'ida olingan o'zgaruvchilarni o'z ichiga oladi, masalan, yillik, choraklik yoki oylik ma'lumotlar. ushbu qatorlar yordamida iqtisodiy jarayonlarning trendlarini, mavsumiy o'zgarishlarini va tsikllarini tahlil qilish mumkin. davriy qatorlar quyidagi asosiy tarkibiy qismlarga ega: trend – uzoq muddatli o‘sish yoki pasayish yo‘nalishi. mavsumiylik – yil davomida yuz beradigan takrorlanadigan o‘zgarishlar. tsikl – iqtisodiy jarayonlarning uzoq muddatli, lekin mavsumiy emas bo‘lgan tebranishlari. iqtisodiy jarayonlar orasidagi o‘zaro bog'lanishlarni aniqlash va tahlil qilishda bir nechta usullar qo‘llaniladi. davriy qatorlar yordamida iqtisodiy jarayonlar o'rtasidagi bog'lanishlarni o‘rganishning asosiy usullari quyidagilardir: kross-korrelyatsiya (cross-correlation) kross-korrelyatsiya – bu ikki yoki undan ortiq davriy qatorlar orasidagi bog'lanishni o‘lchashning eng oddiy usulidir. u bir davriy qatorning o‘zgarishining boshqa bir davriy qatorga qanday ta’sir qilishini …

4 / 15

– bu bir nechta davriy qatorlarning o‘zaro bog‘lanishini o‘rganish uchun ishlatiladigan statistik modeldir. var modeli o‘z vaqtida bir necha o‘zgaruvchilarni birgalikda tahlil qilish imkonini beradi. bu model yordamida iqtisodiy o‘zgarishlar orasidagi bog‘lanishlar, masalan, daromad, inflyatsiya va mehnat bozoridagi holatlar o‘rganilishi mumkin. var modelining afzalligi shundaki, u o‘zgaruvchilar o‘rtasidagi o‘zaro ta’sirlarni to‘liq aks ettiradi. o‘zaro integratsiya – bu uzoq muddatli bog‘lanishni tahlil qilish usulidir. agar ikki yoki undan ortiq davriy qatorlar bir-biri bilan o‘xshash uzoq muddatli trendga ega bo‘lsa, bu qatorlar cointegratsiya qilgan bo‘ladi. cointegration testlari yordamida iqtisodiy jarayonlar o‘rtasida uzoq muddatli muvozanatni aniqlash mumkin. masalan, inflyatsiya va valyuta kurslari o‘rtasidagi o‘zaro bog‘lanishlar o‘rganilishi mumkin. arima modeli – bu davriy qatorlarni prognozlash uchun ishlatiladigan usul bo‘lib, uning yordamida kelajakdagi o‘zgarishlarni aniqlash mumkin. arima modelida avvalgi davrlarning qiymatlari va xatoliklari asosida kelajakdagi qiymatlar prognoz qilinadi. bu model yordamida iqtisodiy jarayonlarning vaqtinchalik o‘zgarishlarini va prognozlarini o‘rganish mumkin. iqtisodiy jarayonlarning o‘zaro bog‘lanishini o‘rganish iqtisodiy …

5 / 15

nlar bir-biri bilan doimiy aloqada bo'lib, bir jarayonning o'zgarishi boshqalariga ta'sir ko'rsatishi mumkin. bu bog'lanishlarni to‘g‘ri tahlil qilish uchun bir nechta usullar mavjud. quyida iqtisodiy jarayonlar o'rtasidagi o'zaro bog'lanishlarni o'rganikorrelyatsiya – bu ikki yoki undan ortiq o'zgaruvchilar orasidagi aloqani o'lchash usulidir. korrelyatsiya koeffitsienti yordamida o'zgaruvchilar orasidagi bog'lanishning kuchi va yo'nalishini aniqlash mumkin. agar korrelyatsiya koeffitsienti +1 ga teng bo'lsa, bu o'zgaruvchilar to'liq ijobiy bog'lanishga ega ekanligini bildiradi. agar -1 bo'lsa, ular to'liq salbiy bog'lanishga ega, 0 esa o'zaro bog'lanishning mavjud emasligini ko'rsatadi. davriy qatorlar tahlili iqtisodiy jarayonlar o‘rtasidagi bog‘lanishlarni o‘rganish uchun muhim vosita hisoblanadi. bu tahlil usuli vaqt o‘tishi bilan o‘zgaruvchi ma'lumotlarni kuzatish va o‘zgarishlarning o‘zaro ta'sirini aniqlashga imkon beradi. iqtisodiy jarayonlar ko‘pincha bir-biriga bog‘langan bo‘ladi, va davriy qatorlar yordamida bu bog‘lanishlarni tahlil qilish iqtisodiy faoliyatni yaxshilash, siyosatni optimallashtirish va kelajakdagi o‘zgarishlarni prognoz qilishda katta ahamiyatga ega. xulosa davriy qatorlar yordamida iqtisodiy jarayonlar o‘rtasidagi bog‘lanishlarni o‘rganish usullari iqtisodiy tahlilning eng …

Want to read more?

Download all 15 pages for free via Telegram.

Download full file

About "davriy qatorlarda iqtisodiy jarayonlarni o‘zaro bog‘lanishlarni o‘rganish usullari"

biznes jarayonlarning asosiy ko'rsatkichlari va ularning axamiyati. davriy qatorlarda iqtisodiy jarayonlarni o'zaro bog'lanishlarni o'rganish usullari mss-75 guruh valiyeva muxlisa reja: davriy qatorlar (time series) nima? iqtisodiy jarayonlarning o'zaro bog'lanishlarini o'rganish usullari davriy qatorlar yordamida iqtisodiy jarayonlar o'rtasidagi bog'lanishlarni o'rganishning amaliy ahamiyati xulosa iqtisodiy jarayonlar orasidagi o'zaro bog'lanishlarni o'rganish, iqtisodiy tahlil va prognozlashda muhim ahamiyatga ega. davriy qatorlar (time series) usuli bu jarayonlar orasidagi o'zaro bog'lanishlarni tahlil qilish va iqtisodiy o'zgarishlarni aniqlashda keng qo'llaniladigan metodlardan biridir. davriy qatorlar iqtisodiy o'zgarishlarning vaqt o‘tishi bilan qanday shakllanishini va ular orasi...

This file contains 15 pages in PPTX format (69.7 KB). To download "davriy qatorlarda iqtisodiy jarayonlarni o‘zaro bog‘lanishlarni o‘rganish usullari", click the Telegram button on the left.

Tags: davriy qatorlarda iqtisodiy jar… PPTX 15 pages Free download Telegram