iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash

DOCX 12 pages 126.3 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 126.3 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

iqtisodiy ko’rsatkichlarni prognozlashda ekonometrik modellardan foydalanish 9-ma’ruza iqtisodiy ko’rsatkichlarni prognozlashda ekonometrik modellardan foydalanish reja: 9.1. iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash tushunchasi, iqtisodiy bashoratlarni tasniflanishi va bashoratlash bosqichlari 9.2 davriy qatorlar va iqtisodiy ma’lumotlarga qo’yiladigan talablar 9.3. iqtisodiy jarayonlar dinamikasi asosiy ko’rsatkichlari va ular yordamida bashoratlash 9.4. iqtisodiy jarayonlarni bashoratlashda o’sish egri chizig’i modelini qo’llanishi 9.1. iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash tushunchasi, iqtisodiy bashoratlarni tasniflanishi va bashoratlash bosqichlari bozor iqtisodiyoti sharoitida ho’jalik yurituvchi sub’ekt bo’ladimi yoki jismoniy shaxs bo’ladimi unda o’zining tadbirkorlik faoliyatini bashoratlash zaruriyati tug’iladi. ( bashorat deganda tizimni kelajakda bo’lishi mumkin bo’lgan holatini va shu holatni egallash uchun ketgan muddatni ilmiy asoslangan holda tasvirlash tushuniladi . bashoratlarni ishlab chiqish jarayoni bashoratlash deb ataladi. ) menejerlar qisqa muddatli va uzoq muddatli rejalarni tuzishda ishlab chiqarish hajmi, sotish uchun chiqariladigan mahsulot hajmi, foiz stavkalari kabi muhim ko’rsatkichlarning qiymatlarini bashorat qilishga majburdirlar. bashoratlashning maqsadi tizimning o’tmishdagi va hozirgi ahvolini, o’zgarish qonuniyatlarini o’rganish va tahlil qilish asosida …

2 / 12

arajada) bashoratidan to mamlakat miqiyosida (makrodaraja) tarmoqlar rivojlanishning bashoratigacha bo’lgan yoki dunyo miqiyosidagi qonuniyatlarni (global daraja) barcha darajalarini qamrab oladi. bashoratlash davri muddatiga qarab bashoratlar quyidagi guruhlarga bo’linadi: - tezkor bashoratlar – bir oygacha; - qisqa muddatli bashoratlar – bir yilgacha; - o’rta muddatli bashoratlar – besh yilgacha; - uzoq muddatli bashoratlar – o’n besh yildan yuqori. bozor iqtisodiyoti sharoitida ko’proq tezkor va qisqa muddatli bashoratlar muhim ahamiyatga ega. iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash quyidagi bosqichlarda amalga oshiriladi: - masalaning qo’yilishi va bashoratlash uchun zarur ma’lumotlarni yig’ish; - yig’ilgan ma’lumotlarni birlamchi tahlil qilish; - bashoratlashning mumkin bo’lgan modellarni aniqlash; - ko’rilayotgan model parametrlarini baholash; - tanlangan modelni mutanosibligi addekvatligini tekshirish; - model ko’rsatkichlarini baholash; - olingan bashorat natijalarini tahlil qilish. 9.2. davriy qatorlar va iqtisodiy ma’lumotlarga qo’yiladigan talablar davriy qatorlar. iqtisodiy tizimda yuz beradigan jarayonlar ma’lum bir ko’rsatkilarning vaqtga bog’liq holda o’zgaruvchi qiymatlarini ketma-ket joylashuvidan xosil bo’lgan qator shaklida namoyon bo’ladi. ko’rsatkichlar …

3 / 12

ntidagi qiymatlarini tavsiflaydi, bunday qatorlarga misol quyidagi jadvalda keltirilgan. firma ishchilarining soni son 01.01 01.02 01.03 01.04 01.05 01.06 01.07 01.08 01.09 ishchilar soni, 100 kishi hisobida 127 128 132 137 140 145 147 150 150 oraliq qatorlari ko’rsatkichlar qiymatlarining ma’lum bir vaqt oralig’idagi qiymatini tavsiflaydi. firma ishchilarining ish haqi fondi oylar yanvar’ fevral mart aprel may iyun iyul avgust sentyabr ish haqi fondi, mln. so’m hisobida 2.305 2.330 2.370 2.380 2.385 2.390 2.392 2.400 2.400 hosilaviy qatorlar ko’rsatkichlarning o’rtacha va nisbiy qiymatlaridan tuziladi. firma ishchilarining o’rtacha ish haqi oylar yanvar’ fevral mart aprel may iyun iyul avgust sentyabr o’rtacha ish haqi, mln. so’m hisobida 181.5 182.1 179.5 173.7 170.4 164.8 162.7 160.0 160.0 qatorning darajalari determinerlangan yoki tasodifiy qiymatlar bo’lishi mumkin. oyda, kvartalda, yilda kunlar soni haqidagi ketma-ket ma’lumotlar qatori determinerlangan qiymatlar qatoriga misol bo’lishi mumkin. darajalari tasodifiy qiymatlarlardan iborat bo’lgan qatorlar bashoratlashda keng qo’llaniladi. bunday qatorlarning har bir …

4 / 12

ladi, agar bir yildan oshsa tsiklik (davriy) tebranish deb ataladi. ko’proq mavsumiy o’zgarishlar sababi tabiat, iqlim (klimatik) sharoitilar bo’lsa, tsiklik (davriy) o’zgarishlarning sababi demografik tsikllardan iborat bo’ladi. dinamika qatorining trend, mavsumiy va tsiklik tashkil etuvchilari mavsumiy yoki tizimli tashkil etuvchilar deb ataladi. agar davriy qatordan muntazam tashkil etuvchilarni chiqarib tashlansa tasodifiy tashkil etuvchilar qoladi. iqtisodiy ma’lumotlarga qo’yiladigan talablar. bashoratlashda qatorlarning yonma-yon kelgan darajalari oraliqlarini tanlash muhim ahamiyatga ega. vaqt bo’yicha oraliqlar o’ta yiriklashtirib olinganda ko’rsatkichlar dinamikasining ayrim qonuniyatlarini soddalashtirishlarga olib kelishi mumkin. o’ta maydalashtirilganda esa hisoblash hajmi ko’payadi, jarayon dinamikasida muhim bo’lmagan qismlari paydo bo’ladi. qator darajalari o’rtasidagi vaqt bo’yicha oraliq har bir jarayon uchun aniq tanlanishi zarur, ammo darajalar teng oraliqlarda olinishi maqsadga muvofiq hisoblanadi. haqiqatda rivojlanish jarayonini davriy qatorlar orqali ifodalashning muhim shartlaridan biri qator darajalarini taqqoslamaligini ta’minlashdan iborat. buning uchun qator darajalari bir hil o’lchov birliklariga keltirilishi, davrlar miqiyosida olinganda esa aynan shu davrga tegishli bo’lishi kerak. …

5 / 12

rinchi turdagi xatolar bo’lib ularni bartaraf etish zarur. lekin anamal qiymatlar ham haqiqiy jarayonni ifodalashi mumkin, masalan, bozorda dollar kursining tebranishi yoki qimmatli qog’ozlar kursining tushib ketishi va boshqalar. bunday anamal qiymatlar ikkinchi turdagi xatoliklar bo’lib, bartaraf etilmasdan, balki ulardan haqiqiy holatni baholashda faydalaniladi. davriy qatorlarda anamal darajalarni aniqlash uchun maxsus usullardan foydalaniladi(masalan irvin usuli)*. 9.3. iqtisodiy jarayonlar dinamikasi asosiy ko’rsatkichlari va ular yordamida bashoratlash iqtisodiy jarayonlar dinamikasini miqdoriy baholashda mutloq qo’shimcha o’sish (kamayish), o’sish (kamayish) sur’ati va qo’shimcha o’sish (kamayish) sur’ati kabi statistik ko’rsatkichlardan foydalaniladi. ular bazisli, zanjirli va o’rtacha ko’rsatkichlarga bo’linadi. bazisli, zanjirli va o’rtacha mutloq qo’shimcha o’sish, o’sish sur’ati va qo’shimcha o’sish sur’atlarini hisoblash formulalari quyidagi jadvallarda keltirilgan. ko’rsatkich nomlari mutloq qo’shimcha o’sish o’sish sur’ati qo’shimcha o’sish sur’ati bazisli δytb=yt- yb ttb= yt/yb ·100% ktb= ttb -100% zanjirli δyt3=yt- yt-1 tt3= yt/y t-1 ·100% kt3= tt3 -100% o’rtacha δyt=(yn- y1) (n-1) ttb= n-1√yn/y1 ·100% k= t - …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash"

iqtisodiy ko’rsatkichlarni prognozlashda ekonometrik modellardan foydalanish 9-ma’ruza iqtisodiy ko’rsatkichlarni prognozlashda ekonometrik modellardan foydalanish reja: 9.1. iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash tushunchasi, iqtisodiy bashoratlarni tasniflanishi va bashoratlash bosqichlari 9.2 davriy qatorlar va iqtisodiy ma’lumotlarga qo’yiladigan talablar 9.3. iqtisodiy jarayonlar dinamikasi asosiy ko’rsatkichlari va ular yordamida bashoratlash 9.4. iqtisodiy jarayonlarni bashoratlashda o’sish egri chizig’i modelini qo’llanishi 9.1. iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash tushunchasi, iqtisodiy bashoratlarni tasniflanishi va bashoratlash bosqichlari bozor iqtisodiyoti sharoitida ho’jalik yurituvchi sub’ekt bo’ladimi yoki jismoniy shaxs bo’ladimi unda o’zining tadbirkorlik faoliyatini bashorat...

This file contains 12 pages in DOCX format (126.3 KB). To download "iqtisodiy jarayonlarni bashoratlash", click the Telegram button on the left.

Tags: iqtisodiy jarayonlarni bashorat… DOCX 12 pages Free download Telegram