ekonometrika

DOCX 103 стр. 1,3 МБ Бесплатная загрузка

103 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 1,3 МБ

Тип файла DOCX

Страницы 103

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 103

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent moliya instituti “ekonometrika” fanidan ma’ruzalar to’plami toshkent – 2020 1-ma’ruza ekonometrikaga kirish reja: 1.1. ekonometrika fanining kelib chiqish tarixi 1.2. ekonometrik tadqiqotlar masalalarni va bosqichlari 1.3. modellashtirish tushunchasi, turlari 1.1. ekonometrika fanining kelib chiqish tarixi ekonometrika-fanda juda tez rivojlanuvchi soha bo’lib, uning maqsadi iqtisodiy munosabatlarga miqdoriy o’lchamlarni berishdan iborat. “ekonometrika” iborasi(so’zi) 1910 yilda (avstro-vengrya) buxgalter p.tsemp tomonidan kiritilgan (u “ekonometriya” degan). tsemp, “agar buxgalteriya hisobi ma’lumotlariga algebriya va geometriya usullarini qo’llansa, u holda xo’jalik faoliyati natijalari to’g’risida yanada chuqurroq tasavvurga ega bo’lish mumkin” deb ta’kidlagan. ushbu ibora ko’p vaqt davomida ishlatilmagan bo’lsada, “ekonometrika” iborasi iqtisod ilmida yangi yo’nalishni yuzaga kelishida juda qulay keldi. iqtisod fanida yangi yo’nalish - “ekonometrika” 1930 yilda paydo bo’ldi. “ekonometrika” (grekcha “metron”) so’zi ikkita “ekonomika” va “metrika” so’zlarining birlashmasidan tashkil topgan. shunday qilib, iboraning o’zida ekonometrikani fan sifatida uning xususiyati va mazmuni ifodalanadi. uning mazmuni: iqtisodiyot nazariyasi …

2 / 103

tistika emas. ko’p qismi miqdoriy xususiyatga ega bo’lgan iqtisodiy nazariyaning ham o’zi emas. ekonometrika matematikani iqtisodga qo’llash ham emas. tajriba shuni ko’rsatadiki har uchchala statistika, iqtisodiyot nazariyasi va matematika fanlarining komponentalari zamonaviy iqtisodiy xayotni miqdoriy tomonlarini anglash uchun zaruriy, lekin etarli bo’lmagan shartlaridir. bu-uchta fanning birligidir. bu birlik ekonometrikani tashkil etadi”. shunday qilib, ekonometrika-bu iqtisodiy jarayon va hodisalarni o’zaro bog’lanishini miqdor jihatdan ifodalovchi fandir. ekonometrik usullar oliy statistika deb nomlanuvchi juft va ko’p o’lchovli regressiya, juft, xususiy va ko’p o’lchovli korrelyatsiya, trendlarni ajratish va boshqa davriy qatorlar komponentalari, statistik baholash usullari asosida yuzaga kelgan va rivojlangan. r.fisher shunday deb yozgan: “statistik usullar ijtimoiy fanlarda muhim element hisoblanadi va aynan shu usullar yordamida ijtimoiy bilimlar fan darajasigacha ko’tarilishi mumkin”. birinchidan –ekonometrika o’ziga xos bo’lgan usullar tizimi sifatida iqtisodiy o’zgaruvchilar va ular orasidagi bog’lanishlarning xususiyatlarini tasvirlagan xolda o’zining masalalarini aniqlashtirish bilan rivojlana boshladi. regressiya tenglamasiga na faqat birinchi darajali o’zgaruvchilarni kiritildi balki …

3 / 103

aromadlarni ayrim oziq-ovqat mahsulotlarini iste’moliga ta’siri va h.k.). ikkinchidan-regressiya tenglamasida mustqil komponentalar sifatida qaraluvchi ijtimoiy-iqtisodiy o’zgaruvchilarning o’zaro ta’siri aks etadi. masalan, quyidagi regressiyani ko’raylik, albatta bu tenglamada o’zaro ta’sir effekti (-parametri) statistika nuqtai nazaridan qiymatga ega bo’lmasligi ham mumkin. ammo iqtisodiy nuqtai nazardan ma’noga ega. iqtisodiy tadqiqotlarda regressiya tenglamalari o’zlari ma’noga ega bo’la boshladilar. masalan, tannarxni ishlab chiqarish hajmiga (mahsulot birligi miqdori) bog’liqligi quyidagicha ifodalanishi mumkin: tenglikni ikkala qismini ishlab chiqarish harajatlari hajmi bo’lsak, quyidagini olamiz: bunday tenglamalarning parametrlari kichik kvadratlar usuli bilan baholanishi mumkin, ushbu parametrlarning xususiyatlari shundan iboratki ularning har biri aniq iqtisodiy ma’noga ega. 1.2. ekonometrik tadqiqotlar masalalarni va bosqichlari ekonometrik tadqiqotlar quyidagi masalalarni o’z ichiga oladi: - iqtisodiy o’zgaruvchilar orasidagi bog’lanishlarni sifat jihatdan tahlil qilish, ya’ni bog’langan () va bog’liq bo’lmagan () o’zgaruvchilarni ajratish; - ma’lumotlarni tanlash; - va o’zgaruvchilar orasidagi bog’lanish shaklini aniqlash; - model parametrlarini aniqlash; - sohta o’zgaruvchilarni kiritish; - avtokorrelyatsiyani aniqlash; - …

4 / 103

otlar bosqichlariga quyidagilarni kiritish mumkin. · muammoning qo’yilishi; · ma’lumotlar yig’ish, ularni sifatini tahlil qilish; · model xususiyatini aniqlash; · parametrlarni baholash; · echimlarni tushinish, muhokama qilish va amalga joriy etish. bu bosqichlar barcha tadqiqotlar uchun xos bo’lib, qanday ma’lumotlardan foydalanishidan qat’iy nazar va zamonga bog’liq bo’lmagan holda amalga oshiriladi. 1.3. modellashtirish tushunchasi, turlari hozirgi paytda iqtisodiy fan va amaliyot amaliy matematika yutuqlaridan tobora kengroq foydalanmoqda, ularni ilmiy tadqiqotlar qurolidan murakkab xo’jalik masalalarini samarali hal kilishning muhim vositasiga aylantirmoqda. zamonaviy iqtisodiyot nazariyasi ham mikro-, ham makrodarajada tabiiy, zaruriy element sifatida matematik modellar va usullarni o’z ichiga oladi. matematikadan iqtisodiyotda foydalanish iqtisodiy o’zgaruvchilar va ob’ektlarning eng muhim, ahamiyatli boѓlanishlarini ajratishga va formal tasvirlashga, iqtisodiyot nazariyasining qoidalari, tushunchalari va xulosalarini aniq va lo’nda bayon qilishga imkon beradi. ( model — bu shunday moddiy yoki xayolan tasavvur qilinadigan ob’ektki, qaysiki tadqiqot jarayonida haqiqiy ob’ektning o’rnini shunday bosadiki, uni bevosita o’rganish haqiqiy ob’ekt haqida …

5 / 103

’ekt (tadqiqotchi); 2) tadqiqot ob’ekti; 3) o’rganuvchi sub’ekt bilan o’rganilayotgan ob’ektning munosabatlarini vositalovchi model. ilmiy izlanishlarda modellashtirish qadimgi zamonlardayoq qo’llanila boshlandi va asta-sekin ilmiy bilimlarning qurilish va arxitektura, astronomiya, fizika, ximiya, biologiya va, nihoyat, ijtimoiy fanlar kabi tobora yangi sohalarini qamrab ola boshladi. birinchi matematik modellar f.kene (1758 y., iqtisodiy jadval), a.smit (klassik makroiqtisodiy model), d.rikardo (xalqaro savdo modeli) tomonidan ishlatilgan. xx asr zamonaviy fanning amalda barcha sohalarida modellashtirish usuliga katta muvaffaqiyatlar va obro’-e’tibor keltirdi. ( iqtisodiy-matematik model — bu iqtisodiy ob’ektlar yoki jarayonlarni tahlil qilish yoki boshqarish maqsadida ularning matematik tasvirlanishi, ya’ni iqtisodiy masalaning matematik yozuvi. iqtisodiy ob’ektning matematik modeli — bu uning funktsiyalar, tenglamalar, tengsizliklar, mantiqiy munosabatlar, grafiklar majmuasi ko’rinishidagi aks ettirilishi. bunday aks ettirish o’rganilayotgan ob’ekt elementlarining munosabatlari guruhlarini model elementlarining shunga o’xshash munosabatlariga birlashtiradi. )turli iqtisodiy hodisalarni o’rganish uchun ularning iqtisodiy modellar deb ataluvchi soddalashtirilgan formal tasvirlaridan foydalaniladi. iste’mol tanlovi modellari, firma modellari, iqtisodiy o’sish modellari, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 103 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ekonometrika"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi toshkent moliya instituti “ekonometrika” fanidan ma’ruzalar to’plami toshkent – 2020 1-ma’ruza ekonometrikaga kirish reja: 1.1. ekonometrika fanining kelib chiqish tarixi 1.2. ekonometrik tadqiqotlar masalalarni va bosqichlari 1.3. modellashtirish tushunchasi, turlari 1.1. ekonometrika fanining kelib chiqish tarixi ekonometrika-fanda juda tez rivojlanuvchi soha bo’lib, uning maqsadi iqtisodiy munosabatlarga miqdoriy o’lchamlarni berishdan iborat. “ekonometrika” iborasi(so’zi) 1910 yilda (avstro-vengrya) buxgalter p.tsemp tomonidan kiritilgan (u “ekonometriya” degan). tsemp, “agar buxgalteriya hisobi ma’lumotlariga algebriya va geometriya usullarini qo’llansa, u holda xo’jalik faoliyati natijalari to’g’risida yanada chuqurroq ta...

Этот файл содержит 103 стр. в формате DOCX (1,3 МБ). Чтобы скачать "ekonometrika", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ekonometrika DOCX 103 стр. Бесплатная загрузка Telegram