sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya to’g’risidagi fikrlar (ix–xii asrlar)

PPT 16 pages 495.0 KB Free download

16 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 495.0 KB

File type PPT

Pages 16

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 16

6-ma’ruza mavzu: sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya to’g’risidagi fikrlar (ix-xii asrlar) 3-mavzu sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya to’g’risidagi fikrlar (ix-xii asrlar) reja: sharq uyg’onish davrining o’ziga xos xususiyatlari. ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi o’zgarishlar, ilm-fan, madaniyatning rivojlanishi. ix-xi asrlarda yashab ijod etgan adiblar ijodida ta’lim-tarbiya va ma’rifatparvar g’oyalar. mahmud qoshg’ariy, yusuf xos hojib, ahmad yugnakiy, ahmad yassaviy asarlarining hozirgi kundagi ahamiyati. kaykovusning «qobusnoma» asarida ta’lim-tarbiya masalalari 1. sharq uyg’onish davrining o’ziga xos xususiyatlari ix-xii asrlar davomida movarounnahr butun musulmon olamida ilmiy-madaniy jihatdan eng rivoj topgan o’lka sifatida mashhur bo’lib, bu yerda qadimiy an’analar bilan arab, fors, qisman hind hamda qadimgi yunon ilmiy-madaniy an’analari qorishuvi asosida islomiy falsafiy va tabiiy ilmlar – astronomiya, matematika, tibbiyot, kimyo, dorishunoslik, jo’g’rofiya kabilar rivoj topdi. bu yerda maxsus hadisshunoslik va islom fiqhshunoslik maktablari shakllanib, tarixshunoslikda ham muhim asarlar vujudga keldi. bu davr ma’naviyatining muhim tomonlaridan biri shundaki, olim, donishmand, shoirlarning ko’pchiligi qomusiy bilimlarga ega bo’lib, ilmlar bir-biridan ajralmas, uzviy bog’liq …

2 / 16

33 yillarda yanada rivojlangan. akademiya qoshida rasadxona ham bo‘lgan, yangi kutubxona kurilgan. bagdoddagi mazkur ilm markazi, uz navbatida sharq va garbda ilm-fanning taraqqiy etishga, ma’naviy xayotning rivojlanishiga ta’sir etgan, bu xakida mazkur»baytul xikma»ning ishlarga raxbarlik kilgan al-xorazmiy xalifa al-ma’munning ilm-fan ravnakiga kay darajada xomiylik kilganini «al-jabr va al-muqobala xisobi xaqida» asarida shunday tariflangan: bu davrda qishloq xo‘jaligida foydalaniladigan yer maydonlari kengaytirildi, ko’plab sug’orish inshootlari tiklandi va yangilari qurildi, paxta, zig’ir, kanop ekilib, ular tolasidan mato to’qilgan. movarounnahrda, xususan, o‘rganch, farg’na, samarqand va buxoro to’qimachilik mahsulotlari, ayniqsa samarqand va buxoro shoyisi dunyoga mashhur bo’lgan. qishloq xo’jaligi va hunarmandchilik sanoat mahsulotlarining ishlab chiqarilishi savdoning rivojlanishiga yo’l ochdi. natijada yaqin va o’rta sharq mamlakatlarining chet davlatlar: ispaniya, xindiston, xitoy, vizantiya bilan savdo ishlari ko’lami ortib bordi. markaziy osiyoda ilk uyg’onish davri haqida so’z borganda, quyidagi omillarni alohida ko’rsatmoq zarur: a) ix-xii asrlarda arab xalifaligidan qutilib, yerli mustaqil davlatlarning vujudga kelganligi. b) yagona din …

3 / 16

azmshoxlar davlatlarining paydo bo’lishi ham madaniy hayotning yanada ravnaq topishiga olib keldi. bu davrda pul muomalasi rivojlandi. jamiyat siyosiy, ijtioiy, ijtimoiy hayotdagi o’zgarishlar, albatta madaniy hayotga ham o’z ta’sirini o’tkazmasdan qolmadi. somniylar davlati marv, buxoro, samarqand va o’rganch o’sha davrning madaniy markazlaridan sanalardi. bu davrda arab tili ilmiy va aloqa tili edi. maktablarda darslar arab tilida olib borilar edi. rasmiy hujjatlar, shariat qoidalari arab tilida yuritilar edi. ilmiy asarlar ham arab tilida yozilar edi. x asr o’rtalariga kelib, fors-tojik tilida ham ish yuritila boshlandi, ammo yoziladigan hujjatlar, ishlar fors-tojik tilida bo’lsa ham, arab imlosida yozilar edi. o‘sha davrda buxoroda katta kitob bozori bo’lgan kitob do’konlarida olim va fozil kishilar uchrashib, ilmiy bahs-munozaralar o’tkazganlar. abu ali ibn sino kitob do’konlarining birida farobiyning arestotel «metafizika»siga yozgan sharhlarini sotib olganligini tarjimai holida hikoya qiladi. buxoro amiri saroyida esa yirik kutubxona mavjud bo’lgan, bu kutubxonani o’sha davrdagi sheroz kutubxonasi bilan bellasha oladigan yagona kutubxona …

4 / 16

tga intilishiga yo’l ochish, imkoniya yaratish. aqlda, axloqda, ma’naviyatda yetuk bo’lish, komil insonni yaratish, insonparvarlik, vatanga, odamlarga xizmat qilish, insonlar orasidagi do’stlik, o’zaro yordam, ko’aklashuvga chaqirish bu davr madaniyatining yetakchi jihatlaridandir; - komil inson rivojlangan davlatchilikda shakllanadi. bunday davlatchilik esa aql va ilmga, zaro kelishuv, birlikka ega bo’lish natijasida amalga oshiriladi. mustahkam davlatchilik turli ilm-fan tarmoqlarining rivojini ta’minlaydi; - mustahkam davlatchilik fozil jamoani vujudga keltira oladi, bu davlat, jamoaga rahbarlik, hokimlik qilayotgan shaxsning ma’naviyatli, ilmli, axloqli bo’lishi, jamoani yaratish, davlatchilikni mustahkamlash bu davr ijtimoiy ta’minotining muhim xislatlaridir. 3. ix-xi asrlarda yashab ijod etgan adiblar ijodida ta’lim-tarbiya va ma’rifatparvar g’oyalar sharq uyg’onish davrida ilm-fan rivojlanishi uch yo’nalishda bo’ldi. birinchi yo’nalish – matematika-tibbiyot yo’nalishi bo’lib, bularga matematika, astronomiya, kimyo, geodeziya, mineralogiya, tibbiyot, farmakologiya va boshqa shularga turdosh fanlar kiritilib, muhammad muso xorazmiy, ahmad farg’oniylar matematikaga oid, zakariyo ar-roziy kimyo va tibbiyotga oid, ibn sino, jurjoniy tibbiyot va falsafa, abu rayhon beruniy tibbiyotga …

5 / 16

asarlarida ifodalaganlar. ma’lumki, sharq uyg’onish davrida inson muammosi ma’naviyat sohasidagi asosiy masala bo’lgan. shuning uchun ham ta’lim-tarbiya masalalariga katta e’tibor berilgan, yaratilgan asarlarda sharqqa xos bo’lgan insoning axloqiy-ruhiy kamolotini ulug’lash yetakchi o’rin tutgan. 4. mahmud qoshg’ariy, yusuf xos hojib, ahmad yugnakiy, ahmad yassaviy asarlarining hozirgi kundagi ahamiyati xalqimizning ta’lim-tarbiyaga oid qarashlari, xulq-atvorga oid xislatlari xi asrda yashab ijod etgan ulug’ olim, mutafakkir mahmud qoshg’ariyning «devonu lug’atit turk» asarlarida keng bayon etilgan. ushbu asarlarda qadimgi turkiy xalqlar tili tarkibiga kirgan so’zlarning arabcha izohli tarjimasi berilgan. bu kitobni qadimiy turkiy tilning izohli lug’ati deyish mumkin. «devon»dagi qo’shiqlarda tabiat manzaralari, ov va jang tasvirlari, sevgi-muhabat tuyg’ulari, o’git-nasihatlar o’z ifodasini topgan. she’rlarda ilm olishning qadri, bilimli, donishmand kishilarni hurmat qilish, mehmondo’stlik, xushxulqlik, mardlik, jasurlikni targ’ib etuvchi, o’z manfaatini ko’zlagan molparast, baxil, ochko’z, do’stiga va xalqiga xiyonat kabi salbiy tomonlarini qoralaydigan she’rlar ko’p uchraydi. bunday she’rlar turkiy xalqlar qadim-qadimlardan boshlab inson shaxsini shakllantirishda ta’lim-tarbiyaga katta …

Want to read more?

Download all 16 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya to’g’risidagi fikrlar (ix–xii asrlar)"

6-ma’ruza mavzu: sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya to’g’risidagi fikrlar (ix-xii asrlar) 3-mavzu sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya to’g’risidagi fikrlar (ix-xii asrlar) reja: sharq uyg’onish davrining o’ziga xos xususiyatlari. ijtimoiy-iqtisodiy hayotdagi o’zgarishlar, ilm-fan, madaniyatning rivojlanishi. ix-xi asrlarda yashab ijod etgan adiblar ijodida ta’lim-tarbiya va ma’rifatparvar g’oyalar. mahmud qoshg’ariy, yusuf xos hojib, ahmad yugnakiy, ahmad yassaviy asarlarining hozirgi kundagi ahamiyati. kaykovusning «qobusnoma» asarida ta’lim-tarbiya masalalari 1. sharq uyg’onish davrining o’ziga xos xususiyatlari ix-xii asrlar davomida movarounnahr butun musulmon olamida ilmiy-madaniy jihatdan eng rivoj topgan o’lka sifatida mashhur bo’lib, bu yerda qadimiy an’analar bilan arab, fo...

This file contains 16 pages in PPT format (495.0 KB). To download "sharq uyg’onish davrida ta’lim-tarbiya to’g’risidagi fikrlar (ix–xii asrlar)", click the Telegram button on the left.

Tags: sharq uyg’onish davrida ta’lim-… PPT 16 pages Free download Telegram