individlar ekologiyasi

DOC 39,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663174368.doc individlar ekologiyasi reja: 1. yer sayyorasida tirik organizmlarning tarqalish chegaralari. 2. tirik organizmlarning asosiy guruhlari. o’simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlar. 3. hayvonlarning turlar miqdori va ularning tiplar bo’yicha taqsimlanishi. 4. yashash muhiti va undagi omillar. abiotik, biotik va antropogen omillar. biosfera. yer sayyorasining tashqi qismlari (atmosfera, gidrosfera, litosfera) da tarqalgan va uning dastlabki holatini o’zgartirgan tirik organizmlar yashovchi qobig’i biosfera deyiladi. biosfera havo qobig’inining pastki troposfera qismini, deyarli butun gidrosferani va litosferaning ustki qismini o’z ichiga oladi. hozirgi vaqtda yerda hayotning paydo bo’lganiga qariyb 2-2,5 mlrd yil bo’lgan deb hisoblashadi. yerning suv va quruqlik qismlari o’z organizmlariga ega bo’lsa, faqat havoda hayot kechiruvchi hamda litosfera va gidrosfera bilan bog’lanmagan organizmlar umuman yo’q. lekin shunday bo’lsa ham ayrim tirik organizmlarning vakillari havoda ma’lum vaqt davomida aktiv yoki passiv holda hayot kechirishi mumkin. lekin ular oqibatda yer betiga yoki suvga oziqlanish uchun (dam olish va hokazolar) tushishga majburdir. biosferaning eng ustki chegarasi …

landlikka ega bo’lgan tog’ cho’qqilarida anchagina turdagi o’simlik va hayvonlarni uchratish mumkin. shuningdek, 8,2 km balandlikka ega bo’lgan everest tog’ cho’qqisida alp zog’chasi uchragan. litosferaning 2-3 km chuqurligida joylashgan neft konlaridagi suvda mikroorganizmlar topilgan. ko’p yillik daraxtlarning ildiz sistemasi 8-10 m. chuqurlikka yetib boradi. ayrim kemiruvchilar (yumronqoziq va sug’ur)ning inlari 6-7 m. chuqurlikkacha tushib boradi. termitlarniki 5-6 m, tuproq nematodalari 8 metrgacha tushib boradi. lekin aksariyat organizmlarning turlari, asosan 1 m. gacha chuqurlikda joylashgan. tirik organizmlarning ayrim turlari gidrosferaning maksimal chuqurligida (11 km) yashashga moslashgan. masalan, pogonoforalar bunga misol bo’ladi. ushbu hayvonlar 1951-56 yillarda tinch okeanining tuskaror pastligida tashkil qilingan ekspedisiya (zenkevich) tufayli topilgan. gidrosferaning ancha chuqur qatlamlarida ko’pincha o’limtikxo’r, chirindixo’r (detritofag) va yirtqich organizmlar uchraydi. suv o’simliklari va fitofag suv hayvonlarining aksariyati, asosan, 300-500 metr chuqurlikkacha tushib boradi. lekin ayrim kuchli sho’rlangan (23-32% li tuzli) suv havzalarida organizmlar uchramaydi. masalan, armanistondagi tuz ko’li (32% tuz) suvida tirik organizmlar yashamaydi. …

jratiladi. bir hujayrali hayvonlarga sarkomastigoforalar (20 ming tur), sporalilar (4000 tur), miksosporidiyalar (1000 tur) mikrosporidiyalar (1000 tur), infuzoriyalar (8000 tur) mansub bo’lsa, ko’p hujayralilarga esa g’ovaktanlilar (bulutsimonlar) (5000 tur), kovakichlilar (bo’shliqichlilar) (9000 tur), chuvalchanglar (55000 tur), yumshoqtanlilar (mollyuskalar) (150000 tur), bo’g’imoyoqlilar (1300000 tur), ninatanlilar (6000 tur), xordalilar (40000 tur) kiradi. ushbu ro’yxatga yana turlari nisbatan kam bo’lgan hayvonlarni, jumladan, xartumboshlilar, onixoforalar, paypaslagichlilar, pogonoforalar, yarimxordalilarni ham kiritish lozim. umuman olganda, tilga olingan barcha hayvonlar yerda doimo bo’lib turadigan moddalar va energiya almashinuvi jarayonida faol ishtirok etishadi va ma’lum bir guruh va tipga kiruvchi turlarning moddalar va energiya almashinuvi zanjirida o’z o’rniga egadir. biosferada tarqalgan tirik organizmlar yer sayyorasi og’irligining 0,01% ni tashkil etsa ham ular atmosferada kislorod zahirasini saqlab turadi va tirik organizmlarning asosini tashkil etuvchi uglerod, azot va boshqa mikroelementlar bilan ta’minlab turadi. yashash muhiti va undagi omillar tirik organizmlarni o’rab olgan hamda ularning holati rivojlanishi, yashab qolish imkoniyati va …

zim. bordi-yu ushbu nisbat buzilsa, organizm bilan muhit orasidagi tenglik buzilib, uning yashashni davom ettirishi xavf ostida qoladi. erkin yashovchi organizmlar uchun yashash muhiti havo (troposfera), suv yoki tuproq (litosferaning uchuvchi qatlami) hisoblansa, parazitlar uchun xo’jayin tanasi hisoblanadi. saprofit organizmlar uchun esa chirindi organik modda hisoblanadi. ayrim nematodalar sirka kislotada bemalol yashay olsa, psilopa chivinining lichinkalari neftda yashab, uning tarkibidagi mikroorganizmlar bilan oziqlanadi. har xil turlar, ma’lum bir joyda yashab, muhitdan turlicha foydalanadilar yoki muhit omillariga turlicha munosabatda bo’ladilar. ular bir-biridan oziqlanishi bilan yoki gazlar, suv va mineral moddalar almashinuvi bilan, shuningdek, muhitdagi harorat, namlik, yorug’lik va boshqa sharoitlarda turlicha munosabatlari bilan ajralib turadi. shu ma’noda har bir tur o’zining xususiy muhitiga ega deb aytish mumkin. masalan, o’rmonda yashovchi va daraxtlarning kovagidagi oziqa bilan oziqlanuvchi qushlarni olish mumkin. chipor qizilishton daraxt kovaklarida yashovchi ksilofit hasharotlarning lichinkalari, daraxt mevalari bilan; chittaklar (katta chittak parus major) daraxt novdalaridagi hasharotlar, ularning tuxum va …

h muhitidagi turli organizmlar iqlim sharoitlariga turlicha munosabatda bo’lishi bilan ham ajralib turadi. ko’pgina turdagi hayvonlar tabiiy yoki sun’iy inlarda yashasa, boshqalari ochiq havoda yashaydi. ayrim turlar kunduzi faol bo’lsa, ayrimlari tunda va ayrimlari sutka davomida faol hayot kechiradi. organizmni o’rab turuvchi muhitning hamma xossalari ham yashash uchun muhim bo’lib hisoblanavermaydi, yoki organizmga u yoki bu darajada ta’sir qilavermaydi. lekin bir organizm uchun befarq hisoblanuvchi muhit omili boshqa bir tur uchun ma’lum darajada ahamiyatli bo’lib hisoblanadi va shu orqali birinchi organizmga ham bilvosita ta’sir ko’rsatadi. befarq hisoblanuvchi elementlardan tashqari organizmga ta’sir etish darajasidan qat’iy nazar barcha ta’sirlovchi elementlar (omillar) muhit omillari deyiladi. bunday omillar organizmdagi moddalar almashinuviga ta’sir etadi. muhit omillarining har biri organizmga alohida-alohida ta’sir etmaydi, balki ular o’zaro bog’liq holda ta’sir ko’rsatadi. lekin ushbu bog’liqlik ma’lum bir omilning alohida ta’sir kuchini va xususiyatini rad etmaydi. masalan, omillarning o’zaro hamkorlikda ta’sir etishini qurg’oqchilik, garmsel, yomg’ir, sovuq, bo’ron va boshqalarning …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "individlar ekologiyasi"

1663174368.doc individlar ekologiyasi reja: 1. yer sayyorasida tirik organizmlarning tarqalish chegaralari. 2. tirik organizmlarning asosiy guruhlari. o’simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlar. 3. hayvonlarning turlar miqdori va ularning tiplar bo’yicha taqsimlanishi. 4. yashash muhiti va undagi omillar. abiotik, biotik va antropogen omillar. biosfera. yer sayyorasining tashqi qismlari (atmosfera, gidrosfera, litosfera) da tarqalgan va uning dastlabki holatini o’zgartirgan tirik organizmlar yashovchi qobig’i biosfera deyiladi. biosfera havo qobig’inining pastki troposfera qismini, deyarli butun gidrosferani va litosferaning ustki qismini o’z ichiga oladi. hozirgi vaqtda yerda hayotning paydo bo’lganiga qariyb 2-2,5 mlrd yil bo’lgan deb hisoblashadi. yerning suv va quruqlik qismlari o’z or...

Формат DOC, 39,5 КБ. Чтобы скачать "individlar ekologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: individlar ekologiyasi DOC Бесплатная загрузка Telegram