hayvonlar ekologiyasi fanining predmeti, tarkibi va vazifalari

DOC 56.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663174283.doc hayvonlar ekologiyasi fanining predmeti, tarkibi va vazifalari reja: 1. hayvonlar ekologiyasi fanining predmeti, mazmuni va o’rganadigan obyekti. 2. hayvonlar ekologiyasi fanining tarkibi. 3. individlar ekologiyasi, populyasiyatlar ekologiyasi va uyushmalar (biosenozlar) ekologiyasining o’rganadigan obyektlari. 4. hayvonlar ekologiyasining boshqa zoologik fanlar bilan munosabatlari. 5. hayvonlar ekologiyasi fanining vazifalari va ahamiyati. organizmlarning atrof (yashash) muhitiga munosabati va yashash uchun kurashishini ifodalash maqsadida 1866 yil nemis olimi e.gekkel “ekologiya” atamasini taklif etadi. ushbu atama ikki yunon so’zlaridan iborat bo’lib, “oikos”-uy, boshpana, yashash joyi ma’nosini bildirsa, “logos” fan yoki so’z demakdir. yashash uchun kurash deganda ch.darvin iborasi bilan aytsak, ma’lum bir organizmning (individning) nafaqat shu turga mansub bo’lgan boshqa bir individi orasidagi kurashi yoki boshqa turlarga mansub bo’lgan individlar bilan kurashini tushunmoq kerak, balki shu organizmlarni o’rab turuvchi turli-tuman omillar bilan ham kurashini tushunmoq lozim. bundan tashqari yashash uchun kurash deganda nafaqat yirtqichlik, parazitlik, raqobat bilan oziqa topish, boshpanaga ega bo’lish, kabilarni tushunmoq kerak, …

ogik reaksiyalari turadi. bunday reaksiyalar hayvonlarda mavjud bo’lgan reflekslar (reflektor yoyi) orqali namoyon bo’ladi. organizm atrof-muhitning turli-tuman omillari ta’sirida hosil qilgan javob reaksiyalarini o’rganish ekologik tadqiqotning eng dastlabki bosqichi hisoblanadi, chunki ushbu tadqiqot tufayli har xil turlarga mansub bo’lgan individlarning ta’sir etuvchi ma’lum bir omilga nisbatan munosabatini o’rganish va aniqlash imkoniyatini beradi. ikkinchi bo’lim populyatsiyalar ekologiyasi hisoblanib, ma’lum bir turning tabiiy holda shakllangan va ma’lum bir arealni egallagan individlar to’plamidan iborat tabiiy guruh hisoblanuvchi populyatsiyalarning shakllanish sharoiti, strukturasi (tarkibi) va dinamikasini o’rganadi. populyatsiyalar ekologiyasi bo’limi yana turning populyasiyalari asosida tur ichidagi munosabatlar hamda uning biologik ahamiyatini ham tahlil qiladi. hayvonlar ekologiyasining uchinchi bo’limi uyushmalar ekologiyasi yoki biosenologiya deyilib, ma’lum bir yashash joyidagi (biotop) turli-tuman tirik organizmlarning populyatsiyalarini hosil qilgan jamoalari (biosenoz)ni o’rganadi. shunga binoan, biosenologiyaning ob’yekti hayvon va o’simliklarning turli-tuman turlarini hosil qilgan populyatsiyalari orasidagi munosabatlarini o’rganar ekan, ushbu bo’lim hayvonlar ekologiyasi fanini o’simliklar va mikroorganizmlar ekologiyalari fanlari bilan chambarchas …

omillari bilan bog’liqligi va ularning dinamikasi kabilar. hayvonlar ekologiyasi fani aytib o’tilgan 3 bo’limdan tashqari yana bir qator xususiy fanlar (bo’limlar)ga ham ajraladi. masalan, suv hayvonlari ekologiyasi, quruqlik hayvonlari ekologiyasi, parazit hayvonlar ekologiyasi va hokazolar. shuni alohida qayd qilish o’rinliki, hayvonlar ekologiyasi fani umumiy ekologiyaning tarkibiga kiruvchi fan emas, balki u zoologiyaning tarkibiga kiruvchi mustaqil fan hisoblanadi. hayvonlar ekologiyasi fani boshqa bir qator biologik fanlar bilan, jumladan, hayvonlar fiziologiyasi, hayvonlar morfologiyasi, embriologiya, zoogeografiya, sistematika, genetika, paleozoologiya, bioximiya kabi fanlar bilan chambarchas bog’liqdir. masalan, ekologik morfologiyaning predmeti o’zgaruvchan muhit omillari ta’sirida organizm va uning organlari shakllarining o’zgarishini o’rgansa, ekologik zoogeografiya hayvonlarni turli omillar ta’sirida yer yuzida tarqalish qonuniyatlarini o’rganadi. xuddi shuningdek, populyasion genetika yashash muhiti ta’sirida hosil bo’lgan belgi va xususiyatlarni kelgusi avlodlarda mustahkamlanish sabablarini o’rganadi. paleozoologiya fani esa yerning turli qatlamlarida topilgan hayvon qoldiqlari orqali ularning qanday muhitda yashaganligini aniqlash kabi muammolari bilan shug’ullanadi va hokazolar. (2. hayvonlar ekologiyasi fanining …

qadimgi davrlarda yunon, hind, xitoy va tibetliklarning qoldirgan qo’lyozmalarida ham ko’pgina qimmatli ma’lumotlarni topish mumkin. masalan, hindlarning “ramayana” poemasi va “maxabxorat” asarlarida (eramizdan oldin vi-ii asrlar) 50 turga yaqin hayvonlarning hayot kechirish tarzi va odatlari haqida ma’lumotlar bor. hatto odamlar orasida ayrim xavfli kasalliklarning tarqalishida yovvoyi hayvonlarning roli borligi aytilgan. yunon ensiklopedist olimi aristotel (eramizgacha 384-322 yillar) o’ziga ma’lum bo’lgan hayvonlarni quruqlik, suv, suvda va quruqda yashovchilar, hayot kechirish tarziga binoan yakka holda, jamoa bo’lib, o’troq, ko’chmanchi, daydib yuruvchi, kunduzgi, tungi hayvonlar guruhlariga bo’lgan. oziqlanish usuliga qarab, hayvonlarni go’shtxo’r, o’txo’r, hammaxo’rlarga, harakatlanish usuliga binoan, yuruvchilar, suzuvchilar, uchuvchilar, sudraluvchilar, chirmashuvchilar kabilarga ajratgan. antik davrda qo’lga kiritilgan ilmiy yutuqlar shu holda uzoq vaqtgacha (o’rta asrlargacha) o’zgarishsiz, e’tibordan chetda qolib keldi, chunki dinning fanga, ayniqsa, tabiatshunoslik fanlariga salbiy ta’siri juda kuchli edi. faqatgina uyg’onish davriga kelib (xv-xvi asr) dunyo bo’yicha amalga oshirilgan mashhur sayohatlar boshqa bir qator tabiatshunoslik fanlari singari biologiya va uning …

ufayli fauna va flora haqida qimmatli ilmiy yangiliklar qo’lga kiritildi. kapitalistik ishlab chiqarish munosabatlari g’alaba qilgandan so’ng ekologiya mustaqil fan sifatida shakllana boshlanadi. tabiiy boyliklar shiddat bilan qazib olinishi va undan haddan tashqari plansiz ravishda foydalanish, ularga nisbatan bo’lgan munosabatni keskin o’zgartirish va qayta ko’rib chiqishni taqozo etdi. masalan, yevropada xii-xiii asrlardan boshlab o’rmonlarning keskin qisqara boshlanishi, yoki xix asrga kelib amerikada o’rmonlar maydonining 6 marta qisqarishi, ovlanadigan hayvonlarning (sut emizuvchilar, qushlar, baliqlar) tabiiy zahiralarining keskin kamayishi, o’rmon zararkunandalarining haddan tashqari ko’payib ketishi va hokazolarni aytib o’tish kifoyadir. tirik organizmlarning atrof-muhit bilan munosabatlarida harorat va namlik, yorug’lik rejimi, ximizm va boshqa bir qator omillarning roli haqida ma’lumotlar to’plana boradi. kuzatish va tajribalarda hayvonlar xulq-atvori va odatlariga e’tibor berilar ekan, unda tug’ma va orttirilgan elementlarga, taksis va instinktlarga alohida to’xtalib o’tiladigan bo’lishdi. bundan tashqari, ekologik kuzatishlarda hayvonlarning soni va uning dinamikasiga ham e’tibor beriladigan bo’ldi. oqibatda organizmlarning tashqi muhit bilan bog’liqligi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hayvonlar ekologiyasi fanining predmeti, tarkibi va vazifalari"

1663174283.doc hayvonlar ekologiyasi fanining predmeti, tarkibi va vazifalari reja: 1. hayvonlar ekologiyasi fanining predmeti, mazmuni va o’rganadigan obyekti. 2. hayvonlar ekologiyasi fanining tarkibi. 3. individlar ekologiyasi, populyasiyatlar ekologiyasi va uyushmalar (biosenozlar) ekologiyasining o’rganadigan obyektlari. 4. hayvonlar ekologiyasining boshqa zoologik fanlar bilan munosabatlari. 5. hayvonlar ekologiyasi fanining vazifalari va ahamiyati. organizmlarning atrof (yashash) muhitiga munosabati va yashash uchun kurashishini ifodalash maqsadida 1866 yil nemis olimi e.gekkel “ekologiya” atamasini taklif etadi. ushbu atama ikki yunon so’zlaridan iborat bo’lib, “oikos”-uy, boshpana, yashash joyi ma’nosini bildirsa, “logos” fan yoki so’z demakdir. yashash uchun kurash deganda ch.dar...

DOC format, 56.5 KB. To download "hayvonlar ekologiyasi fanining predmeti, tarkibi va vazifalari", click the Telegram button on the left.

Tags: hayvonlar ekologiyasi fanining … DOC Free download Telegram