o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli

DOC 76.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663174497.doc автотроф фитофаг зоофаг редуцент њсимликлар ќайвонлар ќайвонлар микроорганизмлар продуцентлар консумент консумент редуцентлар паразитлар њтапаразитлар автотроф фитофаг зоофаг редуцент њсимликлар ќайвонлар ќайвонлар микроорганизмлар продуцентлар консумент консумент редуцентлар паразитлар њтапаразитлар o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli reja: 1. oziqa zanjirida o’simlik va hayvonlarning o’zaro bog’liqligi. 2. hayvonlar hayotida o’simliklarning ahamiyati. 3. o’simliklar evolyutsiyasida hayvonlarning roli. 4. o’simlik uyushmalari hayotida hayvonlarning roli. 5. hayvonlar va o’simliklar orasidagi fazoviy bog’lanishlar. o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari moddalarning biologik aylanishi va uning rivojlanish jarayonida murakkablasha borishi asosida o’simliklar, hayvonlar va mikroorganizmlarning har xil turlarining populyatsiyalari tabiiy uyushmalar hosil qiladi. uyushma tarkibidagi turlarni o’zaro bog’lovchi narsa ularning oziqaga bo’lgan munosabatidan kelib chiqadi. ular orasidagi munosabat oziqa zanjiri ko’rinishida birin-ketin amalga oshadi, ya’ni har bir oldin keluvchi zveno navbatdagi bo’g’inga oziqa bo’lib xizmat qiladi. oziqa zanjirini quyidagi sxema bilan ifodalash mumkin. shuni aytish kerakki, oziqa zanjiridagi o’zaro munosabat biri ikkinchisini faqat oziqa sifatida ishlatmasdan, …

qa tabiiy joylarni tanlab yashashi mumkin. ko’pgina hayvonlar boshqa bir hayvonlarning inlarini, uyalarini va boshqa yashash joylarini o’zlari uchun boshpana qilib oladi va unda dushmanlaridan yashirinadi, o’zlari uchun mikroiqlimdan foydalana oladi. ayniqsa, o’simlik uyushmalari yoki o’troq hayot kechiruvchi hayvonlar guruhi boshqa hayvonlar uchun boshpana va dushmanidan himoyalanish joyi, shuningdek, noqulay abiotik omillar ta’siridan qutulib qolish uchun foydalanadi. umuman, turlar orasidagi oziqa va yashash makoni uchun yuzaga keladigan munosabatlarni uch xilga ajratish mumkin, ya’ni: 1) birga yashash (simbioz) 2) bir-biriga qarshi hayot kechirish (antibioz) 3) befarq holda hayot kechirish (neytralizm). ushbu klassifikasiyani 1952 yilda p.bark-xolder taklif etgan. 1954 yilda g.klark qo’llab chiqqan. ikki va undan ko’p turlarning o’zaro juda yaqin munosabatda bo’lib yashashidan ularning biri o’ziga ma’lum foyda oladi. ushbu holda yashashning tarixiy ahamiyati shundaki, ular o’zaro birga yashashga moslashgan bo’ladi. simbioz va iste’molchi orasidagi (o’simlik va fitofag hayvon, yirtqich va uning o’ljasi, parazit va uning xo’jayini) munosabatda ular o’zaro bir-biriga …

i va boshqalar. simbiozning yana bir shakli sinoykiya (kvartirantlik). bir turning tanasi boshqa biriga yashash joyi bo’lib xizmat qiladi. sinoykiya - epioykiya va entoykiya shakllarida bo’ladi. antibiozda simbioz bir tur boshqa bir turga ontogonistik munosabatda bo’ladi. antibiozda biri ikkinchisining hayot kechirishini chegaralab qo’yishiga yoki to’xtatib qo’yishga intiladi. antogonizm mikroorganizmlar orasida (zamburug’ va bakteriya), yuksak o’simliklar bilan hayvonlar orasida ko’p uchraydi. antibiozga yana konkurensiya (raqobatchilik) ham kiradi. oziqa uchun raqobat qilish, ayniqsa, uchastka uchun, boshpana uchun va boshqa yashash uchun zarur bo’lgan narsalarda o’z aksini topadi. befarq hayot kechirishni esa uyushmada o’zaro bog’liq bo’lmagan, oziqa va yashash joyi turlicha bo’lgan organizmlarning munosabatlarida ko’rish mumkin. hayvonlar hayotida o’simliklarning ahamiyati o’simliklar fitofag hayvonlarning asosiy oziqasidir. hayvonlarning geografik tarqalishi, ma’lum bir arealda (hududda) taqsimlanishi va ularning soni aynan shu o’simliklarga bog’liq. ayrim qavat (pog’ona-yarus)dagi o’simliklar uyushmasida o’ziga xos, turli hayvonlar uchun qulay bo’lgan mikroiqlim hosil qilinadi. o’simliklar hayvonlarni boshpana bilan ta’minlaydi va dushmanlaridan saqlanishiga …

vidlarining dinamikasi xususiyatlari bilan ham bog’liqdir. o’simliklar bilan oziqlanuvchi hayvonlar individlarining soni va ularning tarqalishi oziqa bo’luvchi o’simliklarning ko’pligi va tarqalishiga bog’liqdir. monofag hayvonlar qayerda oziqa bo’luvchi o’simliklar bo’lsa, ular faqat o’sha joyda uchraydi, lekin oziqabop o’simlikning tarqalishi arealiga nisbatan areali tor bo’ladi, chunki hayvon uchun faqat oziqaning o’zi yashash uchun yetarli bo’lmaydi, balki hayvon uchun yana mikroiqlim va muhit ximizmi, boshpana (yashirinish joyi) dushmani va raqobatchilari bo’lishi ham kerak. oziqabop o’simliklarning miqdori va tarkibining o’zgarishi ushbu o’simliklar bilan bog’liq bo’lgan hayvonlarning geografik tarqalishi va ular sonining o’zgarishiga olib keladi. masalan, o’rmonning kesilishi, yerlarni haydash va ekish, cho’l (bo’z) yerlarda hayvonlarni haddan tashqari surunkasiga boqish, agrosenozlarni barpo qilish kabilar o’simlik qoplamini o’zgarishiga olib keladi. bu esa ba’zi hayvonlar uchun qulay bo’lsa, boshqalari uchun noqulayliklarni keltirib chiqaradi. tabiatda oziqa bo’luvchi o’simliklar zahirasining o’zgarib turishi fitofag hayvonlar sonining o’zgarishini ifodalaydi. daraxtsimon o’simliklarning serhosil va sermeva yillari hosilsiz yillar bilan almashinadi. janubiy hududlarda …

suyuqliklarni ajratish va boshqalar hayvonlarga qarshi paydo bo’lgan qo’shimcha moslamalar deb bilish lozim. masalan, yovvoyi nok tanasidagi pastki shox va novdalarida tikanlarning bo’lishi, ularning yuqori (baland) shoxlarida bo’lmasligi; ko’pgina o’simliklar shirasining tarkibida achchiq va zaharli mahsulotlarning (efir moylari, glyukozalar, alkoloidlar) bo’lishi; ayrim o’simliklarda otiluvchi qismlarning bo’lishi; narsiss, tradeskansiya, arxideyalarning zaharli moddalarga ega bo’lishi va boshqalarni aytib o’tish mumkin. lekin shunday bo’lsa ham ayrim hayvonlar bunday himoyaviy belgilarga qaramay ularni bemalol iste’mol qilishi mumkin. masalan, belladonna o’simligi tarkibida atropinning bo’lishi uni kavshovchi hayvonlardan himoya qiladi, lekin epithris atropae dagi qo’ng’iz ushbu o’simlikning barglari bilan oziqlanadi. pashshatutar o’simligi pashsha uchun zaharli bo’lsa, uni shilliq qurt mollyuskasi bemalol iste’mol qiladi. maxaon kapalagining qurtlari efir moyi, alkoloidli yoki achchiq ta’mli o’simliklar bilan oziqlanadi. ushbu qurtlarning boshidagi mo’ylovlari orasida maxsus bezlar joylashgan bo’lib, u tanasidagi qon tarkibidagi zaharli moddalarni so’rib, kutikulasi orqali tashqariga ajratadi. o’simliklarda turli-tuman himoya belgilarining bo’lishiga qaramasdan, ularni ayrim hayvonlar tomonidan iste’mol …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli"

1663174497.doc автотроф фитофаг зоофаг редуцент њсимликлар ќайвонлар ќайвонлар микроорганизмлар продуцентлар консумент консумент редуцентлар паразитлар њтапаразитлар автотроф фитофаг зоофаг редуцент њсимликлар ќайвонлар ќайвонлар микроорганизмлар продуцентлар консумент консумент редуцентлар паразитлар њтапаразитлар o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli reja: 1. oziqa zanjirida o’simlik va hayvonlarning o’zaro bog’liqligi. 2. hayvonlar hayotida o’simliklarning ahamiyati. 3. o’simliklar evolyutsiyasida hayvonlarning roli. 4. o’simlik uyushmalari hayotida hayvonlarning roli. 5. hayvonlar va o’simliklar orasidagi fazoviy bog’lanishlar. o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari moddalarning biologik aylanishi va uning rivojlanish jarayonid...

DOC format, 76.0 KB. To download "o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli", click the Telegram button on the left.

Tags: o’simlik va hayvonlarning o’zar… DOC Free download Telegram