o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli

DOC 46,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1663174530.doc organizmda gazlar almashinuvi va uning ahamiyati. hayvonlarda issiqlik almashinuvi reja: 1. hayvonlarning nafas olishida o2 ning ahamiyati. nafas olish organlarining asosiy turlari. 2. suv hayvonlarida gazlar almashinuvi. oksifillar va evrioksibiontlar. 3. quruqlik hayvonlarida gazlar almashinuvi. 4. hayvonlar hayotida muhit harorati va issiqlik almashinuvining roli. 5. poykilotermiya va gomotermiya. sovuq qonli va issiq qonli hayvonlarning atrof-muhit bilan bog’lanish xususiyatlari. organizmda gazlar almashinuvi va uning ahamiyati hayvonlar aerob organizmlar hisoblanib, nafas olish jarayoni erkin kislorod bilan bog’liq. faqat ayrim guruh hayvonlari, masalan, ba’zi bir hujayralilar, qumga ko’milib yashovchi chuvalchanglar (tubificidae), ba’zi chivinlarning lichinkalari (corethra, chironomus) mollyuska va qisqichbaqasimonlarning ayrim turlari ma’lum vaqt davomida anaerob (kislorodsiz) sharoitda yashashi mumkin. hayvonlar kislorodni tashqi muhitdan butun tana sathi orqali yoki maxsus nafas olish organlari (o’pkalar, traxeyalar, jabralar) yordamida qabul qilishadi. organizmga kirgan kislorodni qabul qilish, tashish va organlar, to’qimalar, hujayralarga berish funksiyasini, qon suyuqligi tarkibidagi pigmentlar bajaradi. ko’pchilik hayvonlarda kislorodni o’ziga biriktirib olish va …

organizmning hayotiy funksiyalari, jumladan, nafas olish, qon aylanish, ajratish, nerv-gumoral faoliyat, o’sish, rivojlanish kabilar uchun sarf qilinadi. suv hayvonlarida gazlar almashinuvi kislorodga talab darajasiga binoan suv hayvonlari bir-biridan farq qiladi. ularning bir guruhi o2 ga boy bo’lgan suvda yashasa, boshqa bir guruhi o2 kam bo’lgan suvlarda yashashga moslashgan. shunga binoan, suv hayvonlari ikki guruhga bo’linadi. 1. oksifillar - stenoksibiontlar o2-ni ko’p talab etuvchi hayvonlar. bunday hayvonlar 1l3 suvda 7-11 sm3 kislorod bo’lsa yashaydi. 2. evrioksibiontlar. o2-ni kam talab etuvchi hayvonlar. bunday hayvonlar 1 l3 suvda o2 miqdori 4-0,5 sm3 hajmda bo’lsa yashaydi. lekin hayvonlar orasida shundaylari ham mavjudki, ular tarkibida o2 juda kam bo’lgan suvlarda ham yashaydi. bunday hayvonlar oksifob-stenoksibiontlar deyiladi. oksifil hayvonlarga - tez oquvchi va sovuq suvli daryolarda yashovchi bir qancha baliqlarni, jumladan, yalang’och baliq, zog’ora baliq, kumja, tanga baliq, xarius kabilarni ko’rsatish mumkin. sekin oquvchi va o2 uncha ko’p bo’lmagan daryolarda, ko’llarda va boshqa chuchuk suvlarda oksifob …

sho’rlik darajasiga bog’liq. suvda harorat va tuz miqdorining oshishi kislorodni kamayishiga olib keladi. daryo va uning irmoqlaridagi suv tarkibidagi erigan kislorod miqdori suv havzasidagi aerasiyaga, suvning bo’ylama, ko’ndalang va aylanma harakatiga bog’liq. shuning uchun ham baland tog’lardan tushuvchi daryo va daryochalar suvida kislorod ko’p bo’ladi. sekin oquvchi yirik daryo suvlarida kislorod kam bo’ladi. suv tarkibida kislorod miqdori kamayishi unda karbonat angidrid (so2), shuningdek, vodorod sulfid (h2s) va metan (sn4) gazlarining oshishiga olib keladi. quruqlik hayvonlarida gazlar almashinuvi hayvonlarning suv muhitidan quruqlikka chiqib yashashga o’tishi munosabati bilan energiyaning ko’proq sarf qilinishini talab etuvchi sharoitda oksidlanish jarayoni kuchayadi. bu esa nafas olishning tezlashuvini talab etadi. masalan, amfibiyalarda suv muhitidan (it baliqning) quruqlikda yashashga (baqa) o’tishi tufayli tana massasiga nisbatan gemoglobin miqdori bir necha barobar ortadi, yurak ishining hajmi esa 3-4 barobar ko’tariladi. atmosfera o’z tarkibining doimiyligi bilan xarakterlanadi. lekin u g’or, yer yoriqlari, hayvonlar inlarida me’yoridan sezilarli darajada farq qiladi. shuningdek, yirik …

jarayoniga salbiy ta’sir ko’rsatadi, ya’ni ularning nafas olish me’yori tezlashadi, o’sish va rivojlanish to’xtaydi, serpushtlik pasayadi, uyquga ketuvchi hayvonlarda esa uyquga ketish vaqti erta boshlanadi. yer ustida hayot kechiruvchi hayvonlar atmosfera tarkibida kislorodning kamayishini turlicha qabul qiladi. bunday sharoitga ko’chib o’tuvchi qushlar chidamli bo’ladi. masalan, tajribalarda xonaki o’rdaklar 6000 metr balandlikkacha ko’tarilganda yoki qarg’a va ukkilar 8000 metr balandlikkacha ko’tarilganda kam kislorodli muhitga chidash berishgan. lekin ba’zi qushlar (qora qarg’a, olashaqshaq, mayna kabilar) 9-10 ming metr balandlikka ko’tarilganda ham nafas olishni bemalol davom ettirishgan. kislorod yetishmasligi tufayli hayvonlarning halok bo’lishiga birinchi navbatda organizmda moddalar almashinuvining pasayib ketishi sabab bo’ladi. shuning uchun ham ko’pgina hayvonlar kislorod kam muhitda oksidlanish jarayoni va issiqlik hosil qilishni me’yorida ushlab turish imkoniyatiga ega bo’lmaganligi sababli atmosferaning ancha baland qatlamlarida yasholmaydi. lekin quruqlik hayvonlarining ayrim guruhlari (suv hayvonlarining suv ostida bo’lishi, yer qazib yashovchilar, ko’pgina qushlar va baland tog’larda yashovchi hayvonlar) da ham kislorodli muhitga tez-tez …

sh kerakki, barcha amfibiontlarda nafas olish markazining qon tarkibida so2 gazining ko’payishiga chidamlilik xususiyati mavjuddir. ushbu xususiyat qushlarda ham rivojlangan. hayvonlar hayotida muhit harorati va issiqlik almashinuvining roli hayvonlarning holati, rivojlanishi, yashab qolishi, ko’payishi hamda ularning soni va ma’lum arealda tarqalishiga muhit harorati bevosita yoki bilvosita ta’sir ko’rsatadi. haroratning bevosita ta’siri uning muhitdan issiqlik qabul qilishi yoki chiqarishi bilan bog’liq bo’ladi. organizmda sodir bo’layotgan moddalar almashinuvi va uning tezligi (intensivligi) muhit harorati bilan bog’liq. muhit haroratining 100s ga ko’tarilishi organizmda biokimyoviy jarayonlarni 2-3 marta tezlashtiradi. ushbu vant-goff qoidasi ma’lum bir harorat darajasidagina amalga oshishi mumkin. agar harorat mumkin bo’lgan chegaradan o’tib ketsa, biokimyoviy jarayonlarning tezlashishi o’rniga uning susayishi (pasayishi) yoki ko’tarilish mumkin bo’lgan nuqtadan o’tib ketsa, biokimyoviy reaksiyalar buzilishi yoki umuman to’xtab qolishi mumkin. shuni qayd qilish o’rinliki, me’yoridan ortiqcha berilgan harorat hamma vaqt ham organizmda biologik jarayonlarni tezlashtiravermaydi. masalan, tovuq jo’jasi tuxum ichida 40 - 410c da 21 kun …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli"

1663174530.doc organizmda gazlar almashinuvi va uning ahamiyati. hayvonlarda issiqlik almashinuvi reja: 1. hayvonlarning nafas olishida o2 ning ahamiyati. nafas olish organlarining asosiy turlari. 2. suv hayvonlarida gazlar almashinuvi. oksifillar va evrioksibiontlar. 3. quruqlik hayvonlarida gazlar almashinuvi. 4. hayvonlar hayotida muhit harorati va issiqlik almashinuvining roli. 5. poykilotermiya va gomotermiya. sovuq qonli va issiq qonli hayvonlarning atrof-muhit bilan bog’lanish xususiyatlari. organizmda gazlar almashinuvi va uning ahamiyati hayvonlar aerob organizmlar hisoblanib, nafas olish jarayoni erkin kislorod bilan bog’liq. faqat ayrim guruh hayvonlari, masalan, ba’zi bir hujayralilar, qumga ko’milib yashovchi chuvalchanglar (tubificidae), ba’zi chivinlarning lichinkalari (core...

Формат DOC, 46,5 КБ. Чтобы скачать "o’simlik va hayvonlarning o’zaro munosabatlari. fitosenozlar hayotida hayvonlarning roli", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’simlik va hayvonlarning o’zar… DOC Бесплатная загрузка Telegram