parazitlarning morfologik adaptatsiyalari

DOC 53.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663174569.doc parazitlarning morfologik adaptatsiyalari reja: 1. parazitlarning gavda shakllarining turli-tumanligi. 2. parazitlarning gavda o’lchamlari. 3. parazitlarning rangi. 4. parazitlarning yopishish organlari va ularning turli-tumanliligi. parazitlarning yashash tarziga binoan morfologik adaptatsiyalari parazitlarda mavjud bo’lgan moslasha olish qobiliyatining (imkoniyatining) yashirin holda saqlanishi va uning yuzaga chiqishi hayvonlar olamining boshqa bironta guruhida bunchalik shiddat bilan namoyon bo’la olmaydi. parazitlik bilan o’tuvchi hayot tarzining o’ziga xosligi shundan iboratki, ushbu hayot jarayoni turli-tuman ko’rinishlar va o’zgarishlarga olib keladiki, bunday adaptasiyalar organizmning tashqi va ichki organlari tuzilishida chuqur iz qoldirib, yangi belgi va xususiyatlarni yuzaga keltiradi. a) gavda shakllarining turli-tumanliligi. aksariyat ektoparazitlarda gavdaning orqa va qorin tomonga qarab yassilanishi umumiy belgi hisoblanadi gavdaning bunday yassilanishi parazitning xo’jayin tanasiga yaxshiroq o’rnashib olish imkonini beradi. ushbu fikrning to’g’riligini tasdiqlovchi bir qator dalillarni keltirish mumkin. masalan, infuzoriyalardan trixodina (trichodina), xilodon (chilodon), kerona (kerona) larni, barcha monogenoidlarni, ayrim parazit nemertinalar (malacobdella), zuluklar (hirudinea), kanalar, qandalalar, bitlar va boshqalar gavdasining yassilashganini …

ega. demak, parazitlardagi yassi shakl ularning parazitlik haytidan kelib chiqqan emas, balki erkin yashovchi ajdodlaridan o’tgan belgi deb qarash lozim. monogenoidlardagi gavdaning yassilik belgisi ham ularning erkin yashovchi ajdodlari bo’lmish turbellariyalardan o’tgandir. xuddi shuningdek, so’rg’ichlilar gavdasining yassilik belgisi ham ularning erkin yashovchi ajdodlaridan o’tganligiga shubha qilmaslik kerak. lekin malacobdella, myzostomida, hirudinea, branchiura kabi turli guruhlardagi parazitlarning ajdodlarida yassi shakldagi gavda umuman bo’lmagan. aksariyat hollarda, gavdaning dorzoventral tomonlarga qarab yassilanishi shu hayvonlarning xo’jayin tanasiga to’laroq yopishib (birlashib) olish imkonini beradi. ikki yon (lateral) tomonga qarab yassilanish esa aksariyat burgalarda hosil bo’lgan. bunday yassi shaklning paydo bo’lishi ularning xo’jayin tanasidagi soch tolalari orasida osonlik bilan harakatlanish imkonini beradi. ektoparazitlarda gavdaning qisqarishi yoki cho’zilishi haqida gap yuritiladigan bo’lsa, ko’pincha parazitlik hayotda gavdaning qisqarishi tomonga borish tendensiyasi kuzatiladi. masalan, parazit nemertinalardan malacobdella, polixetalardan myzostomida o’zlarining erkin yashovchi turdoshlaridan ancha kalta gavdaga ega bo’ladi. parazit kanalar va qisqichbaqasimonlar esa erkin yashovchi turlariga nisbatan kalta va …

ha boradi, ya’ni bunday parazitlarning gavdasi uzayish tendensiyasiga ega bo’ladi. bunday paytda ichakda yashovchi turli-tuman guruhlarga mansub bo’lgan parazitlarda konvergent belgilarning namoyon bo’lishi kuzatiladi. masalan, ichak gregarinalari va ko’pgina infuzoriyalarning tanasi nisbatan cho’zilgan shaklda bo’ladi. tananing kuchli uzayish xususiyatini, ayniqsa, ichak sestodalari va tikanboshlilarda ko’rish mumkin. ichak parazitlari gavdasining uzayishi ayrim hollarda, uning ko’ndalanggiga bo’linib, proglottidlarni hosil qiladi. ayrim ichak parazitlari xuddi ektoparazitlar singari gavda shaklini o’zgartirib, bir tomoni botiq holga keladi va ana shu botiq tomoni bilan ichak epiteliysiga mahkam o’rnashib oladi. masalan, bir hujayrali parazit xivchinlilardan, lyambliyani (lamblia interstinalis) ko’rsatish mumkin. xo’jayinining gavda bo’shliqlarida yashovchi parazitlarda gavda shaklining adaptasiyasi o’ziga xos ravishda bo’ladi, ya’ni ichak parazitlariga qarama-qarshi, dumaloq yoki ovalsimon shaklni oladi. masalan, suvaraklarning gavda bo’shlig’ida yashovchi diplocystis gregarinasi dumaloq shaklida yoki sestodalarning finnalari, nematodalardan tetrameres ning urg’ochisi qushning oshqozoni devoriga o’rnashib, dumaloq shaklni oladi. bunday shakllarni o’simlik ildizida yashovchi bo’rtma nematodalarining (meloidogyne) urg’ochilari ham hosil qiladi. b) …

ashgan nematodalar esa ancha uzun bo’lishi bilan erkin yashovchilaridan farq qiladi. masalan, mermitidalar (mermithidae) ning ayrim voyaga yetgan individlari 15 sm uzunlikda bo’lsa, umurtqali hayvonlarning parazit nematodalari esa yana ham uzun bo’ladi. masalan, ot askaridasi 30-40 sm ga teng bo’lsa, itlarning buyragida parazitlik qiluvchi, nematoda-dioctophyme renale 1 metr uzunlikda bo’ladi. odamning terisi ostida parazitlik qiluvchi rishtaning uzunligi 15 metrgacha bo’lsa, kashalotning yo’ldoshida parazitlik qiluvchi gigant nematoda (placentonema gigantissima) ning uzunligi 8,4 metr, gavdasining eni esa 1,5-2,5 sm ga teng bo’ladi. gavda uzunligining parazitlik bilan hayot kechirishga bog’liq bo’lishini aloionema fakultativ parazit nematodasida aniq namoyon bo’ladi. uning parazitlik bilan hayot kechiruvchi avlodi lichinkalarining uzunligi erkin hayot kechiruvchi avlod lichinkalarining uzunligidan qariyb 2 barobar ortiq bo’ladi. 2. yopishish organlarining adaptatsiyalari ko’pchilik parazitlarning xarakterli xususiyatlaridan biri, ularda yopishish organlarining mavjudligidir. ushbu organlar parazitning o’z xo’jayini bilan yaqin munosabatda bo’lishi tufayli shakllangan hamda takomillashib borgan. shunisi e’tiborni o’ziga jalb etadiki, hayvonlar olamida yopishish organlarining …

hujayrali hayvonlardan tortib, ayrim parazit hasharotlarda shakllangan. bir hujayralilar orasida gregarinalar va ba’zi parazit infuzoriyalarda ilgakchalar bo’ladi. masalan, ko’pgina ichakda parazitlik qiluvchi grenarinalarning epimeritida ilgakchalar to’plami yoki ilgaksimon o’simtalar joylashgan bo’ladi. astomata guruhiga mansub bo’lgan ayrim infuzoriyalar gavdasining oldingi qorin tomonida bir dona harakatchan ilgakcha bo’lib, uning yordamida infuzoriya xo’jayini tanasiga yopishib olishga va uning epiteliy qatlamiga kirib olishiga yordam beradi. monogenetik so’rg’ichlilarning ko’pchiligi gavdasining oxirgi pastki qismida ilgakchalarga ega bo’ladi. ko’p hollarlarda ushbu ilgakchalarning soni 16 taga teng bo’ladi, lekin ularning 2 yoki 4 tasi ancha kuchli rivojlangan bo’ladi, qolganlari esa ancha kichik yoki qisman reduksiyalashgan holatda bo’ladi. shunday holatdagi (2 ta) ilgakchalarni monogenoidlardan gyrodactylus va dachylogyrus larda uchratish mumkin, tetraanchus da esa kuchli rivojlangan ilgakchalar soni 2 juft bo’ladi. ichak trematodalarida ko’p hollarda ilgakchalar bo’lmaydi. lekin echinostomidae oilasi vakillarida gavdasining oldingi uchida ilgakchalar vazifasini bajarishga moslashgan yirik tikanlarga ega yoqacha shakllangan bo’ladi. sestodalar sinfiga kiruvchi parazit chuvalchanglarda mavjud …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "parazitlarning morfologik adaptatsiyalari"

1663174569.doc parazitlarning morfologik adaptatsiyalari reja: 1. parazitlarning gavda shakllarining turli-tumanligi. 2. parazitlarning gavda o’lchamlari. 3. parazitlarning rangi. 4. parazitlarning yopishish organlari va ularning turli-tumanliligi. parazitlarning yashash tarziga binoan morfologik adaptatsiyalari parazitlarda mavjud bo’lgan moslasha olish qobiliyatining (imkoniyatining) yashirin holda saqlanishi va uning yuzaga chiqishi hayvonlar olamining boshqa bironta guruhida bunchalik shiddat bilan namoyon bo’la olmaydi. parazitlik bilan o’tuvchi hayot tarzining o’ziga xosligi shundan iboratki, ushbu hayot jarayoni turli-tuman ko’rinishlar va o’zgarishlarga olib keladiki, bunday adaptasiyalar organizmning tashqi va ichki organlari tuzilishida chuqur iz qoldirib, yangi belgi va xususiya...

DOC format, 53.0 KB. To download "parazitlarning morfologik adaptatsiyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: parazitlarning morfologik adapt… DOC Free download Telegram