биоценоз ҳақида тушунча

DOC 57.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663177133.doc биоценоз ҳақида тушунча биоценоз —бу лотин тилидан олинган сўз бўлиб, "биос" — ҳаёт, "ценоз" —умумий, деб таржима қилинади. "биоценоз" терминини немис биологи мёбиус к. томонидан 1877-йилда берилган. бу ўсимликлар, ҳайвонлар ва микроорганизмларнинг биргаликда яшашини ифодалаб, бундай яшаш маълум ер ёки сув ҳавзасида учраши мумкин. биоценоздаги организмлар ўзаро ва абиотик муҳитга боғлиқдир. моддаларнинг айланма ҳаракатида қатнашишига қараб, биоценозга кирувчи организмлар 3 гуруҳга бўлинади: i. продуцентлар (ҳосил қилувчилар), автотроф организмлар бўлиб, анорганик моддалардан органик моддалар ҳосил қилади. бу яшил ўсимликлардир. ii. консументлар (қабул қилувчилар), гетеротроф организмлар бўлиб, автотроф организмлар ҳисобига яшайди. улар учга бўлинади: 1—даражали консументлар— ўсимликхўр ҳайвонлар, паразит бактериялар ва замбуруғлар; 2—даражали консуменлар—ўсимликхўр ҳайвонларни истеъмол қиладиган йиртқичлар; 3 — даражали консументлар — суперпаразитлар. iii. редуцентлар . булар тупроқдаги микроорганизмлар бўлиб, ўсимлик ва ҳайвон қолдиқлари билан озиқланиб, уни парчаловчи организмлардир. биргаликда ўсувчи ва бир —бири билан боғлиқ бўлган организмлар гуруҳи биоценоз дейилади. биоценозни ташкил қилувчи ўсимлик, ҳайвон ва микроорганизмлар жамоасининг бирга …

б бир неча яруслар ажратиш мумкин: 1. дарахтлар. 2. бутасимон ўсимликлар ва ёш дарахтлар. 3. ўтсимон ўсимликлар ва бутачалар. 4. мохлар. ҳайвонлар ҳам ўрмонда ҳар хил ярусларни эгаллаб, яъни ҳар хил баландликларда яшайди. кўп қушлар уз уяларини ерда қуради. олақуш, зағизғон ва бошқалар эса дарахтлар танасига (қизилиштон ва бошқалар), учинчи хиллари эса дарахтларнинг устига қуради(12-расм.) ҳар бир ярусдаги ўсимлик, умуртқали ва умуртқасиз ҳайвонлар ўртасида кучли боғланиш кузатилади. жамоалар структурасида турларнинг роли бир хил эмас. бир хил турлар асосий рол ўйнайди, сон жиҳатидан устун ва улар доминант дейилади. биоценоздаги муҳит шароитини белгиловчи турлар эдификаторлар деб юритилади ва улар доминантларга киради. биоценоздаги тирик организмлар эгалаб турган макон экологик ниша дейилади. ҳар бир тур ўзининг экологик нишасига эга, у шу ерда яшайди ва ўша жойдан ўз овқатини топиб ейди. 5.1 биоценозда организмларинг муносабатлари биоценоздаги организмлар бир—бирлари билан боғлиқ бўлади. бу боғланишлар жамоадаги яшаш шароитини ва уларнинг овқатланиш йўлларини белгилайди. беклемишев в.н. классификациясига кўра …

найди. топик ва трофик боғланишлар биоценоз ҳаётида катта роль ўйнайди ва биоценоз ҳаётининг асосини ташкил қилади. ҳар хил организмлар орасидаги боғланишлар мана шу топик ва трофик боғланишлар орқали амалга ошади ва организмларнинг жамоада боғланишига сабаб бўлади. форик боғланишлар — бир турнинг тарқалишида бошқа бир турнинг қатнашувидир. бунда асосий ролни ҳайвонлар ўйнайди. ҳайвонлар ёрдамида ўсимликларнинг уруғлари, споралари ва чанглари тарқалади. ҳайвонлар ўсимликлар уруғларини пассив ва актив йўллар орқали тарқатиши мумкин. пассив йўл орқали тарқалишига мисол қилиб ҳайвонларнинг тўсатдан ўсимликларга тегиб кетиши ва уларнинг уруғларини ўзига ёпиштириб олиб беихтиёр тарқатишини олиш мумкин. масалан, сут эмизувчи ҳайвонлар, жунларига ёпишган тукчали уруғларнинг узоқ жойларга тарқалиб кетишига сабабчи бўлади. актив йўл билан тарқатиш — бу ўсимлик уруғлари ва меваларнинг ҳайвонлар томонидан ейилиши, ҳазм бўлмаган уруғларнинг чиқаришидир. фабрик боғланишларда бир тур баъзан ўз фаолиятларида бошқа турлар қолдиқларини ишлатади. масалан, қушлар ўзига уя қурганда дарахтларнинг майинроқ шохчаларини, сутэмизувчиларнинг жунини, ўтларни ва баргларни ишлатади. 5.2 «йиртқич-ўлжа», «паразит-хўжайин» муносабатлари …

исбатан майдароқ бўлади. «йиртқич—ўлжа» ва «паразит—хўжайин» муносабатларида, организмлар озиқланишининг экологик ва эволюцион роли яққол кўриниб туради. йиртқичлик оқибатида ҳар хил экологик мослашишлар келиб чиқади. бундай мослашишлар йиртқичда ҳам, ўлжада ҳам содир бўлади. табиий танлаш натижасида сезиш органлари тараққий этади, бу ҳозир жавоблик, тез югуриш, йиртқични алдаш, нерв системасининг яхши тараққий этишида намоён бўлади. булар ҳаммаси гуруҳнинг эволюцион тараққий этишига олиб келади. паразитлар орасида ўз хўжайинидан тўлиқ ва узоқ муддат давомида унга зарар етказмасдан фойдаланадиган турлари устунлик қилади. эволюция давомида дастлаб йиртқич билан унинг ўлжаси орсидаги кучли муносабатлар, кейинроқ эса иккала организм учун ҳам фойдали боғланишлар шаклланади. масалан, ҳашаротларнинг ўсимлик баргларини ейиши ўртача миқдорда бўлса, бундай ҳол ўсимлик учун зарарсиз, ҳаттоки унга фойда ҳам келтиради, яъни, шу туфайли ўсимликнинг ўсиш жараёни тезлашади. 5.3 йиртқичлик ва паразитликнинг экологик роли 1. йиртқичлик ва паразитликнинг асосий экологик роли шундан иборатки, озиқланиш даврида ҳайвонлар бир—бирлари билан озиқланиб, моддаларнинг айланма ҳаракати учун зарур шароит яратади. маълумки, …

овқат етишмаслиги натижасида йиртқич инфузориялар ҳам ўла бошлайди. пробирка тагида оз сонли туфелькалар қолган қум орасида яшириниб, йиртқич инфузориялар ўлгандан кейин, яна кўпая бошлайди ва ҳоказо. организмлар орасидаги муносабатлар турлича. комменсализм, деб шундай муносабатга айтиладики, бунда бир тур иккинчисига (комменсал учун} овқат тайёрлаб беради. комменсализм бу бир томонлама фойдаланиш, яъни бунда бир тур иккинчи тур томонидан бир томонлама фойдаланади, лекин унга зарар келтирмайди. комменсализмга мисол қилиб дарахтларнинг пўстлоғида жойлашган эпифитларни кўрсатиш мумкин. қушларнинг уясида, кемирувчи ҳайвонларнинг инларида кўплаб бўғиноёқлилар яшайди. бу инларда ҳашоратлар уянинг микроиқлимидан фойдаланади, органик моддаларнинг қолдикларини истеъмол қилиш билан кифояланади. непентенс ўсимлигининг кўзачасидаги шира ичида ниначи ва чивинларнинг личинкалари яшайди. улар кўзачасига тушган ҳашаротларни еб озиқланадилар. комменсализм табиатда зичроқ яшаш, ресурслардан тўлиқ фойдаланишда ёрдам беради. мутализм — бу иккила тур учун ҳам фойдали бўлиб, у паразитликдан, ёки комменсализмдан келиб чиқиши мумкин. бунга азот тўпловчи бактериялар билан дуккакли ўсимликлар орасидаги симбиоз мисол бўлиши мумкин. табиатда 20000 дан ортиқ …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "биоценоз ҳақида тушунча"

1663177133.doc биоценоз ҳақида тушунча биоценоз —бу лотин тилидан олинган сўз бўлиб, "биос" — ҳаёт, "ценоз" —умумий, деб таржима қилинади. "биоценоз" терминини немис биологи мёбиус к. томонидан 1877-йилда берилган. бу ўсимликлар, ҳайвонлар ва микроорганизмларнинг биргаликда яшашини ифодалаб, бундай яшаш маълум ер ёки сув ҳавзасида учраши мумкин. биоценоздаги организмлар ўзаро ва абиотик муҳитга боғлиқдир. моддаларнинг айланма ҳаракатида қатнашишига қараб, биоценозга кирувчи организмлар 3 гуруҳга бўлинади: i. продуцентлар (ҳосил қилувчилар), автотроф организмлар бўлиб, анорганик моддалардан органик моддалар ҳосил қилади. бу яшил ўсимликлардир. ii. консументлар (қабул қилувчилар), гетеротроф организмлар бўлиб, автотроф организмлар ҳисобига яшайди. улар учга бўлинади: 1—даражали консументлар—...

DOC format, 57.0 KB. To download "биоценоз ҳақида тушунча", click the Telegram button on the left.

Tags: биоценоз ҳақида тушунча DOC Free download Telegram