тикланадиган ва тикланмайдиган табиий ресурслар иқтисодиёти

DOCX 156,2 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1669314212.docx тикланадиган ва тикланмайдиган табиий ресурслар иқтисодиёти режа: 1. табиий ресурслар ва уларнинг таснифи 2. табиатнинг инсон учун аҳамияти 1. табиий ресурслар ва уларнинг таснифи табиий ресурслар — инсонларнинг яшаш воситаси бўлиб, инсон уларни табиатдан олади ва уларсиз ишлаб чиқариш фаолиятини амалга ошира олмайди. табиий ресурслар инсонга озиқ-овқат, кийим-кечак, ёқилғи ва энергетика хом ашёлари бериши сабабли, яшаш ва ишлаб чиқариш фаолиятининг зарурий шартидир. табиий ресурсларнинг тури жуда хилмахил бўлиб, улар ижтимоий ишлаб чиқариш моддий-техника базасининг таркибий қисмидир. табиий ресурслар комплекси минерал ресурслар, иқлим, сув, ер-тупроқ, ўсимлик, ҳайвон ресурслари, шунингдек, атом ресурслари ва планетар ҳамда космик ресурсларни ўз ичига олади. табиий ресурслар ишлаб чиқаришни жойлаштириш ва ривожлантиришда асосий омиллардан ҳисобланади. табиий ресурслар тушунчасини таърифлашдан олдин, бу тушунчанинг кўпчилик муаллифлар томонидан турлича талқин қилинишини айтиб ўтиш керак. академик и.п.герасимов билан профессор д.л.армандлар табиий ресурсларга, бизнинг назаримизда, энг тўлиқ таъриф берганлар: «табиий ресурслар кишилар бевосита табиатдан оладиган ва уларнинг яшашлари учун зарур бўлган …

р, кишиларни даволаш учун иқлим ресурслари ва ҳоказо. табиий ресурслар кишиларнинг яшаши учун зарур бўлган шундай воситаларки, бу воситалар жамиятга бевосита эмас, ишлаб чиқарувчи кучлар ва ишлаб чиқариш воситалари орқали таъсир этади. табиий ресурслар инсоннинг таъсир этиш характерига қараб, икки турга бўлинади: тугайдиган ва тугамайдиган ресурслар. 2-чизма. дунёнинг ўрмонсизланаётган ҳудудлари карта-чизмаси тугайдиган ресурслар, ўз навбатида, қайтадан тикланмайдиган ва қайтадан тикланадиган ресурсларга бўлинади. қайтадан тикланмайдиган табиий ресурсларга ер ости бойликлари (нефть, тошкўмир, рудалар ва бошқалар) киради. бу ресурслардан муттасил фойдаланиш бора-бора улар захирасининг бутунлай тугаб қолишига олиб келади. чунки, улар табиий йўл билан қайта тикланмайди ёки тиклансада (назарий жиҳатдан миллионлаб йиллардан кейин, яъни келгуси геологик даврларда), фойдаланишга нисбатан бир неча миллион марта секинлик билан тикланади. тикланадиган табиий ресурсларга - тупроқлар, ўсимликлар, ҳайвонот дунёси, шунингдек, кўллар ва денгиз тагига чўкадиган баъзи бир минерал тузлар киради. бу ресурслар фойдаланиш давомида тикланади. лекин улар тиклана олиши учун маълум табиий шароит керак. бу шароитни бузиш …

р инсон таъсири остида тикланмайдиган бўлиб қолиши мумкин. бунга бутунлай йўқ қилиб юборилган ҳайвон ва ўсимлик турлари, эрозия натижасида батамом бузилиб кетган тупроқлар ва бошқалар мисол бўла олади. масалан, испаниядаги кесиб юборилган ўрмонлар ҳануз қайта тикланмади, натижада, бир вақтлардаги бепоён ўрмонлар ландшафти борабора чала чўлларга айланди. бутунлай қириб юборилган кўплаб ҳайвон турлари энди қайтадан пайдо бўлмайди, яъни тикланмайди. шундай қилиб, табиий ресурсларнинг тикланиш ёки тикланмаслиги кўп жиҳатдан инсоннинг уларга бўлган муносабатига боғлиқ. тикланмайдиган табиий ресурсларни муҳофаза қилишнинг асосий йўллари - улардан режали ва илмий асосда рационал фойдаланиш ва такрор барпо бўлишини таъминлашдан иборат. тикланадиган табиий ресурсларни муҳофаза қилишда энг муҳими уларнинг тикланишига доимий имконият яратишдир, мана шундагина бу ресурслар инсонга амалда чексиз хизмат қилиши мумкин. тугамайдиган ресурсларга - сув, иқлим ва космик ресурслар киради. сув ресурслари. ер шарида сув уч ҳолатда (суюқ, қаттиқ, буғ ҳолатида) бўлиб, унинг умумий захираси битмас-туганмасдир. лекин инсоннинг хилма-хил хўжалик фаолияти туфайли, чучук сувнинг миқдори ва …

ранспорт газлари ҳамда радиоактив моддалар билан ифлосланиши натижасида кескин ўзгариши мумкин. ҳаво тозалиги учун кураш ресурсни муҳофаза қилишнинг энг муҳим вазифаларидан биридир. 3-расм. дунё миқёсида чучук сув ресурсларининг қитъалар бўйича тақсимланиши космик ресурсларга қуёш радиацияси ҳамда денгиз сувларининг кўтарилиш ва пасайиши (қалқиши) энергияси кириб, улар ҳам амалда битмас-туганмасдир. лекин, улар инсоннинг фаол хўжалик фаолияти таъсири остида ўзгариши мумкин. масалан, катта саноат шаҳарларида атмосфера таркибининг ўзгариши, яъни ифлосланиши, қуёш радиацияси миқдорига таъсир қилади. чунончи, атмосфера таркибида карбонат ангидрид газининг орта бориши радиация миқдорининг пропорционал равишда ортишига сабаб бўлади. демак, атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш, аввало, унинг тозалиги учун кураш демакдир. 2. табиатнинг инсон учун аҳамияти табиат ва унинг бойликлари инсон учун ниҳоятда хилма-хил: иқтисодий, соғломлаштирувчи, тарбиявий, эстетик ва илмий аҳамиятга эга. шунга мувофиқ, табиатни муҳофаза қилиш муаммоси қуйидаги асосий жиҳатларга бўлинади: 1. иқтисодий жиҳат. табиатнинг моддий ишлаб чикаришдаги аҳамияти аниқ ва равшандир. табиат ва меҳнат — инсонга керак бўлган моддий фаровонликнинг бош …

дам олиш, денгизда чўмилиш, тоғларга саёҳат қилиш ва ҳоказолар инсон соғлигига ижобий таъсир кўрсатади ва даволашда кенг фойдаланилади. бинобарин, ҳаво, сув ва ер қанча тоза бўлса, сув ҳавзалари, ўрмонлар, парклар, боғлар қанча кўп бўлса, аҳолининг соғлиги учун шунча яхши шароит яратилади. бироқ, кейинги вақтларда йирик индустриал районларда атмосфера ҳавоси, сувлар ва тупроқлар ифлосланишининг кучайиши ҳамда табиатнинг ўзгариши муносабати билан аҳолининг соғлиги учун хавф вужудга келаяпти. шунинг учун ҳам кейинги вақтларда табиатни муҳофаза қилишнинг соғломлаштириш-гигиеник жиҳатига, яъни қулай экологик шароит яратиш масаласига ниҳоятда катта аҳамият берилмоқда. 4.табиатни муҳофаза қилишнинг тарбиявий жиҳати шундан иборатки, табиат қўйнида бўлиш кишига яхши таъсир кўрсатиб, уни хушфеълроқ, мулойимроқ, олижаноб қилади, унда яхши ҳислар уйғотади. табиатнинг ёшларни юксак эстетик руҳда тарбиялашдаги роли катта. табиат билан тўғри муносабатда бўлиш ёшлар онгини ҳар томонлама ривожлантириб, уларда кузатувчанликни ўстиради, характерининг яхши томонларини шакллантиради, юксак ватанпарварлик ҳиссиётини ва табиатга нисбатан эҳтиётлик билан муносабатда бўлиш истагини рўёбга чиқаради. шунинг учун ҳам табиатни …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "тикланадиган ва тикланмайдиган табиий ресурслар иқтисодиёти"

1669314212.docx тикланадиган ва тикланмайдиган табиий ресурслар иқтисодиёти режа: 1. табиий ресурслар ва уларнинг таснифи 2. табиатнинг инсон учун аҳамияти 1. табиий ресурслар ва уларнинг таснифи табиий ресурслар — инсонларнинг яшаш воситаси бўлиб, инсон уларни табиатдан олади ва уларсиз ишлаб чиқариш фаолиятини амалга ошира олмайди. табиий ресурслар инсонга озиқ-овқат, кийим-кечак, ёқилғи ва энергетика хом ашёлари бериши сабабли, яшаш ва ишлаб чиқариш фаолиятининг зарурий шартидир. табиий ресурсларнинг тури жуда хилмахил бўлиб, улар ижтимоий ишлаб чиқариш моддий-техника базасининг таркибий қисмидир. табиий ресурслар комплекси минерал ресурслар, иқлим, сув, ер-тупроқ, ўсимлик, ҳайвон ресурслари, шунингдек, атом ресурслари ва планетар ҳамда космик ресурсларни ўз ичига олади. табиий ресурсла...

Формат DOCX, 156,2 КБ. Чтобы скачать "тикланадиган ва тикланмайдиган табиий ресурслар иқтисодиёти", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: тикланадиган ва тикланмайдиган … DOCX Бесплатная загрузка Telegram