“табиатдан фойдаланиш иктисодиёти” фанининг илмий-назарий асослари

DOC 161.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1354931681_40692.doc www.arxiv.uz режа: “табиатдан фойдаланиш иктисодиёти” фанининг тадкикот обьекти, максади ва вазифалари 2. табиатдан фойдаланиш иктисодиёти: тушунча ва атамалар 3. табиат ва унинг ресурсларидан фойдаланишнинг географик ва иктисодий асослари 4. табиат-хужалик-аҳоли тизими. 5. табиатдан фойдаланиш тамойиллари, устувор йуналишлари ва уни оптималлаштириш “табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти” фанининг тадқиқот обьекти, мақсади ва вазифалари “табиатдан фойдаланиш” деганда табиий ресурс салоҳиятини эксплуатация қилишнинг барча шакллари ҳамда уни муҳофаза қилиш бўйича тадбирлар мажмуаси тушунилади. шунингдек, қайта тикланадиган ресурсларни мунтазам тиклаб бориш, миқдорини кўпайтириш, сифатини яхшилаш, табиатни мақсадга мувофиқ ҳолда ўзгартириш, унинг айрим ҳудудларини фойдаланишдан чиқариб, алоҳида муҳофаза қилинадиган объектлар - қўриқхоналарга айлантириш кабиларни ҳам шу маънода тушунмоқ керак. табиатни мақсадга мувофиқ ҳолда ўзгартириш – табиатнинг биологик тизимлари маҳсулдорлигини ошириш мақсадида режали ва илмий жиҳатдан асосланган негизда барқарор равишда ўзгартириш, демакдир. табиатдан бойликларни олиш миқёси фан ва техника тараққиёти асосида тобора ортиб бораётган ва инсоннинг хўжалик фаолияти жадаллашаётган ҳозирги пайтда иккала турдаги фаолият – табиатдан фойдаланиш ва …

табиатдан фойдаланишнинг амалий вазифалари махсус, кенг қамровли ва теран тадқиқотлар талаб қилаётган ҳозирги шароитда шундай тадқиқотлар билан шуғулланадиган, табиатдан оқилона фойд аланишнинг назарий асосларини ишлаб чиқадиган “табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти” фани шаклланди. у табиат ва жамият ўртасидаги ўзаро таъсир ва боғлиқлик натижаларини очиб беради, таҳлил қилади ва баҳолайди, табиий ресурслардан фойдаланиш ҳамда табиий муҳитни ҳимоя қилишнинг назарий тамойилларини ишлаб чиқади. ушбу фан қараб чиқадиган масалалар қаторида иқтисодий ва ижтимоий(социал) масалалар асосий ўринни эгаллайди. «табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти» табиатга ундан фойдаланишнинг ҳар қандай вазифалари ечилишида мажмуа(мажмуали) ва тизимли(системали) ёндашувни таъминлайди. бундай ёндашув тадбирлардан ҳар бирини “инсон – ишлаб чиқариш - табиат” умумий тизимидаги таркибий қисм сифатида қарашни тақазо этади. табиат, табиий ресурслардан фойдаланиш, уларни муҳофаза қилиш ва қайта тиклаш бўйича тадбирларни бир-бирига боғлиқ бўлмаган ва ишлаб чиқариш билан алоқасиз ҳолда қараш мумкин эмас. бу унсурлар бир-бири билан боғлиқ бўлган ягона жараённинг таркибий қисмларини ташкил этади. табиатдан фойдаланиш муаммосининг мажмуалилиги шунингдек, техникавий тадбирларни ташкилий-иқтисодий …

маҳсулдорлигини ошириш учун шароит яратиш, тикланмайдиган табиий ресурслардан тежамкорлик билан, оқилона фойдаланиш, атроф - муҳитни ифлосланишдан сақлаш, табиатни мақсадли ўзгартириш кабилардир. - табиий ресурсларни уларнинг мураккаб ўзаро алоқадаги инсон хўжалик фаолияти таъсирида ўзгариш қонуниятларини, инсон учун бу ўзгаришларнинг аҳамиятини аниқлайди, табиий ресурслардан фойдаланишни асослайди, уларнинг ҳозирги ва келгуси авлодлар учун зарур бўлган миқдорий ва сифатий хусусиятларини сақлаш ва тиклаш усулларини ишлаб чиқади; у шунингдек, табиий маҳитни сифат жиҳатидан ёмонлашиб, миқдор жиҳатида қашшоқлашиб боришининг олдини олишнинигина эмас, балки уни мақсадли равишда узлуксиз яхшилашни таъминлаши ҳам лозим. шундай қилиб, «табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти» нинг илмий йўналиши табиий ресурслардан фойдаланиш, уларни тиклаш ва муҳофаза қилиш, инсониятнинг моддий ва маънавий эҳтиёжларини қондириш учун табиий муҳитни ифлосланиш ва бузилишдан ҳимоя қилиш, табиатни ўзгартиришга қаратилган тадбирлар мажмуасидан иборат. лўндароқ қилиб айтганда, «табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти» – кишилик жамияти ва табиий муҳит ўртасидаги ўзаро таъсир мақсадга мувофиқлаштирилишини таъминлайдиган тадбирлар мажмуасидир. «табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти» нинг умумий назариясини ишлаб чиқиш фанлараро …

шни ҳам табиий географик, ҳам ижтимоий-иқтисодий жиҳатдан ўрганиш бўлса, эҳтиёжларнинг чексизлиги билан ресурсларнинг чекланганлиги ўртасидаги номутаносиблик иқтисодиётнинг азалий муаммосидир. табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти: тушунча ва атамалар инсон ҳаёт фаолияти кечадиган ёки жамият билан табиат ўртасидаги алоқалар рўй берадиган макон – муҳит турлича ифодаланади. чунончи, “табиат”, “табиий муҳит”, “географик муҳит”, “ландшафт қобиғи”, “географик қобиқ”, “географик система(тизим)” ва бошқалар. аслида, бу тушунчалар бир хилдек кўринса ҳам, мазмуний кўлами жиҳатидан бир-биридан фарқланади. «табиат» тушунчаси умумий илмий ва фалсафий тушунча бўлиб, бутун борлиқ-коинот тушунчаларини ўз ичига олади, торроқ маънода эса, барча табиий фанларнинг ўрганиш обьекти ҳисобланади. албатта, инсон табиатдан бундай кенг қамровда фойдаланиши мумкин эмас. “табиий муҳит” тушунчаси эса табиат ва жамиятнинг бевосита алоқада бўлган қисмини ифодалайди. фан ва техника имкониятлари кенгайган сари табиий муҳит ҳам энига, ҳам бўйига, ҳам баландлигига кенгайиб боради. ҳозирги вақтда эса табиий муҳит чегараси еримиздан ташқарига чиқиб бораяпти. “географик муҳит” тушунчаси ер (гео) билан боғлиқ тушунча бўлиб, у заминнинг юза …

ўжаликда фойдаланиладиган, инсониятнинг яшаши учун зарур бўлган барча элементлари, энергия бойликлари табиий ресурслардир. бироқ, улар ўртасидаги аниқ чегарани баъзан англаш мушкулга ўхшайди. масалан, иқлим табиий шароит элементи, бироқ қишлоқ хўжалик ишлаб чиқаришидаги хусусиятига кўра ундан агроиқлим ресурси сифатида фойдаланилади ёки ўсимлик ўрмон ресурси сифатида яшаш воситаси бўлиши мумкин. инсоннинг табиатга таъсири географик қобиқда рўй берар экан, демак, жамият ўзига керакли ҳамма ресурсларни шу географик қобиқдан олади, шу билан бирга уни муҳофаза қилади, фаол таъсир кўрсатиб, ландшафт (табиат)ни қисман ўзгартиради. бошқача айтганда, табиат билан жамият ўртасидаги ўзаро муносабатларнинг кескинлашув даражаси ҳам айнан табиий ресурслардан фойдаланиш кўлами ва жадаллигида намоён бўлади. табиий ресурслар ишга солиниши ва қайта ишланиши туфайли ҳам табиатдан фойдаланиш иқтисодиётининг асосий объекти, жамият мавжудлигининг бош манбаси ҳисобланади. табиий ресурсларни таснифлаш улардан оқилона фойдаланиш ҳамда иқтисодий ва экологик аҳамиятга эга. 1-чизма. табиий ресурслар таснифи. тугайдиган ресурслар тугамайдиган ресурслар тикланмайдиган ресурслар тикланадиган ресурслар ҳаво, сув, энергия (қуёш, шамол, ядро, геотермал, тўлқин …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "“табиатдан фойдаланиш иктисодиёти” фанининг илмий-назарий асослари"

1354931681_40692.doc www.arxiv.uz режа: “табиатдан фойдаланиш иктисодиёти” фанининг тадкикот обьекти, максади ва вазифалари 2. табиатдан фойдаланиш иктисодиёти: тушунча ва атамалар 3. табиат ва унинг ресурсларидан фойдаланишнинг географик ва иктисодий асослари 4. табиат-хужалик-аҳоли тизими. 5. табиатдан фойдаланиш тамойиллари, устувор йуналишлари ва уни оптималлаштириш “табиатдан фойдаланиш иқтисодиёти” фанининг тадқиқот обьекти, мақсади ва вазифалари “табиатдан фойдаланиш” деганда табиий ресурс салоҳиятини эксплуатация қилишнинг барча шакллари ҳамда уни муҳофаза қилиш бўйича тадбирлар мажмуаси тушунилади. шунингдек, қайта тикланадиган ресурсларни мунтазам тиклаб бориш, миқдорини кўпайтириш, сифатини яхшилаш, табиатни мақсадга мувофиқ ҳолда ўзгартириш, унинг айрим ҳудудларини фойдаланишда...

DOC format, 161.0 KB. To download "“табиатдан фойдаланиш иктисодиёти” фанининг илмий-назарий асослари", click the Telegram button on the left.

Tags: “табиатдан фойдаланиш иктисодиё… DOC Free download Telegram