laboratoriya ishi №2: mathcad dasturida diffuziya jarayonlarini modellashtirish

DOCX 8 pages 236.3 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 236.3 KB

File type DOCX

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

laboratoriya ishi №2 mavzu: mathcad dasturida jaraonlar modellarini o’rganish. ishning maqsadi. mathcad dasturida diffuziya hodisasini modellashtirish va hisoblash. ishga tushuntirish. diffuziya jarayonini modellash diffuziya deb modda (aralashma) atomlarini ko’chishiga aytiladi ular atomlarni issiqlik ta’sirida har tomonga harakatlanishida bo’ladi va u ushbu moddaning konsentratsiya gradiyenti bor bo’lganda paydo bo’ladi va shu konsentsiyani kamayishi tomonga yo’nalgan bo’ladi. difuziya yordamida yarim o’tgazgichli plastinani lokal sohasida aralashma konsentratsiyasini va o’tgazuvchanlik hilini boshqarish mumkin, shu yo’l bilan ushbu sohalarni elektr hossalarini o’zgartirish mumkin. difuziya legirlashni sinchkovlik bilan o’rganilgan usuli hisoblanadi va amalda juda keng foydalaniladi. diffuziya yarim o’tgazgichga legirlangan aralashmani bazi berilgan miqdorini kiritish uchun foydalaniladi. aralashmali atomlar kremniyni kristall panjarasini tugunida joylashishi mumkin asosiy atomlarni o’rnini bosadi va asosiy atomlar orasida (tugunlar aro aralashmalar). tegishli ravishda aralashmali atomlarni ko’chishi ikki mexanizm bo’yicha sodir bo’lishi mumkin: kristall panjarani defektlari bo’ylab (vakansiya bo’ylab) va tugunlararo. yuqori haroratda (~1000 0с) diffuziya jarayonini faollashuvi kuzatiladi. 1-mexanizm bo’yicha diffuziyada …

2 / 8

ll panjarada sakrashlar sodir bo’ladi. bu sakrashlar uch o’lchamda sodir bo’ladi va ularni jami oqimi statistik o’rtachalashtirish bilan malum vaqt davrida aniqlanadi. sakrashlarni mexanizmi quyidagilardasn iborat. atomlardagi kristallar potensional to’sdiqlarni ketma-ketligini hosil qiladi (5a- rasm ) ular aralashmani ko’chishiga to’sqinlik qiladi. potensional to’siqlarning balandligi ko’pchilik materiallar uchun 1 ev tartibga ega,qo’shni bitta tartibli potensional to’siqlarni o’zgarmas panjarani qo’shni potensional orasidagi masofa ya’ni 0,1…0,3 nm intervalda yotadi. o’zgarnas elektr maydoni qo’yilganida potensional tahsimoti qiyalikga ega va u rasm 5b da ko’rsatilgan. bu musbat zaryadlangan zarrachalarni maydoni yo’nalishi bo’yicha ko’chishini osonlashtiradi va ularni maydonga qarsh harakatini qiyinlashtiradi. f oqimni z nuqtada hisoblaymiz. bu oqim oqimni o’rtacha qiymatiga z-a/2 va z+a/2, nuqtalada teng,va u 1b rasmga muvofiq tegishli ravishda f1-f2 va f3-f4.ga teng. f1- tashkil etuvchini ko’rib chiqamiz u ko’paytmaga teng 1 (aralashmani zichligiga yuza birligida va z-a bo’lganda ptensional o’rani teksligiga, 2 ( bu aralashmani har qaysisini sakrab o’tish ehtimoli z kordinatadagi …

3 / 8

bu yerda (4) (5) (4) va (5), formulalardan kelib сhiqib diffuziya kofitsenti d harakatchanligi µ o’zaro bir-biri bilan ma’lu enshtein munosabati biln bog’langan (6) to’liq oqimni tashkil etuvchi konsentratsiya gradientiga propotsioanal bo’lgan kattalikni diffuziyan azo deyish qabul qilingan,tashkil etuvchi propotsional konsentratsiyaga propotsional qiymat esa dreyfli deyiladi. (3) formula asosida fik formulasi hosil va u diffuziya jarayonini bayon qiladfi: musbat zaryad uchun (7) manfiy zaryad uchun (8) diffuziya turlar aro harakterga ega, qachonki atomlar kristal panjarada tugunlararo bitta holatdan uni qo’shnisiga ko’chadi. aralashmalarni diffuziyasi o’rnini egallaydi yani aralashmali atomlar kristal panjarani tugunlarida o’rin egallaydi, bu odatda aralashmalarni vakansya o’rniga ko’chib o’tishi hisobiga sodir bo’ladi. bu holatda energiya fallash energiyasini ishga tushiradi va u vakansiyani hosil bo ’lishi uchun zarur bo’ladi, va energiya aralashmani ko’chishi uchun talab qilinadi. odatda diffuziya tugunlararo orqali o’zini tezroq jarayon ko’rinishida namoyon bo’ladi aralashmani o’rnini bosish diffuziyasi bilan solishtirganda. bazi kristallarda atom energiyasi o’rnini bosish atomi hisoblanadi …

4 / 8

bajarilmagunicha (vakansiyalararo va yo’llararo muvozanat holatida bo’lsa ana shu bo’ladi), diffuziya fik qonuniga bo’ysunmaydi. aralashma – kristal tizimini bir nechtasi mavjud ularda fik qonuni bajarilmaydi. normal termofaol diffuziya jarayonidan tashqari diffusion mexanizmlar mavjud, ular stimullashni yangilashtiradi. zarralarni bombardimoni ionlashish va atomlarni ko’chishini keltirib chiqaradi bu esa diffuziya sharoitini yaxshilaydi. agar atom energiyasini berilishi vakansiya paydo bo’lishi uchun yetarli bo’lsa va tugunlararo atomlar shunda bu deffektlar ham diffuziya jarayonini tezlashtiradi. vakansiyalar va tugunlararo orqali kristalda bir va undan ko’p diffusion mexanizmlar amalga oshirilishi mumkin, shuning uchun diffuziya jarayonini to’liq bayoni uchun tenglamalarni bir necha jufti talab qilinadi va ular dissotsatsiya mexanizmini bayon qiladiganlarga o’xshash bo’ladi. bundan tashqari ko’pincha jarayonlar tenglamalarni qo’shimcha fazalariga mos keluvchi, va ular termik jihatdan muvozanat holatida bo’lmaydi, shuning uchun diffuziya fik qonuniga bo’ysunmaydi. diffuziya paydo bo’lishi mumkin elektr maydoni, bosim va boshqalar ta`sirida, bunday mexanizm rasm 5 b da ko’rsatilgan. diffuziyalanadigan oshib o’tuvchi patensial gradient mavjud bo’lsa …

5 / 8

mroq bo’ladi boshqalariga nisbatan. 1-rasm da potensial energiyani o’zgarishi ko’rsatilgan kordinata bo’yicha kristalda, bu yerda ikki kanal bo’yicha diffuziya extimoli mavjud zarrachani zaryad holatiga bog’liq ravishda. duffizion mexanizm uchun stimullash jarayonida bo’shagan energiyani bir necha turli holatlar uchun ko’rib chiqish mumkin. kristalda elektron teshik juftini hosil bo’lishi taqiqlangan soxada vaqtincha energiya to’planishiga ekvivalent bo’ladi, chunki elektronlarni energiyasi teshik energiyasidan yuqoriroq bo’ladi. elektron va teshikni rekonbinatsiyasi energiyani ozod bo’lishiga olib keladi va u diffuziyani stimullashi mumkin, ayniqsa agar rekonbinatsiya akti diffuziyalanadigan zarracha joyida joylashgan bo’lsa. 5g- rasmda ko’rsatilgandek. albatta agar natijada ozod bo’lgan energiya fotonda paydo bo’lsa shunda u diffuziyalanadiugan zaryad atrofidan chiqib ketishi mumkin va diffuziya jarayonini stimullashi uchun hissa qo’shmay. bu mexanizm energiyani ozod bo’lishi ko’pincha murakkab yarimo’tkazgichlarni iii-v guruhida kuzatiladi. cheksiz quvvatli manba sirtidan diffuziyalanish sirt konsentratsiyasini с0 dastlabki va chegaraviy sharoitida doimiylikni ta`minlaydi va differensial tenglamani yechish uchun diffuziya tenglamasi quyidagi ko’rinishga ega bo’ladi: cz,t=0 uchun t=0 …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "laboratoriya ishi №2: mathcad dasturida diffuziya jarayonlarini modellashtirish"

laboratoriya ishi №2 mavzu: mathcad dasturida jaraonlar modellarini o’rganish. ishning maqsadi. mathcad dasturida diffuziya hodisasini modellashtirish va hisoblash. ishga tushuntirish. diffuziya jarayonini modellash diffuziya deb modda (aralashma) atomlarini ko’chishiga aytiladi ular atomlarni issiqlik ta’sirida har tomonga harakatlanishida bo’ladi va u ushbu moddaning konsentratsiya gradiyenti bor bo’lganda paydo bo’ladi va shu konsentsiyani kamayishi tomonga yo’nalgan bo’ladi. difuziya yordamida yarim o’tgazgichli plastinani lokal sohasida aralashma konsentratsiyasini va o’tgazuvchanlik hilini boshqarish mumkin, shu yo’l bilan ushbu sohalarni elektr hossalarini o’zgartirish mumkin. difuziya legirlashni sinchkovlik bilan o’rganilgan usuli hisoblanadi va amalda juda keng foydalaniladi. dif...

This file contains 8 pages in DOCX format (236.3 KB). To download "laboratoriya ishi №2: mathcad dasturida diffuziya jarayonlarini modellashtirish", click the Telegram button on the left.

Tags: laboratoriya ishi №2: mathcad d… DOCX 8 pages Free download Telegram