markaziy osiyo mutaffakkirlarining ma’naviy me’rosi

DOC 94.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1403874136_48281.doc markaziy osiyo mutaffakkirlarining ma’naviy me’rosi reja: 1. islom dining manbalarini o’rganishda mavorounnahr olimlarining o’rni 2. markaziy osiyoda islom dini madaniy-ma’naviy me’rosi 3. hadislarning yaratilishi va hadis ilmi. 4. o’rta osiyo hadisshunoslik maktabi. islomning markaziy osiyoga tarqalishi tufayli bu yerda juda ko’p mahalliy islom olimlari – hadisshunos, qur’on tavsifshunoslari va islom dini qonun qoidalari, yo’l-yo’riqlari bilan shug’illanuvchi yuzlab mashhur, islom dunyosi tan olgan olimlar yetishib chiqdilar. bular islom dini borasida jahon faniga o’zlarining ulkan hissalarini qo’shib ketdilar. ularning asarlari hozirgacha islom dini hukmron yoki xalqi shu dini qabul qilgan davlatlardagi diniy madrasa va institutlarda asosiy qo’llanma sifatida o’qittirib kelinmoqda. ular markaziy osiyo shuhratini musulmon dunyosi miqyosiga ko’targan mashhur olimlardir. mumtoz (klassik) islom davrida buxoro, samarqand, marv, urganch, balx diniy va dunyoviy ilmlarning markaziga aylangan. najmiddin nasafiy “kitob al-qand fi-zikri ulamoi samarqand” asarida bu shaxarda “o’rta asrlarda yashagan ko’pdan-ko’p (mingdan ortiq)fiqh olimlari, hadis rivoyatlari va boshqa ko’p sohalarda qalam tebratgan ilm …

n biri edi. bejiz bu davrda “samarqand yer yuzining sayqalidir, buxoro islom dinining quvvatidir”degan naql paydo bo’lmagan. markaziy osiyoda islom ta’limotini o’rganish hamda uni ijobiy yo’lda sarflagan 56ta alloma, 59ta mashhur fan arboblari, 25ta adib, shoir va tilshunoslar va 50dan ortiq hattodlar islom ta’limotini, manbalarini o’rganishda o’zining katta hissalarini qo’shgan. bu o’rinda islom manbalarini o’rganishda o’zining buyuk xizmatlari bilan iz qoldirgan bir necha olimlarni aytish mumkin: imom al buxoriy (810-870 payg’ambar s.a.v) vafotlaridan keyin u zotning aytgan so’zlari (hadis) va sunnalari (hayot tarzlari va qolgan ishlari)ni to’plash, kitob shakliga keltirish viii asr oxiridan boshlanib, x asrga kelib butun islom olami tan olgan oltita hadislar to’plami vujudga keldi. bular asosan markaziy osiyolik muhaddislar imom buxoriy, imom muslimiy, imom termiziy, imom nasoiy, imom abu dovud va imom mujjalar qalamiga mansub. bular qatoriga yettinchi qilib imom doriniy samarqandiyni ham qo’shadilar. hadis olimlarining rahnamosi, alloma, imomlar imomi abu abdulloh muhammad ibn ismoil ibn ibrohim …

“kitob ash-shomoil an – noboviya” (payg’ambarlik alomatlari) kitoblari mashhur sanaladi. imom nisoiy. asl ismlari abu abdurahmon ahmad. hadis ilmida zamonasining imomi bo’lgan. hofizi qur’on, shayx – ul-islom unvonlariga zazovor bo’lgan. xurosonning niso shahrida tug’ilgan (830-915y). nisoiy bir qancha asarlar yozib qoldirgan, ulardan eng muhimlari: 1- “as-sunnan al-kubro” (payg’ambar sunnatlari haqida kqtta kitob), 2- “as-sunnan al – sug’ro” (payg’ambar sunnatlari haqida kichik kitob), 3- “al – xasos” (xos narsalar). bu asarlarning ichida eng mashhuri “as – sunan al – kubro” asari. imom ad-dorimiy - mashhur hofiz, shayxulislom abu muhammad abdulloh ad-dorimiy. samarqandning dorim degan joyida tug’ilgan(797 – 869). yetuk mufossir foqih va olim. uning mashhur asarlari: 1- “at-tafsir”, 2- “al – jome’” (majmua). bandor degan olimning aytishicha, duneoning hofizi to’rtta bo’lgan ekan: rayda- abu zar’a, nishopurda – muslim ibn hojjaj, samarqandda – abdulloh ibn abdurahmon ad – dorimiy va buxoroda muhammad ibn ismoil. marvaziy (736-798y) mashhur hadis va fiqh olimi, marvda …

a hanafiya mazhabining yirik faqihi(qonunshunosi), kalom ilmida yangi bir yo’nalish – maktab yaratgan yirik alloma. samarqand yaqinidagi moturid mahallasida 870 yilda tug’ilgan. samarqandda hanafiya mazhabi qonunshunoslaridan fiqh ilmini o’rgandi. matrudiy qur’on tafsiri, kalom, fiqh ilmi usullari sohasida bir qancha kitoblar yozib qoldirgan. ulardan: “kitob al-usul”(fiqh asoslari kitobi), “kitob ta’vilot al-qur’on”(qur’on tafsiri), “sharh fikh al-akbar”, “at-tavhid”(xudoning yagonaligi haqida), “kitob al-maqolat”(maqolalar kitobi), “ma’kuz ash-shari’” (qonunshunoslikdagi yetishmovchilik) asarlarini yozgan. matrudiy kalom sohasida ixtiro etgan ta’limoti keyinchalik “matrudiya” nomi bilan shuxrat topgan va mavorounnahrda keng tarqalgan, uning asarlarida qarmotiylar, ravofiziylar, mu’taziliylar ta’limotlari rad etilgan. 2. islom dini o’rta osiyoga keng tarqalgandan keyin ilm fan tarraqqiyotiga ijobiy ta’sir etgan va ko’plab jahonga mashhur aniq fanlar olimlari, tarixchilar, tilshunoslar, adib va shoirlar yetishib chiqqani va bular jahon fani va madaniyatiga ulkan hissa qo’shganlarini yuqorida aytib o’tdik. markaziy osiyolik din olimlari islom dinini o’rganish, qur’on va hadislarini ta’lqin qilish va ommaga yetkazib berish sohasida arablar qila olmagan …

yod etilgan butun arxitektura va san’at obidalari islom dini tufayligina bunyod etilgan, rossiya va yevropa mamlakatlarida esa xristianlik dini tufayli cherkovlar vujudga kelgan. orta osiyodagi islom bilan bog’liq bo’lgan arxitektura va san’at obidalari xx asrgacha bunyod etildi va xalq ularni imkon boricha avaylab, ilm dargohi, ziyoratgoh, muqaddas joy deb saqlab keldi. masjidlarga ibodat qilingan bo’lsa, madrasalarda bir yo’la uch tildan (arabcha, forsiy va o’zbek) ta’lim olib, zamonasining ilg’or ziyolilari bo’lib yetishdilar. masjid – arabcha “sajada” egilish, itoat etish, sajda qilib yuzini yerga tegizish. ya’ni ibodat qilinadigan joy ma’nosini bildiradi. mahallalardagi masjidlar shu yer aholisi kundalik namoz o’qish uchun, jamoa masjidlari esa kundalik namoz bilan birga juma va hayit namozlari uchun mo’ljallangan va ularga shaharni markazidan eng yaxshi joylar ajratib berilgan. ba’zi masjidlar qoshida boshlang’ich maktab bo’lib, bolalar o’qitilgan. masjidlar diniy targ’ibot vazifasini o’tagan bo’lsa ham, ularda turli masalalar ham hal etilgan. shu o’rinda aytib o’tish kerakki, islom mamlakatlarida juda katta, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "markaziy osiyo mutaffakkirlarining ma’naviy me’rosi"

1403874136_48281.doc markaziy osiyo mutaffakkirlarining ma’naviy me’rosi reja: 1. islom dining manbalarini o’rganishda mavorounnahr olimlarining o’rni 2. markaziy osiyoda islom dini madaniy-ma’naviy me’rosi 3. hadislarning yaratilishi va hadis ilmi. 4. o’rta osiyo hadisshunoslik maktabi. islomning markaziy osiyoga tarqalishi tufayli bu yerda juda ko’p mahalliy islom olimlari – hadisshunos, qur’on tavsifshunoslari va islom dini qonun qoidalari, yo’l-yo’riqlari bilan shug’illanuvchi yuzlab mashhur, islom dunyosi tan olgan olimlar yetishib chiqdilar. bular islom dini borasida jahon faniga o’zlarining ulkan hissalarini qo’shib ketdilar. ularning asarlari hozirgacha islom dini hukmron yoki xalqi shu dini qabul qilgan davlatlardagi diniy madrasa va institutlarda asosiy qo’llanma sifatida o’qitti...

DOC format, 94.0 KB. To download "markaziy osiyo mutaffakkirlarining ma’naviy me’rosi", click the Telegram button on the left.

Tags: markaziy osiyo mutaffakkirlarin… DOC Free download Telegram