hadislarning yaratilish tarixi

DOC 9 pages 69.0 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 69.0 KB

File type DOC

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

hadis ilmining paydo bo'lishini payg'ambar alayhissalomning vafotidan bir asr o'tgandan keyin bilan bog'lash to'g'ri bo'ladi hadislarning yaratilish tarixi reja: 1. hadislarning yaratilishi, mazmuni, yo’nalishlari. 2. hadislarning ta‘lim-tarbiyaviy ahamiyati. 3. markaziy osiyolik muhaddis- olimlar. hadis ilmining paydo bo'lishini payg'ambar alayhissalomning vafotidan bir asr o'tgandan keyin bilan bog'lash to'g'ri bo'ladi. chunonchi payg'ambar hayot vaqtlarida uning so'zlariyu qilgan ishlarini avval boshda faqat eshitish va mushohada qilish bilan chegaralangan bo'lsa, so'ngroq ularni naql etib rivoyat qilina boshlandi. payg'ambardan hadis eshitgan sahobalar ham har xil sharoitda bo'lganlar-qaybirlari ko'proq, boshqalari kamroq eshitganlar. bu hol esa naql va rivoyatga ehtiyojning oshishiga sabab bo'lgan. ayni vaqtda sahobalar hadisni payg'ambardan bevosita eshitganlari boisidan, shuningdek quvvai hofizalari o'ta kuchli bo'lganligidan ham rivoyat qilishgan hadislarda ishtiboh, yolg'o n yoki unitish kabi hollar umuman kuzatilmagan. payg'ambar alayhissalom vafotlaridan keyin, sahobalar islom diniga kirgan yangi-yangi o'lkalarga yoyilib tarqab ketgach, payg'ambar hadislarini bilishga ehtiyoj va zarurat tobora oshaborgan. yillar o'tishi bilan bu ehtiyoj yanada …

2 / 9

ahobalarni payg'ambardan eshitgan hadislari va uning holatlarini mushohada etganlari bilan belgilanadi. keyin ular (sahobalar) g'oyib bo'lganlarga u hadislarni yetkazganlar. shu boisdan ham bu dastlabki bosqichda hadis ilmi rivoyat, yodda saqlash (hifz) va g'oyiblarga yetkazish kabi xususiyatlarga ega bo'lgan. 2. sahobalar davrida hadis ilmi. bu davr, asosan payg'ambar vafotlaridan keyin boshlanadi, chunonchi shu paytdan boshlab hadis rivoyat qilishga alohida talab paydo bo'ladi va avvalroq zikr qilganimizdek, shu maqsad yo'lida boshqa shahar va mamlakatlarga safarlar ham boshlanadi. ayni vaqtda sahobalar katta e'tibor bilan rivoyat qilinadigan hadislarga biror xato voqe' bo'lishdan ham ogoh bo'la boshladilar. chunonchi bu xususda payg'ambar alayhissalomning "kimki menga nisbatan yolg'onni so'zlasa, shubhasiz u jahannamdan joy oladi", degan ochiq-oydin hadislari ham bor edi. darvoqe rivoyatning to'g'ri (haqiqat) ekanligi, uning shartlari, xillari, ahkomlari, roviylarning holatlariyu sharoitlariga doir hadis ilmidagi turli-tuman masalalarni tadqiq qiladigan maxsus soha bo'lib, uni ilm ud-diroya deb ataladi. binobarin ana shu paytdan e'tiboran roviylarning rivoyatlarini aniqligi, ular payg'ambarni …

3 / 9

yoki yolg'on, noto'g'ri holda keltirilishi jamiyat uchun muhimligi ayon bo'ldi. halol va harom tushunchalari, hamda boshqa shar'iy ahkomlarni to'g'ri talqin qilish uchun endi sanad zarurati ham tug'ildi. bunga ayniqsa, musulmonlar orasida har xil siyosiy fitnalar va mojarolar paydo bo'la boshlagach, tobora ehtiyoj kuchaya boshladi. bu masalani aniqlash uchun boshqa shaharlarga borishlar ham avj olaboshladi. hatto bitta hadisni aniq bilish uchun qanchadan-qancha masofa, cho'li-biyobonlarni bosib o'tishga to'g'ri keladi. masalan payg'ambar alayhissalomning suhbatida necha martalar bo'lib undan ko'pdan-ko'p hadislar eshitgan abu ayub al-ansoriy madinai munavvaradan atigi bitta hadis eshitish uchun misrga, aqaba ibn omir huzuriga borgan va o'sha hadisni eshitgach, yana uloviga minib o'z shahri madinaga qaytib kelgan. hijriy ikkinchi asrdan boshlab, sahobalar davri tugab hadislarni ham matn, ham sanad jihatidan chuqur o'rganib tadqiq etishga ehtiyoj yanada kuchaydi. bu masala ayniqsa islom olamida turli-tuman firqalar (guruhlar) va mazhablar paydo bo'lgandan keyin yanada katta ahamiyat kasb etdi. shu maqsadda hadisshunoslikda jarh va ta'diyl …

4 / 9

llangan. biz bu manbalarning ko'pi bilan tanish emasmiz. keyingi yillarda muhammad alayhissalomning hayoti va faoliyati hamda uning diniy-axloqiy ko'rsatmalarini o'z ichiga olgan hadislar, imom ismoil al-buxoriyning “al-jome' as-sahiq”, “al-adab al-mufrad” asarlari tarjima qilinib nashr etildi. at-termiziyning “ash-shamoili an-nabaviya” asari hamda ularga yozilgan so'zboshilar, ba'zi kichik risola va maqolalar chop etildi. biz ana shu manbalarga tayangan holda fikrlarimizni bayon etamiz. “hadis” yoki “sunna” so'zlari bir ma'noni anglatib, rasulullohning hayoti va faoliyati hamda diniy va axloqiy ko'rsatmalari haqidagi rivoyatlardan iborat. muhammad alayhissalomning ibratli ishlari, e'tiqod, poklik va insonga xos ma'naviy-axloqiy xislatlarni ifodalovchi so'zlari pand-nasihatlari uning nomi bilan bog'liq hadislarda mujassamlangan. hadislar dastlab yozib borilmagan. chunki payg'ambarimiz qur'oni karim nozil bo'lgan vaqtlarda arab bo'lmagan kishilarning hadislarni qur'on oyatlaridan deb o'ylashlaridan cho'chib, uni yozib borishlariga ruxsat etmaganlar. lekin payg'ambarimiz muhammad sallallohu alayhivasallam huzurida sahobalar bo'lib, ular rasuli akramdan eshitgan hadislarni yodlab borganlar. masalan, hazrati abu xurayra shunday mo''tabar kishilardan bo'lib, butun imrini hadislarni yodlashga …

5 / 9

ay darajada to'g'riligi, qanday manbalarga tayanganligi tadqiq etila boshlanadi. chunki, ba'zi soxta, ishonchsiz hadislar ham paydo bo'la boshlagan, ularni tekshirib, asl hadislarni tiklash va yozma ravishda qayd qilish zamon talabi bo'lib qolgan edi. shuning uchun ham birinchidan, hadislarni yoddan biluvchi haqiqiy bilimdon,o'tkir muhofazali kishilarning asta-sekin kamayib ketayotganligi, ikkinchidan, hadisalarning haqiqiy, ishonarli, ya'ni sahihlarini saqlab qolish maqsadida hadislar tekshirilib, asl holiga qaytarilib, yozib yig'ila boshlangan. ana shu tarzda hadis ilmi rivojlana boshlagan. islom dunyosida eng nufuzli manbalar deb sanalgan oltita ishonchli to'plam (as-sahih as-sitta)ni yaratgan muhaddislar ham vatandoshlarimiz bo'lib, hadis ilmi rivojlangan ix asrda yashab ijod etganlar. bular abud abdulloh muhammad ibn ismoil al-buxoriy 194 (810) - 256 (870), imom muslim ibn al-xajjoj 206 (819) - 261 (874), imom iso muhammad ibn iso at-termiziy 209 (824) - 279 (892), imom abu dovud sulaymon sijistoniy 202 (817) - 275 (880), imom ahmad an-nasoiy 215 (830) - 303 (915), imom abu abdulloh muhammad …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hadislarning yaratilish tarixi"

hadis ilmining paydo bo'lishini payg'ambar alayhissalomning vafotidan bir asr o'tgandan keyin bilan bog'lash to'g'ri bo'ladi hadislarning yaratilish tarixi reja: 1. hadislarning yaratilishi, mazmuni, yo’nalishlari. 2. hadislarning ta‘lim-tarbiyaviy ahamiyati. 3. markaziy osiyolik muhaddis- olimlar. hadis ilmining paydo bo'lishini payg'ambar alayhissalomning vafotidan bir asr o'tgandan keyin bilan bog'lash to'g'ri bo'ladi. chunonchi payg'ambar hayot vaqtlarida uning so'zlariyu qilgan ishlarini avval boshda faqat eshitish va mushohada qilish bilan chegaralangan bo'lsa, so'ngroq ularni naql etib rivoyat qilina boshlandi. payg'ambardan hadis eshitgan sahobalar ham har xil sharoitda bo'lganlar-qaybirlari ko'proq, boshqalari kamroq eshitganlar. bu hol esa naql va rivoyatga ehtiyojning oshishiga ...

This file contains 9 pages in DOC format (69.0 KB). To download "hadislarning yaratilish tarixi", click the Telegram button on the left.

Tags: hadislarning yaratilish tarixi DOC 9 pages Free download Telegram