taqte` - aruz amaliyotining asosi sifatida

DOC 100.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755318.doc taqte` - aruz amaliyotining taqte` - aruz amaliyotining asosi sifatida reja: 1. "taqte`" atamasining lug`aviy va istilohdagi ma`nolari. 2. taqte`ning asosiy tamoyillari, "turkiy aruz"ning o`ziga xosligi va murakkabligi. 3. baytning tarkibiy qismlari: sadr, ibtido, hashv va hashvayn, aruz, zarb (ajuz). tayanch iboralar: taqte`, qit`a, bo`lmoq, parchalamoq, ritmik bo`laklar, bahrning zihof va furu`lari, misralar aro hamohanglik, ritmik tenglik, cho`zilish, qisqarish, harflarning ko`chishi, talaffuz ustuvorligi, ruknlarning xos nomlari, sadr, ibtido, hashv va hashvayn, aruz, zarb yoki ajuz. i. "taqte`" so`zi arabcha "qata`a" fe`lidan yasalgan bo`lib, bo`lmoq, parchalamoq degan ma`noni ifodalaydi. "bo`lak, parcha" ma`nosini bildiruvchi "qit`a" atamasi ham shu o`zakdan hosil bo`lgan. aruz istilohlaridan biri sifatida taqte` baytni ritmik bo`laklar-ruknlarga ajratish qonuniyatlarini ifodalovchi yoxud o`rgatuvchi fasldir. o`rta asr va zamonaviy aruzshunoslarning fikriga ko`ra taqte` aruz amaliyotining asosini tashkil etadi. zero usiz barcha nazariy bilimlar hech qanday kuchga ega bo`lmay qoladi: "ilmning muhimi taqte` bilmaktur va taqte` uldurkim, baytni juzv-juzv va taqsim etib, …

`lmag`ay, taqte`da hisobg`a kirgay". (4. 59). “taqte` aruziylarning istilohida baytning tahlilidur ul nav`kim, baytning bir miqdor vaznda barobar bo`lg`ay, ul bahrning afoilu tafoili bilakim bu bayt ul bahrdadur. hurufikim malfuzdur, agarchi maktub emas, taqti`da mo`tabardur va hurufikim malfuz emas, agarchi maktubdur, mo`tabar emas". e`tibor bergan bo`lsangiz, ikkala muallifning fikri aynan bir xil. yuqoridagi taroziyning ta`rifidan farqli o`laroq, bunda bahrning afoillariga yoxud zihof va furu`lariga e`tibor qaratiladi. ya`ni bunda baytni har qanday ritmik bo`laklarga emas, muayyan bir bahrning afoillariga mos tushadigan holda ruknlarga ajratish nazarda tutiladi. bir misrani misol uchun olib ko`ramiz: navosiz ulusning navobaxshi bo`l. v - - v - - v - - v - bu misrani hijolar tartibiga ko`ra yigirmadan ziyod variantda ruknlarga ajratish mumkin. masalan: 1. mafo`iylu mustaf`ilun fo`ilun. v - - v - - v - - v - 2. mafo`iylu maf`uvlu mustaf`ilun v - - v - - v - - v - 3. mafo`iylu …

siyatlari asosida tushuntiriladi. bunda yozuvda ifodalanib talaffuz etilmaydigan harflar va aksincha yozuvdа ifodalanmasa-da, talaffuz etiladigan tovushlarga e`tibor qaratiladi. barcha aruziylarning yakdil fikriga ko`ra taqte`da yozuv yoki kitobat emas talaffuzga e`tibor beriladi. shu o`rinda savol tug`iladi: yuqorida o`rganilgan shuncha nazariy qoidalar, juzv va asllar, zihof va furu`lar yozuv ya`ni harakatli va sokin harflar bilan bog`liq edi. endi ular bekor bo`ladimi? yo`q, albatta. yuqoridagi nazariy qoidalar arab tili va yozuvi xususiyatlari asosida ishlab chiqilgan. ular fors-tojik va turkiy tillarga o`tganda ayrim o`zgarishlarga uchraydi. demak, turkiy tildagi jumla vaznini yuqoridagi nazariy mezonlar asosida aniqlash uchun dastlab ularni sof arab grafikasi qoidalari asosida yozish lozim bo`ladi. masalan: "gulim sen" jumlasi eski o`zbek yozuvida ba`zan etti ba`zan olti harf bilan ifodalanadi: g, u, l, m, s, n ﮔﻮﻟﻢ ﺴﮃﻦ biroq uning juzvlar tarkibini aniqlash uchun arab tili grafikasi qoidalari asosida(garchand bular forsiy va turkiy so`zlar bo`lib, arab tilida umuman mavjud bo`lmasa ham) yozilishi lozim. ya`ni …

lozimligiga qaramay vazn talabiga ko`ra cho`zib talaffuz etilishi, yopiq bo`g`inlar esa muayyan o`rinlarda qisqa bo`g`inga aylantirilishi mumkin. bu albatta ijodkor mahoratiga ham bog`liq bo`ladi. misra paradigmasini aniqlashning eng ishonchli yo`li bir necha misralarni o`zaro solishtirishdir. buni taxminan quyidagicha amalga oshirish mumkin: navoiyning "kelmadi" radifli mashhur g`azali hijolar 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 dastlab odatdagi tamoyillar asosida cho`ziq va qisqa hijolarni belgilaymiz. so`ngra ikkala misradagi mos hijolarni solishtirib, ularni uyg`unlashtirishga harakat qilamiz. misra ke cha kel gum dur de bon ul sar vi gul ru kel ma di parad v v – – – v – – – v – v – v v misra ko`z la rim g`a ke cha tong ot qun cha uy qu kel ma di parad – v – v v v – – – v – v – v v 1. cho`ziq hijo ostidagi hijo …

bir savdo, bu savdolar / bila kavnay/n bozori/da yuz g`avg`o, - baytining ikkala misrasida "savdo" so`zi takrorlangan. biroq bu so`z misralarning aynan qaysi qismida takrorlanganligini aniq aytish uchun ruknlar nomidan foydalanamiz. 1. birinchi misraning birinchi rukni "sadr" deb nomlanadi. 2. birinchi misraning oxirgi rukni "aruz" deb nomlanadi. 3. ikkinchi misraning birinchi rukni "ibtido" deb nomlanadi. 4. ikkinchi misraning oxirgi rukni "zarb" yoki "ajuz" deb nomlanadi. 5. o`rtadagi ruknlar "hashv" (agar misrada ikkita bo`lsa "hashvayn") deb nomlanadi. musamman (sakkizlik): sadr hashv hashv aruz hashvayn ibtido hashv hashv zarb, ajuz musaddas (oltilik): sadr hashv aruz ibtido hashv zarb, ajuz murabba` (to`rtlik): sadr aruz ibtido zarb, ajuz yuqoridagi baytni quyidagicha ruknlarga ajratamiz: zihi husnung zuhuridin tushub har kim- -ga bir savdo sadr hashv hashv aruz bu savdolar bila kavnay- -n bozori- -da yuz g`avg`o ibtido hashv hashv zarb, ajuz demak baytda "aruz"dagi so`z "ibtido"da takrorlanmoqda. adabiyotlar: 1. тўйчиев у. ўзбек поэзиясида аруз системаси. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "taqte` - aruz amaliyotining asosi sifatida"

1662755318.doc taqte` - aruz amaliyotining taqte` - aruz amaliyotining asosi sifatida reja: 1. "taqte`" atamasining lug`aviy va istilohdagi ma`nolari. 2. taqte`ning asosiy tamoyillari, "turkiy aruz"ning o`ziga xosligi va murakkabligi. 3. baytning tarkibiy qismlari: sadr, ibtido, hashv va hashvayn, aruz, zarb (ajuz). tayanch iboralar: taqte`, qit`a, bo`lmoq, parchalamoq, ritmik bo`laklar, bahrning zihof va furu`lari, misralar aro hamohanglik, ritmik tenglik, cho`zilish, qisqarish, harflarning ko`chishi, talaffuz ustuvorligi, ruknlarning xos nomlari, sadr, ibtido, hashv va hashvayn, aruz, zarb yoki ajuz. i. "taqte`" so`zi arabcha "qata`a" fe`lidan yasalgan bo`lib, bo`lmoq, parchalamoq degan ma`noni ifodalaydi. "bo`lak, parcha" ma`nosini bildiruvchi "qit`a" atamasi ham shu o`zakdan hosil bo`l...

DOC format, 100.0 KB. To download "taqte` - aruz amaliyotining asosi sifatida", click the Telegram button on the left.

Tags: taqte` - aruz amaliyotining aso… DOC Free download Telegram