chizmachilik haqida umumiy ma’lumotlar

DOC 602.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1663092388.doc chizmachilik haqida umumiy ma’lumotlar режа: 1. chizmachilikni rivojlanish tarixi 2. chizmachilikning inson hayotidagi ahamiyati grafik tasvirga bo`lgan ehtiyoj ibtidoiy jamoa davrida paydo bo`la bosh- lagan. ibtidoiy odamlarning bizgacha saqlangan mehnat qurollari va buyumlarida qo`llanilgan bezaklar hamda qoyatoshga o`yib ishlangan ko`plab tasvirlar bundan guvohlik beradi. markaziy osiyo, jumladan o`zbekiston hududidagi arxeologik qazish ishlari bu erda yashagan ibtidoiy xalqlarning tasviriy san`ati ancha yuksak bo`lganini ko`rsatadi. ular ish faoliyatlarini qoyatoshlarga o`yilgan tasvirlarda aks etganlar. masalan, jizzax yaqinidagi qoyatoshga o`yilgan (ishlangan) ov manzarasi (1–shald), soymalitosh (farg`ona vodiysi)da topilgan qoyatoshdagi tasvir (2–shakl)da quyosh va dehqonning, shudgor qilish jarayoni aks ettirilgan. bu tasvirlar milod- dan 2–3 ming yil ilgari toshga o`yib ishlangan (o`zse, iv, torn 523 b. xiv torn 581b.). ibtidoiy jamoa tuzumi davridayoq dastlabki arxitektura–qurilish paydo bo`la boshlagan. ibtidoiy arxitektura namunalari ertola, kulba, kapa (chayla)lardan iborat bo`lgan; suvga yaqin joylarda esa xarsangtosh, loy, suyak, yog`och, shox–shaba- lardan qurilgan. bunday ibtidoiy arxitektura namunalaridan 30ga yaqin …

plani) chizib olingan. shunday qilib, o`zbe- kiston hududida asta–sekin arxitektura–qurilish chizmalarini bajarish takomillasha borgan va shu chizmalar asosida binolar qurish shunday yuqori darajaga ko`ta- rilganki, so`ngi o`n asrdan ortiq vaqt davomida buxoro, xiva, samarqand kabi sha- harlarda avlodlarimiz tomonidan bunyod etilgan tarixiy obidalar –hozirgi kunga, kelib jahon arxitektura san`atining durdonalariga aylangan. shu sababli ham bu shaharlarni «ochiq osmon ostidagi muzey shahar» deb bekorga aytmay- dilar. ajdodlarlmiz qurilishda ishlatiladigan turli shakldagi g`ishtlar tayyorlashda o`ziga xos standartlardan, ya`ni g`isht quylsh qolip (yog`ochdan tayyorlangan moslama) lardan foydalanganlar. bu esa o`zbekiston hududida ayrim standart tur- laridan ming yillar oldin foydalanganlaridan dalolat beradi. keyinchalik olimlar o`zlarining ilmiy ishlarida yozuv bilan bir qatorda grafik tasvir lardan keng foyda- langanlar (o`rta osiyo mutafakkir olimlari ishlarida grafik tasvirlardan foydalanish tarixi ming yillardan oshadi. ular o`z asarlarida o`ziga xos chizmalardan mohirona foydalangan. bunga dalil sifatida ibn sinoning «donishnoma» (ibn sino, donish- noma, tehron, 1952) asaridagi grafik tasvirlarning ayrimlarini olib …

tasvirlaydi. chunonchi, g`ildirak bilan vintlarni, shuningdek g`ildirak, vint va bloklarni ilashtirishni tasvirlar ekan, ayni paytda ular- ni grafik tasvirlarda ko`rsatadi. bular yig`ma chizmalar bo`lib, kinematik sxema- larni eslatadi. masalan, chig`iriq bilan vintning ilashishini aks ettiruvchi grafik tas- virni olib qaraylik (6–shakl). tasvirdan malum boladiki, ab va cd ikki vertikal ustun bo`lib, ularga quyidagilar biriktirilgan: er, fj, mn lar o`q bo`lib, ularning birinchisiga h tishli g`ildirak, ikkinchisiga p va l tishli g`ildiraklar, uchinchisiga x va o tishli g`ildiraklar o`tkazilgan. tishli g`ildiraklar vertikal joylashgan bo`lib, o g`ildirakka vertikal holda vint biriktirilgan. g`ildiraklarning o`qi, val va ustunlar esa to`g`ri chiziqlar bilan tasvirlangan. h va p hamda l va x g`ildiraklarning vazifasi tishli uzatishdan iborat. o g`ildirak bilan vintning ilashishi esa chervyakli uzatishga asoslangan. alloma foydalangan bu grafik tasvir kinematik sxemaning shartli belgilari asosida 7–shakldagi, b ko`rinishni oladi. uning ishlashi quyidagi tartibda boladi: harakat rnanbai bo`lgan vint (1) tishli g`ildirakka (2) biriktirilgan; 2 va …

chiqib, tez orada butun evropaga yoyildi va texnikada keng tadbiq qilina boshlandi. g.monj o`zaro perpendikulyar bo`lgan ikki tekislikka to`g`ri burchak ostida (ortogonal) proyeksiyalashning asoschisi hisoblanib, bu usul hozirgacha «monj usuli» deb yuritiladi. amalda foydalaniladigan va o`lchash bilan bog`liq bo`lgan proyeksion, mashinasozlik va arxitektura–qurilish va boshqa barcha chiz- malar monj usulida bajariladi. respublikamizda oddly uy–rovzg`or buyumlaridan tortib to ulkan samali- yotlarni ishlab, chiqarish va qurilish ishlarini bajarishda monj usuli asosida stan- dart bo`yicha tayyorlangan chizmalardan foydalanadilar. masalan, toshkent avia- sozlik zavodida ishlab chiqarilayotgan il–76m rusumli transport samolyotni yig`ishda, yuzlab malakali ishchi va injener–texnik xodimlar bir nechta mamla- katda standart chizmalar asosida tayyorlangan ikki mingga yaqin detal va uzellar- dan foydalanadilar. yoki respublikamizda qad roslayotgan murakkab konstruk- siyali ko`p qavatli muhtashakl binolar ham arxitektura–qurilish chizmalari asosida qurilmoqda. respublikamizda tasvirlami o`rganish «cizmachilik» va «cizma geometri- ya» nomlar bilan 1931 yildan boshlab maktab va oliy o`quv yurtlarida o`qitila boshlandi. bu soha bo`yicha elikka yaqin …

mashgan. keyinchalik yirik urug` va qabila jamoa- larining tarkib topishi bilan og`zaki nutqni uzoqqa etkazish ehtiyoji tug`ilgan. bunday ehtiyojni tasvirlar bajargan. kishilar tasvir vositasida o`zaro fikr almash- gan. insonning uncha murakkab bo`lmagan grafik tasvirlarni qoya toshga o`yib ishlay olishi birinchi bor xat yozishni yaratishga imkoniyat boldi. qadimgi xatlarda so`z va harflar bolmagan. narsa haqidagi fikrlar o`sha narsaning tasviri orqali uzatigan, bunday «rasm» xat yordamida jang, harbiy yurishlar va hayvonlarni ovlash haqida hikoyalar yozilgan. masalan 8–shaklda ko`rsatilgan suyakdan kesib ishlash usulida, «yozilgan» ov jarayoni haqidagi hikoyaning mazmuni quyidagicha: 1 – hikoya aytuvchi bir qoli bilan o`zini ko`rsatib turibdi, bu “men”, ikkinchi qoli uzoqqa yo`naltirilgan – “jo`nayapman” degani; 2 – eshkak ko`targan shakl “qayiqda ketayapman” degani; 3 – boshni ushlab turgan qoli “tunayman” bir barmog`ini ko`tarib turgan qo`li “bir kecha” degani; 4 –“orol o`rtasidagi o`tovda”, o`tov (koza, yashash joy) nuqta bilan tas- virlangan; 5 –“yurishni davom ettiraman”; 6 –“odam yashaydigan joyda” (yashash …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "chizmachilik haqida umumiy ma’lumotlar"

1663092388.doc chizmachilik haqida umumiy ma’lumotlar режа: 1. chizmachilikni rivojlanish tarixi 2. chizmachilikning inson hayotidagi ahamiyati grafik tasvirga bo`lgan ehtiyoj ibtidoiy jamoa davrida paydo bo`la bosh- lagan. ibtidoiy odamlarning bizgacha saqlangan mehnat qurollari va buyumlarida qo`llanilgan bezaklar hamda qoyatoshga o`yib ishlangan ko`plab tasvirlar bundan guvohlik beradi. markaziy osiyo, jumladan o`zbekiston hududidagi arxeologik qazish ishlari bu erda yashagan ibtidoiy xalqlarning tasviriy san`ati ancha yuksak bo`lganini ko`rsatadi. ular ish faoliyatlarini qoyatoshlarga o`yilgan tasvirlarda aks etganlar. masalan, jizzax yaqinidagi qoyatoshga o`yilgan (ishlangan) ov manzarasi (1–shald), soymalitosh (farg`ona vodiysi)da topilgan qoyatoshdagi tasvir (2–shakl)da quyosh va de...

DOC format, 602.5 KB. To download "chizmachilik haqida umumiy ma’lumotlar", click the Telegram button on the left.

Tags: chizmachilik haqida umumiy ma’l… DOC Free download Telegram