gazlarda elektr toki

DOCX 9 pages 263.9 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 263.9 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

gazlarda elektr toki gazlar orqali elektr tokning o’tishini tekshirish uchun 1–rasmda tasvirlangan shema asosida elektr zanjir tuzaylik. bu zanjirning bir qismi, ya’ni m va n plastinalar (elektrodlar) orasidagi qismi biror gazdan iborat bo’lsin. shemadagi gal vanometr zanjir bo’ylab elektr tok oqmayotganligini ko’rsatadi, chunki oddiy sharoitlarda gazda zaryad tashuvchilar bo’lmaydi. demak, zanjir m va n elektrodlar orasida uzilgan bo’ladi. shuning uchun zanjir orqali elektr tok oqishini ta’minlamoqchi bo’lsak, elektrodlar oralig’iga zaryad tashuvchilar kiritish yoki biror usul bilan elektrodlar orasidagi gazda zaryad tashuvchilar vujudga keltirish kerak. gazda zaryad tashuvchilar vujudga keltirishning barcha usullarini ikki gruppaga ajratish mumkin:1–rasm a) gazdagi zaryad tashuvchilar tashqi faktorlar tufayli vujudga kelishi natijasida kuzatiladigan elektr tokni nomustaqil gaz razryad deyiladi; b) m va n elektrodlar orasidagi elektr maydon ta’sirida vujudga kelgan zaryad tashuvchilar tufayli kuzatiladigan elektr tokni mustaqil gaz razryad deyiladi. nomustaqil gaz razryad agar m va n elektrodlar orasidagi gazni qizdirsak yoki , , , rentgen, ul …

2 / 9

lib, gazlarda ionlanish jarayonida manfiy zaryad tashuvchilar (elektronlar va manfiy ionlar) hamda musbat zaryad tashuvchilar (musbat ionlar) teng miqdorda hosil bo’ladi, rekombinatsiya jarayonida esa teng miqdorda yuqoladi. ionizator ta’sirida gazning birlik hajmida birlik vaqtda n dona musbat va n– dona manfiy zaryad tashuvchilar vujudga kelayotgan bo’lsin. odatda nn– bo’lganligi uchun, oddiygina qilib, n juft zaryad tashuvchilar vujudga kelyapti, deylik. rekombinatsiya jarayoni tufayli n juft ion kamayayotgan bo’lsin. elektr maydon tufayli musbat zaryad tashuvchilar manfiy zaryadlangan n elektrodga, manfiy zaryad tashuvchilar esa musbat zaryadlangan m elektrodga tortiladi va ularda neytrallanadi. buning natijasida n juft ionlar kamayotgan bo’lsin. u holda gazning birlik hajmida birlik vaqtda kamayayotgan ionlarning umumiy soni nnn (1) ifoda bilan aniqlanadi. bu ifodadagi qo’shiluvchilarning hissalari elektr maydonga bog’liq. ikki chegaraviy holni ko’raylik. 1. elektrodlarga berilgan kuchlanishning ancha kichik qiymatlarida, ya’ni kuchsiz elektr maydonlarda ionlar asosan rekombinatsiya tufayli kamayadi (n>>n). lekin bir qism ionlar elektr maydon tufayli qarama-qarshi zaryadlangan elektrodlarga …

3 / 9

zaryad miqdorlari, q – ionning zaryadi, s – elektrodning yuzi. elektr maydon tomonidan ko’chirilgan umumiy zaryad miqdori q|q||q–|qn(uu–)est (4) ifoda bilan aniqlanadi. birlik yuz orqali birlik vaqtda ko’chirilgan zaryad tok zichligi j ni ifodalar edi. shuning uchun jqn(uu–)e, (5) bu ifodadagi q, u, u– – lar ayni tajriba sharoiti uchun doimiy kattaliklardir. n esa unchalik katta bo’lmagan elektr maydonlar uchun o’zgarmas hisoblanadi. demak, kuchsiz elektr maydonlarda (5) ifodadagi qn(uu–) ko’paytuvchini o’zgarmas kattalik deb hisoblash mumkin. u holda (5) ifoda gazlar orqali o’tuvchi elektr tok uchun om qonunini ifodalaydi: je. (6) 2. endi m va n elektrodlarga berilgan kuchlanish yetarlicha katta bo’lgan holni ko’raylik. bu holda elektr maydon ta’sirida ionlar ancha katta tezliklarga erishadi. shuning uchun ionizator ta’sirida vujudga kelayotgan ionlarning deyarli hammasi rekombinatsiyalashishga ulgurmasdanoq elektrodlarga etib oladi. ionizator ta’sirida gazning birlik hajmida birlik vaqtda n juft ion vujudga keladi, deb hisoblangan edi. u holda bir-biridan l uzoqlikda joylashgan s yuzli …

4 / 9

gi bog’lanish om qonuniga bo’ysunadi, ab qismda esa j ning e ga chiziqli bog’liqligi buziladi. grafikning bu qismini oraliq soha yoki o’tish sohasi deyiladi. bs qismi to’yinish tokiga mos keladi. maydon kuchlanganligi ebeec bo’lganda ionizator ta’sirida vujudga kelgan ionlarning hammasi tok tashishda qatnashadi. lekin maydon kuchlanganligi ec dan ortganda zarbdan ionlanish tufayli tok keskin ortib ketadi (rasmdagi cd qism).2–rasm mustaqil gaz razryad tashqi ionizator ta’sir qilmasa ham, nihoyat kuchli elektr maydonlar ta’sirida zaryad tashuvchilar vujudga kelishi mumkin. zaryad tashuvchilarning vujudga kelishini ta’minlovchi asosiy jarayonlar quyidagilardan iborat. 1. zarbdan ionlanish. oddiy sharoitlardagi gazda turli sabablar tufayli vujudga kelgan elektronlar va ionlar mavjud. lekin ularning soni nihoyat darajada kam bo’lganligi uchun oddiy sharoitlardagi gaz amalda elektr tokni o’tkazmaydi, deyish mumkin. kuchlanganligi e bo’lgan elektr maydonga q zaryadli tok tashuvchi (ion yoki elektron) ga qe kuch ta’sir etadi. bu kuch ta’sirida tok tashuvchi ikki ketma-ket to’qnashuv orasida erkin bosib o’tilgan l yo’lda wkqel …

5 / 9

on ta’sirida ancha katta energiyalarga erishgach, manfiy elektrodga urilishi natijasida elektroddan elektronlar ajralib chiqadi. bu hodisani ikkilamchi elektron emissiya deyiladi. 3. avtoelektron emissiya. bu hodisa nihoyat kuchli elektr maydonlarda (e108 vm) sodir bo’ladi. bunda nihoyat kuchli elektr maydon metallardan elektronlarni yulib (tortib) oladi, deyish mumkin. 4. fotoionlanish. zarbdan ionlanish natijasida vujudga kelgan ion uyg’otilgan holatda bo’lishi mumkin (uyg’otilgan holatdagi sistemaning energiyasi asosiy holatdagiga qaraganda kattaroq bo’ladi). bu ion uyg’otilgan holatdan asosiy holatga o’tayotganda qisqa to’lqin uzunlikli nur chiqaradi. bunday nur energiyasi molekulaning ionlanishiga yetarli bo’lib qolganda fotoionlanish hodisasi ro’y beradi. 5. termoelektron emissiya. manfiy elektrod temperaturasi yetarlicha yuqori bo’lgan hollarda termoelektron emissiya tufayli anchagina elektronlar vujudga keladi. mustaqil gaz razryadlarning ba’zi turlari bilan tanishaylik. oldin oddiy atmosfera bosimlaridagi gazlarda ro’y beradigan razryadlarni tekshiramiz. 1. toj razryad. razryadning bu turi vujudga kelganda elektrodlar yaqinida huddi quyosh tojiga o’hshagan nurlanish kuzatiladi. toj razryad vujudga kelishi uchun nihoyat kuchli notekis elektr maydon mavjud …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "gazlarda elektr toki"

gazlarda elektr toki gazlar orqali elektr tokning o’tishini tekshirish uchun 1–rasmda tasvirlangan shema asosida elektr zanjir tuzaylik. bu zanjirning bir qismi, ya’ni m va n plastinalar (elektrodlar) orasidagi qismi biror gazdan iborat bo’lsin. shemadagi gal vanometr zanjir bo’ylab elektr tok oqmayotganligini ko’rsatadi, chunki oddiy sharoitlarda gazda zaryad tashuvchilar bo’lmaydi. demak, zanjir m va n elektrodlar orasida uzilgan bo’ladi. shuning uchun zanjir orqali elektr tok oqishini ta’minlamoqchi bo’lsak, elektrodlar oralig’iga zaryad tashuvchilar kiritish yoki biror usul bilan elektrodlar orasidagi gazda zaryad tashuvchilar vujudga keltirish kerak. gazda zaryad tashuvchilar vujudga keltirishning barcha usullarini ikki gruppaga ajratish mumkin:1–rasm a) gazdagi zaryad tashuvchilar ta...

This file contains 9 pages in DOCX format (263.9 KB). To download "gazlarda elektr toki", click the Telegram button on the left.

Tags: gazlarda elektr toki DOCX 9 pages Free download Telegram