ziji jadidi koʻragoniy

DOCX 18 стр. 18,7 КБ Бесплатная загрузка

18 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 18,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 18

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 18

mavzu: mirzo ulugʻbek davlat arbobi va buyuk olim reja: 1. mirzo ulugʻbek hayoti va ijodi 2. mirzo ulugʻbekning astronomik asarlari 3. mirzo ulugʻbekning ilmiy va madaniy meroslari xulosa foydalanilgan adabiyotlar mirzo ulug'bek, uning to'liq ismi sharifi muhammad tarag'ay shohruh o'g'li, amir temurning suyukli nabirasi mirzo ulug'bek. ulug'bek unga amir temur tomonidan berilgan taxallus hisoblanadi.u 1394-yilning 22-martida janubiy ozarbayjonining sultoniya shahrida tavallud topgan va 55 yil 7 oy 5 kun yashab, 1449-yil 27-oktyabrda samarqandda qotillar qo'lida umri yakunlangan. amir temur 1392-1396-yillari amalga oshirgan besh yillik yurishida 1394-yili iroqdagi mordin qal'asini qamal qilish chog'ida nevarasi mirzo ulug'bek tug'ilganligi haqidagi xabarni eshitadi va munajjimlardan bu nevarasining tole'ini aniqlashlarini so'raydi. munajjimlar uning tole'i balandligini, ulug' hukmdor va olim bo'lishini bashorat qiladi va mars sayyorasining hayoti chizig'i yakuniga mos kelishiga ishora qilib, umrining yakuni fojea bilan tugashi mumkinligini ham qo'shib ketishadi. amir temur shu asosda nevarasini muhammad tarag'ay va ulug'bek nomlari bilan atashni buyuradi va …

2 / 18

mumkin, chunki bu kishi temurning saroyidagi eng yirik olimlardan bo'lib, sayyoraning kelajagiga oid ikki yuz yillik taqvimlari jadvallarini tuza olgan. lekin ulug'bekning o'zi keyinchalik asosiy asari bo'lmish "zij"ida faqat qozizoda rumiyni "ustozim" deb ataydi. ulug'bek yoshligidan ilm o'rganishdan tashqari jismoniy mashqlar, otda yugurish, qilich chopish, yoy otish, suvda suzish bilan faol shug'ullanadi. qur'onni yod olish mashqlarini tinimsiz takrorlaydi. shu sababli uning xotirasi va zehni o'tkir, irodali bo'lgan. bundan tashqari amir temur nevarasini ko'pincha o'zi bilan olib yurishni, uning aslzodalar odatlarini puxtaroq egallashiga sharoit yaratib,xos mehmonlarni kutish marosimlarida ham ishtirok etishiga alohida ahamiyat bergan. ulug'bek yoshligidan ulug' bobosining yonida yurib, saltanat manfaatlarini anglashni tushunib borgan, u o'z hayoti mobaynida adolatsizliklarga, cheklashlarga, toju-taxt talashishlardagi xiyonatlarga ko'p duch kelgan. ulug'bek jismonan chiniqqan inson bo'lgan, o'z davrida taxtga o'tirish uchun qozoqlik davrini, ya'ni ekstrimal sharoitlarda yashay olish davrini ham boshidan o'tkazgan. u bu haqida o'zining "to'rt ulus tarixi" asarida ma'lumot bergan [4]. ulug'bekning xotirasi …

3 / 18

blab chiqadi, unga ko'ra aylanaga ichki chizilgan ko'pburchakning burchaklari soni 3-228 gacha yetkaziladi va undan: 2π = 6,283 185 307 179 586 5 keltirib chiqarilgan. jadval tuzishdan oldin ulug'bek observatoriyasida to'plangan kuzatish natijalari statistik usulda umumlashtirilib, korrelyatsiya qilingan va yakuniy xulosalar chiqarilgan. shuningdek, mazkur observatoriyaning qulay imkoniyatlaridan samarali foydalangan ulug'bek akademiyasi olimlari yulduz yilining ham eng aniq qiymatini hisoblab topishadi: bu qiymat 365 sutka, 6 soat, 10 minut, 8 sekundga tengdir. bu qadar aniq xulosalarni olishda ishlatilgan matematik, trigonometrik va astronomik usullar hanuzgacha jumboqligicha qolmoqda. 1447-yilda otasi shohruxning vafotidan xabar topgan ulugʻbek balxga joʻnadi. bu yerda u oʻzining marhum akasi boysungʻurning oʻgʻli alovuddavlaning hirotda temuriylar saltanati hukmronligini daʼvo qilganini eshitdi. binobarin, ulugʻbek alouddavlaga qarshi yurish qildi va murgʻobda jangda u bilan uchrashdi. u oʻz jiyani ustidan gʻalaba qozonib, 1448-yilda hirotga qarab yurdi. biroq alouddavlaning ukasi abulqosim bobur mirzo unga yordamga keldi va ulugʻbekni magʻlub etdi. ulugʻbek balxga chekindi va u …

4 / 18

arni shaxsiy iltimoslari bo'yicha qabul qilar ekan va bunday qabul kunlari fuqarolarning oʻta chigal muammolarini ham juda ustalik bilan yechib bera olganligini zamondoshlari hayrat bilan esga olishadi[6]. ulug'bekning tafakkuri nafaqat tabiiy fanlar, xususan, matematika ilmini, balki ijtimoiy-siyosiy hodisalarni ham to'g'ri tahlil etishga qodir analitik tafakkur turiga mansub bo'lgan. u, temirshunos olim turg'un fayziyevning juda to'g'ri ta'kidlashicha, hukmdorlar orasida buyuk olim, olimlar orasida ulug' alloma edi[7] ulug'bek vatanparvar inson sifatida turkiy xalqlar tarixi, madaniyati, faoliyatiga rahbarlik qildi. bu maktabda taniqli olimlar qozizoda rumiy, g'iyosiddin jamshid al-koshiy, ali qushchi o'z faoliyatlarini olib borganlar. shuningdek, bu maktabda amir temur davrida faoliyat olib borgan olimlarning falsafa, mantiq (ma'sud ibn umar taftazoniy /1330-1390/), tarix (sharafiddin ali yazdiy, ibn arabshoh), sosiologiya (ibn xaldun), geografiya va boshqa sohalarga oid ilmiy an'analar ham davom ettirilgan. bu maktab (akademiya) ulug'bekdan keyin ham bir qancha yillar davomida o'z faoliyatini davom ettirdi. ayni paytda ulug'bek turkiy xalqlarning ma'naviy merosini oʻrganish, qimmatbaho …

5 / 18

mdor shaharni imperiyaning intellektual markaziga aylantirishni maqsad qilgan. 1417—1420-yillarda samarqanddagi registon maydonida madrasa („universitet“) qurdirdi va koʻplab islom astronomlari va matematiklarini oʻqishga taklif qildi. ulugʻbekning astronomiya boʻyicha eng mashhur shogirdi ali qushchi (1474-yilda vafot etgan) edi. qozizoda rumiy ulugʻbek madrasasining eng koʻzga koʻringan muallimi boʻlgan va keyinchalik bu oʻringa astronom jamshid al-koshiy kelgan. ulugʻbek ilm-fan olamida buyuk astronom sifatida mashhur. bu borada u amalga oshirgan eng buyuk ish „ziji jadidi koʻragoniy“ deb nomlangan astronomik jadval sanaladi. ulugʻbek tibbiyot va musiqaga ham qiziqqan, sheʼrlar ham yozgan. alisher navoiyning „majolis un-nafois“ asarida uning sheʼrlaridan namunalar keltirilgan. olimdan bizga 4 ta asar meros qolgan: 1) „ziji jadidi koʻragoniy“ – astronomiyaga oid; 2) „bir daraja sinusini aniqlash haqida risola“ – matematikaga oid; 3) „risolayi ulugʻbek“ – yulduzlarga bagʻishlangan; 4) „tarixi arbaʼ ulus“ (toʻrt ulus tarixi) – tarixga oid ziji jadidi koʻragoniy" ulugʻbek ziji yoki "ziji sultoni" - mirzo ulugʻbek tomonidan 1437-yilda nashr etilgan astronomik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 18 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ziji jadidi koʻragoniy"

mavzu: mirzo ulugʻbek davlat arbobi va buyuk olim reja: 1. mirzo ulugʻbek hayoti va ijodi 2. mirzo ulugʻbekning astronomik asarlari 3. mirzo ulugʻbekning ilmiy va madaniy meroslari xulosa foydalanilgan adabiyotlar mirzo ulug'bek, uning to'liq ismi sharifi muhammad tarag'ay shohruh o'g'li, amir temurning suyukli nabirasi mirzo ulug'bek. ulug'bek unga amir temur tomonidan berilgan taxallus hisoblanadi.u 1394-yilning 22-martida janubiy ozarbayjonining sultoniya shahrida tavallud topgan va 55 yil 7 oy 5 kun yashab, 1449-yil 27-oktyabrda samarqandda qotillar qo'lida umri yakunlangan. amir temur 1392-1396-yillari amalga oshirgan besh yillik yurishida 1394-yili iroqdagi mordin qal'asini qamal qilish chog'ida nevarasi mirzo ulug'bek tug'ilganligi haqidagi xabarni eshitadi va munajjimlardan bu neva...

Этот файл содержит 18 стр. в формате DOCX (18,7 КБ). Чтобы скачать "ziji jadidi koʻragoniy", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ziji jadidi koʻragoniy DOCX 18 стр. Бесплатная загрузка Telegram