surnay maqom yo’llari taqdimoti

DOCX 14 pages 258.4 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 258.4 KB

File type DOCX

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ xorazm surnay maqom yo’llari reja: kirish 1. surnay maqom yo’llarining o’ziga xosligi 2. surnay maqomlarining xorazm va boshqa maqomlarda qo’llanilishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish bilamizki, o'zbek musiqasida an'anaviy ijrochilik san'ati yuksak baholanadi. uning asosini maqom ijrochiligi tashkil qiladi. yurtimizning ko'zga ko'ringan mohir xonandayu sozandalari maqomning go'zal namunalarini mohirona ijro etib kelmoqdalar. tarixdan ma'lumki, maqom ijrochiligi ustozdan shogirdga ustoz-shogird an’analari asosida o'tib keladi. yetuk maqom ijrochilarining samarali mehnatlari natijasi bilan bu an'ana hozirgacha saqlanib, maqom ijrochilik san'ati o'z jozibasini yo'qotmayapti. maqom ijrochilik san’atida surnay maqom yo’llari o’ziga xos uslubda boshqa maqomlarga o’xshamagan holatda ijro etiladi. bunda asosan, surnay maqomlarining qayerda qanday qo’llanilishini o’rganish muhimdir. avvalo, nima uchun aynan surnay maqom yo’llari deya nom berilib, bunday …

2 / 14

a uning tarixi. – toshkent, 1993. ] boshqacha aytganda, musiqada yangi uslubning qaror topishi jarayonida «kuy» va tasavvufning «komil inson» ta’limoti uyg‘unlashib ketgan bo‘lishi ehtimoldan holi emas. bu o‘rinda e’tiborli tomoni yana shunda ki, yuksalma tarzdagi parda uyushmalari dastlab «maqom» atamasi bilan yuritilmagan, balki bu o‘rinda ko‘proq «yo‘l» ma’nosini anglatuvchi «roh», «taroiq», «ravish» kabi atamalar qo‘llangan. inson tinglovi va idroki uchun eng ma’qul va manzur bo‘lgan bu mukammal pardalar negizida esa turli darajadagi ohanglar, shu jumladan, qadimiy davrlarga mansub ohang tuzilmalari ham rivojlantirilib, mutaxassislar bu davrga kelib, amaliy san’at sohasida ham yangi uslub, aniqrog‘i, «bezak usuli» shakllanganligi va shu asnoda о‘rta asr islom san’atiga asos solinganligini ta’kidlaydilar. mumtoz kuy holiga keltirilgan ko‘rinadi. har holda safiuddin urmaviyning «kitob ul-advar» risolasida keltirilgan «tariqa» (yo‘l, shuningdek, usul, yo‘sin) nomli kuy yo‘llari shunday xulosaga ma’lum asos beradi. «yo‘l» ma’nosini anglatuvchi maxsus atamalar ix asrdan (forobiy) boshlab to xiii asr oxiri (urmaviy) ga qadar keng …

3 / 14

va xorazm maqomlaridan farqli o‘laroq, yaxlit bir turkumni tashkil etmay, balki alohida-alohida bo‘lgan cholg‘u va ashula yo‘llaridan iboratdir. xususan, «nasrullo i–v», «munojot i–iv», «ajam taronalari», «miskin i–v», «segoh i–iii», «mushkiloti segoh», «sayqal i–ii», «mirzadavlat i–ii», «mushkiloti dugoh», «cho‘li iroq» kabi cholg‘u kuylari hamda «chorgoh i–v», «dugoh-husayn i–vii», «bayot i–v», «bayoti sheroziy i–v», «gul yor-shahnoz i–v», «ko‘cha bog‘i i–ii», «segoh», «toshkent irog‘i», «munojot» singari ashula yo‘llari shular jumlasidandir[footnoteref:3]. [3: ibrohimov «maqom asoslari” uslubiy qo’llanma тoshkent «turon-iqbol» 2018 ] quyida surnay maqomlarining qaysi maqomlarda kelishi bilan tanishamiz. ushshoq maqomida surnay maqomlaridan “surnay ushshog’i” hamda “surnay munojoti” noturkum maqomlari qo’llanilgan. buni berilgan jadvaldan ham ko’rish mumkin. surnay maqomlarining xorazm va boshqa maqomlarda qo’llanilishi o‘n ikki maqom tizimining turkiston zaminidagi qariyb to‘rt asrdan ziyod rivoji davomida maqomotning yangi turlariga asos solindi. jumladan, xviii asr o‘rtalariga kelib buxoroda shashmaqom tizimi uzil-kesil shakllandi. xix asrning birin chi choragiga kelib esa, xiva shahri saroy madaniyati muhitida xorazm …

4 / 14

xix asr boshlari da buxoroga kelganligi va shashmaqomni maxsus o‘rganib, so‘ngra bu san’atni xorazmda tarqatganligi aytiladi. ayni vaqtda maqomlar xorazm sharoitiga moslanib, mahalliy badiiy an’analar bilan bog‘liq jihatlarga ega bo‘lganligi ham ta’kidlanadi. biroq, bu kabi ma’lumotlar buxoro «shashmaqomi» xorazmga to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘chirilganligini anglatmaydi, balki xorazmda qadimdan mavjud maqomchilik an’analari namunalarini yaxlit bir tizmga tushirishda shashmaqom turkumi andoza sifatida olinganligiga ishora etadi. xorazm maqomlari tuzilishi jihatidan buxoro maqomiga aksariyat o‘xshash hamda o‘zgacha holatlarni namoyon etadi. xususan, bu maqomlarning cholg‘u-kuy yo‘llaridan tashkil topgan bo‘limi shashmaqomdagi kabi «mushkilot» deb emas, balki «chertim yo‘li» (yoki «mansur») kabi umumiy nomlar bilan yuritiladi. shuningdek, cholg‘u bo‘limi – chertim yo‘li tarkibida bizga olti maqomdan ma’lum bo‘lgan «tarje», «gardun», «muxammas» va «saqil» nomli kuylar bo‘lgani holda, biroq «tasnif» atamasi uchramaydi va uning o‘rnida har bir maqomning nomi (masalan, «maqomi rost», «maqomi buzruk» va h.k.) yoki «tani maqom» iborasi qo‘llaniladi. navo maqomida surnay yo’lining quidagi maqomlari qo’llaniladi: navo, savti …

5 / 14

’i nazar, yuksak badiiy qiymatli mumtoz musiqiy namunalar o‘laroq namoyon bo‘ladi. xulosa o’rnida surnay maqom yo’llari haqida umumiy xulosa qilganda, ularning yaxlit bir turkum sifatida emas, alohida alohida kuy sifatida ijro etilishini ta’kidlash muhimdir. surnay maqomlari asosan bayramlarda, to’y marosimlarda, ko’ngilochar tadbir va jamoaviy o’yinlar vaqtida ko’pincha ijro etiladi. ularning ijrosiga ahamiyat beriladigan bo’lsa, maqom turkumlariga mos ravishda «surnay irog‘i», «surnay dugohi», «surnay ushshog‘i» kabi nomlar bilan atalib, mohir ijrochilar tomonidan ijro qilinadi. ularning ijrosi hozirgi kun musiqasida ham ustoz-shogird an’analari asosida davom etib, o’z ajhamiyatini yo’qotmay kelmoqda. xorazm maqomlariga mansub ko‘hna badiiy an’analar xorazm vi loyat televideniyesi qoshidagi hojixon boltayev nomidagi «ma qom» ansambli (asoschisi ro‘zimat jumaniyozov, badiiy rahbari bozorboy o‘rinov) tomonidan qayta tiklandi. xususan, an sambl o‘zi ning faoliyatida xorazm maqomlaridan «rost», «buzruk», «navo», «dugoh» va «segoh» aytim yo‘llarini an’anaviy ijro chi lik asos ida sadolantirishga hamda ularni magnit tasmalariga tushi rish ga muvaffaq bo‘ldi. shu asnoda bu …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "surnay maqom yo’llari taqdimoti"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ xorazm surnay maqom yo’llari reja: kirish 1. surnay maqom yo’llarining o’ziga xosligi 2. surnay maqomlarining xorazm va boshqa maqomlarda qo’llanilishi xulosa foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati kirish bilamizki, o'zbek musiqasida an'anaviy ijrochilik san'ati yuksak baholanadi. uning asosini maqom ijrochiligi tashkil qiladi. yurtimizning ko'zga ko'ringan mohir xonandayu sozandalari...

This file contains 14 pages in DOCX format (258.4 KB). To download "surnay maqom yo’llari taqdimoti", click the Telegram button on the left.

Tags: surnay maqom yo’llari taqdimoti DOCX 14 pages Free download Telegram