shashmaqom mo’g’ulchalari

DOCX 18 pages 36.3 KB Free download

18 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 36.3 KB

File type DOCX

Pages 18

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 18

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ shashmaqom mo’g’ulchalari reja: kirish. 1. shashmaqom ikkinchi guruh sho’balari xususida. 2. shashmaqom mo’g’ulchalari. xulosa. adabiyotlar ro’yxati. kirish “xalqimizning istiqlolga erishishi munosabati bilan azaliy qadriyatlarimizni tiklash, o’z tariximizni, milliy urf-odat va an’analarimizni, ma’naviy va shu jumladan, badiiy merosimizni atroflicha o’rganish hamda undan bahramand bo’lish imkoniyati vujudga keldi”[footnoteref:1]. eski va yangi tarix zarvaraqlaridan ma’lumki, o’zbek xalqining ko`hna va boy musiqa madaniyati asrlar osha qadrli ma’naviyat manbai bo`lib kelayotgani, xususan, milliy qadriyatimizni ajoyib an’analar ila o`zida mujassam etgan mumtoz musiqa xazinasi xanuzgacha yuksak badiiy, estetik qiymatini yo`qotmasdan kelmoqda. “o`zbek xalqining qadimiy, o`ziga xos, serqatlam va usluban boy musiqa me’rosini to`plash, hujjatlashtirish, uning ilmiy-nazariy asoslarini o`rganish hamda amaliy, ijodiy o`zlashtirish borasida o`tgan yarim asrdan ziyodroq vaqt mobaynida ulkan yutuqlar …

2 / 18

асослари. тошкент. 1992-йил. 3-бет.] [3: r. yunusov. o`zbek xalq musiqa ijodi. toshkent. 2000-yil 3-bet.] “maqom (arabcha — joy, makon, o`rin) — musulmon sharqi musiqasida asosiy tushunchalardan biri hisoblanadi. dastlab muayyan balandlikdagi tovushni hosil etish uchun torli cholg`uning dastasida barmoq bilan bosiladigan joy, parda ma’nosida ishlatilgan. keyinchalik, sharq musiqa nazariyasi rivojlanishi jarayonida maqomning mazmun doirasi tobora kengayib, bir-biriga nisbatan bog`liq boshqa ma’nolarni ham anglata boshladi: lad tuzilmasi, lad tizimi; muayyan pardalar zaminida vujudga kelgan kuy-ohanglar; shakl, janr; bir qismli yoki turkumli cholg`u va ashula yo`llari; musiqiy uslub va boshqalar.”[footnoteref:4] maqomning mahsus ilmiy-nazariy, estetik-falsafiy va amaliy masalalari o`rta asrlarda bitilgan ko`plab musiqiy risolalarda yozib kelingan. atoqli musiqashunos safiuddin al-urmaviy maqom nomlaridagi parda tuzilmalarini ilmiy tasniflab, “12 maqom” tizimini ishlab chiqqan. [4: ўзбекистон миллий энциклопедияси 5-жилд. тошкент. 2003-йил. 544-бет.] “shashmaqomning shakllanishida “o`n ikki maqom” tizimidagi lad asoslari, bir-biriga yaqin bo`lgan maqomlar va sho`balar birlashtirilgan. shashmaqom forscha va arabcha so`zlarining birikmasi bo`lib, “olti maqom” …

3 / 18

mda shahobchalaridan iborat. shashmaqom ikkinchi guruh sho’balari xususida. ma’lumki, o`zbek-tojik maqomlari tom ma’nodagi nota yozuvi bo`lmagani sababli, ustoz sozanda va xonandalardan shogirdlarga og`zaki tarzda o`tib, bizning kungacha yetib kelgan. o`tmishda turli shakllarda yashab kelgan maqomlarning amaliy jihatlarini bizgacha yetib kelgan o`zbek-tojik maqomlari turkumidagi birdan-bir janr — shashmaqomda ko`rish mumkin. “shashmaqom ashula bo`limidagi sho`balarning yuzaga kelishida xv asrda kuchaygan va hozirgi kungacha ham davom etib kelayotgan bastakorlik san’ati an’analari hal etuvchi ahamiyat kasb etganligi haqida aytib o`tilgan edi.”[footnoteref:7] [7: исҳоқ ражабов. мақомлар. “san’at” нашриёти. тошкент. 2006- йил. 182-бет] shashamaqom ashula bo`limlari anchagina murakkab shakldagi sho`balardan iborat. shashmaqom ashula bo`lmi “nasr” deb nomlanadi. “lug`aviy jihatdan ”nasr” so`zi arabcha “ko`mak”, “yordam”, “zafar”, “g`alaba”, “sochma asar” (proza) kabi ma’nolarni anglatishi mumkin. ushbu bo`limning barcha tarkibiy qismlari sho`ba, tarona va shahobchalardan iborat.”[footnoteref:8] [8: ravshan yunusov. о`zbek xalq musiqa ijodi ii-qism.toshkent. 2000-yil. 32-bet.] maqomlar ashula bo`limidagi birinchi guruhga kirgan sho`balar — saraxbor, talqin, nasrlar va ularning …

4 / 18

araxbor, nasr, talqin kabi sho‘balar va bu qismning ufarlari shashmaqom ashula bo‘limining asosiy ashula yo‘llaridan hisoblanadi. savt, mo‘g‘ulcha kabi sho‘balar esa shashmaqom shakllangandan keyin yaratilgan ekan. birinchi va ikkinchi qismni tashkil etgan sho`balar, dastlab, o`zining tarkibiga kirgan shahobchalari bilan farqlanadi. ularning yana bir xususiyati shuki, birinchi qismga kirgan sho`balar guruhi birin–ketin yaxlit ijro etilib kelingan bo`lsa, ikkinchi qismga kirgan savt – mog`ulchalar o`z shahobchalari bilan birga alohida-alohida aytilgan, ya`ni savtning ketidan mo`g`ulchalar ijro etilmaydi. shashmaqom shakllanishining dastlabki davrlarida ashula bo`limining birinchi guruhiga kiruvchi saraxbor, talqin, nasr kabi sho’balar, ularning taronalari va ufarlar yaratilgan bo’lsa, keyingi yillarda shashmaqom tarkibi boyib bordi, unga bastakor–sozandalar yangi-yangi sho’balar qo’shdilar. shunday qilib, savt va mo’g’ulchalar kabi bir necha sho’balar yaratildiki, bular shashmaqom ashula bo’limining ikkinchi qismidagi sho’balar guruhiga kiritildi. savt va mo’g’ulcha kabi sho’balar shashmaqom ashula bo’limining birinchi qismiga kirgan sho’balar asosida yaratilgan, deb yozgan edi san’atshunoslik fanlari doktori i.rajabov o’zining “maqomlar masalasiga doir” monografiyasida. …

5 / 18

yozishcha: “bu nom xiii asr boshlarida o’rta osiyoni bosib olgan mo’g’ullar imperiyasining yoki xvi asrda hindistonda zahiriddin bobur barpo etgan “buyuk mo’g’ullar imperiyasi”ga bog’liq holda yuzaga kelgan bo’lishi ehtimol[footnoteref:10]”. [10: исҳоқ ражабов. мақомлар масаласига доир. тошкент. 1963-йил. 230-бет.] har holda shashmaqomdagi “mo’g’ulcha” nomlari mo’g’ullar musiqasida mashhur bo’lgan doira usullariga nisbatan berilgan bo’lsa kerak. mo’g’ulchalar o’zining kuy qiyofasi va xarakteri jihatidan savtlarga o’xshaydi. ularning takt-ritm o’lchovi 5/4 bo’lib, doyra usuli quyidagicha: savt bilan mo’g’ulcha usullari orasidagi farq ular sur’atining tez yoki sekinligidadir. mo’g’ulchani doira usulining sur’ati savtlarnikidan bir oz tezroq. mo’g’ulchalar ijrosi uchun “ramali musammani mahzuf” deb ataladigan she’r vazniga mos g’azallardan foydalaniladi, deb ta’kidlaydi i.rajabov: [footnoteref:11] [11: исҳоқ ражабов. мақомлар. “san’at” нашриёти. тошкент. 2006-йил. 251-252-бет.] foilotun - foilotun - foilotun - foilun mo’g’ulchalar rost va iroq maqomlarida uchramaydi. qolgan maqomlarda esa ular quyidagicha, ya’ni mo’g’ulchai buzruk, mo’g’ulchai navo, mo’g’ulchai dugoh, mo’g’ulchai segoh deb, maqomlarning nomi bilan qo’shilib aytiladi. mo’g’ulchalar o’zining …

Want to read more?

Download all 18 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shashmaqom mo’g’ulchalari"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi __universiteti ro’yxatga olindi №__________ ro’yxatga olindi №__________ “_____” ____________20 y. “_____” ____________20 y. “___________________________ “ kafedrasi “_____________________________ “ fanidan kurs ishi mavzu:________________ bajardi:_________________________________ tekshirdi:_______________________________ ______________ - 20___ shashmaqom mo’g’ulchalari reja: kirish. 1. shashmaqom ikkinchi guruh sho’balari xususida. 2. shashmaqom mo’g’ulchalari. xulosa. adabiyotlar ro’yxati. kirish “xalqimizning istiqlolga erishishi munosabati bilan azaliy qadriyatlarimizni tiklash, o’z tariximizni, milliy urf-odat va an’analarimizni, ma’naviy va shu jumladan, badiiy merosimizni atroflicha o’rganish hamda undan bahramand...

This file contains 18 pages in DOCX format (36.3 KB). To download "shashmaqom mo’g’ulchalari", click the Telegram button on the left.

Tags: shashmaqom mo’g’ulchalari DOCX 18 pages Free download Telegram