maqomlar tarixi va shashmaqom san'ati

DOCX 48 pages 820.4 KB Free download

48 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 820.4 KB

File type DOCX

Pages 48

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 48

maqomlar tarixidan reja: kirish i- bob. shashmaqom – mumtoz musiqamiz asosi 1.1 shashmaqomning tarkibiy tuzilishlari 1.2 shashmaqom cholg`u turlari ii- bob.xix - xx asrlarda shashmaqomning rivojlantirish bosqichlari 2.1 shashmaqomning mog`ulchalari bo`limiga o`z hissasini qo`shgan buyuk musiqashunos olimlar 2.2 shashmaqom rivoji uchun qo`shgan hissasi xulosa foydalangan adabiyotlar kirish mavzu dolzarbligi: prezidentimiz shavkat mirziyoyev xalqaro maqom san’ati anjumani ochilishida nutqida «agar biz asl, haqiqiy san’`atni bilmoqchi, o`rganmoqchi bo‘lsak, avvalo mumtoz maqom san’atini bilishimiz, o`rganishimiz kerak. agar biz san`atni, madaniyatni ko`tarmoqchi bo‘lsak, avvalo mumtoz maqom san’atini ko‘tarishimiz kerak. maqom ohanglari, maqom ruhi va falsafasi har bir inson qalbidan, avvalo, unib-o`sib kelayotgan yosh avlodimizning ongi va yuragidan chuqur joy olishi uchun bor imkoniyatlarimizni safarbar etishimiz zarur». maqom san`ati haqida so`zlar ekan, prezident bu noyob boylikni ko`z qorachig`idek asrab-avaylash, undan dunyo ahlini bahramand qilish, kelgusi nasllarga bezavol yetkazish turli qit`a va mamlakatlar vakillarini bu go`zal maskanda mujassam etgan anjumanning asosiy maqsadi ekanini ta`kidlab o`tdilar. yoshlar …

2 / 48

as. donishmand xalqimizda “musiqaga oshno kishidan yomonlik chiqmaydi”,- degan qarashlar mavjud. shuning uchun bo‘lsa kerak markaziy osiyo xalqlarida uyning to‘riga musiqa asbobini osib qo`yish yoki oila a`zolaridan biror kishi biror bir musiqa asbobida kuy chalish yohud ashula aytishi zarurligi xalqimizning ziyoli oilalariga qo`yilgan minimal talablaridan biri bo`lgan. xalqimizning boy musiqa merosi, maqomlarimiz markaziy osiyo musiqa madaniyatining yuzaga kelishida, shakllanishida asosiy manba vazifasini o`tadi, desak mubolag`a bo`lmaydi. chunki uning noyob ohanglari, dilkash navolari va chuqur mazmunli she`riy matnlari inson ruhiyatiga ozuqa beruvchi manba ekanligini qayta-qayta ta`kidlash mumkin. xx asrda maqomchilik san`ati rivoji milliy negiz bilan uyg`unlashgan holda yanada taraqqiy topdi. o`zbekistonda «shashmaqom»ning yangi milliy udumlari paydo bo`lishi ham serqirra maqom an`analarini nafaqat saqlanishi va himoya qilinishi, balki yanada yuksalishiga olib keldi. o`zbek mumtoz musiqasi, birinchi navbatda, kishiga ruhiy engillik baxsh etish vazifasini bajarsa, ikkinchi tomondan, kishining tashqi dunyoga estetik munosabatda bo'lishini shakllantiradi; uchinchi tomondan esa tarbiyaviy ta`sir vazifasini ham bajaradi. har …

3 / 48

xalqlari musiqa madaniyatidan o'rin olib, mashhur bo'lgan. shu bois, o'zbek mumtoz musiqasi minglab yillar davomida shakllanib, sayqal topib, badiiylashib, yuksak pog`onalarga ko`tarilgan va xalqning madaniy - ma`naviy boyligiga aylangan. shuni ham aytish kerakki, an`anaviy musiqa namunalariga ega bo'lmish o`zbek xalqi o`zining «alpomish», «go`ro`g`li» dostonlari, «shashmaqom» va minglab musiqa folklor qo`shiqlari bilan dunyodagi badiiy merosga boy xalqlar qatoridan munosib o`rin olgan. 2001-yil may oyida boysun madaniy muhiti va 2003-yil noyabr oyida o'zbek va tojik xalqlari mumtoz musiqasining nodir xazinasi bo`lmish «shashmaqom» yunesko tomonidan «insoniyatning og`zaki va nomoddiy madaniy merosi durdonasi» deb tan olindi. shu tufayli asrlar mobaynida saqlanib kelayotgan boysun an'anaviy madaniyatiga, «shashmaqom» turkumiga qiziqish dunyo miqyosida tobora oshib bormoqda. bunda bu noyob merosimiz jahonning turli mamlakatlarida «boysun» folklor ansambli, turg`un alimatov, abduhoshim ismoilov, munojot yo`lchiyeva, yunus rajabiy nomidagi maqomchilar ansambli va boshqa jamoalar hamda san`atkorlar tomonidan ijro etilishi; 1997-yildan har ikki yilda samarqand shahrida o`tkazish an`anaga aylanib qolgan «sharq taronalari» …

4 / 48

eldi. jumladan, borbad ijodiga mansub “xusravoniy” turkumi. ix-x asrlarda maqomsimon cholg‘u va ashula-cholg‘u asar va turkumlar rivojlanadi. xi-xiii asrlardan boshlab, to xvii asrgacha yaqin va o‘rta sharqda “duvozdahmaqom” – 12 maqom turkumi keng tarqalib, musiqa amaliyotida qo‘llanib keldi. xviii asrda buxoroda yangi turkum – “shashmaqom” uzil-kesil shakllandi. shashmaqom — tojik, oʻzbek, qoraqalpok va buxoro yahudi xalqlari musiqiy merosida markaziy oʻrin tutgan maqomlar turkumi; parda, ohang , usul, shakl, uslub kabi vositalar bilan o`zaro uzviy bog`langan mumtoz kuy va ashulalar majmui. u muayyan shartsharoitlarda musiqiy folklor hamda kasbiy musiqa yoʻnalishlarida orttirilgan ko`p asrlik ilmiy ijodiy tajriba hamda izlanishlar natijasida yuzaga kelgan. shashmaqom milliy hamda mintaqaviy mumtoz musiqa anʼanalarining tarixan uzun taraqqiyot jarayoni natijasida bir qator bastakorlar avlodi san`atining qomusiy mahsulidir. xix asrda “xorazm maqomlari” turkumi va farg`ona-toshkent maqom yo`llari vujudga keladi. shuningdek, yovvoyi (erkin koʻrinishdagi) maqomlar, surnay, dutor yo`llari va boshqalar shashmaqom ta`sirida rivojlandi. o`tgan zamon bastakorligida keng qo`llanilgan amal, kor, …

5 / 48

alar yaratdilar. ____________ 2'manbalarga ko'ra, o'n ikki maqom yilning o'n ikki burji (oyi) bilan bog'liq ekani, 24 sho"ba esa kunning 24 soatiga bog'langan holda ishlangani haqida aytiladi. har bir maqomning chalinish vaqti ham bir sutkaning 12 qismiga bo'lib ko'rsatilgan ekan. qarang: ishoq rajabov. «maqomlar masalasiga doir». toshkent, 1963. 97-bet. oltita maqomdan birinchisi «buzruk» nomi bilan mashhur bo`lib kelgan. bu maqom haqidagi ma’lumotlar juda qadim zamondan beri, musiqa ilmiy risolalarida sharhlab kelingan edi. o`tmish olimlarining musiqiy risolalarida buzruk muayyan lad tuzilmasini va unga mos kuy va ashulalarni ifodalagan. buzruk maqomining jonli namunalarini bizgacha shashmaqom tarkibidagi kuy va ashula yo`llari orqali ma’lumdir. «buzruk» iborasi forscha-tojikcha «buzrug» so`zining o`zgargan shakli bo`lib, «katta», «ulug`» ma’nolarini bildirada. har holda bu naqom juda ko`p kuy va ashula yo`llarini o`z ichiga olganligi uchun «katta», «ulug` maqom» - deb nomlangan bo`lsa kerak. buzrukning asosiy qismlari re – miksolidiy va doriy ladlariga mos keladi. maqomlar ijrosida yetakchi soz sanalgan …

Want to read more?

Download all 48 pages for free via Telegram.

Download full file

About "maqomlar tarixi va shashmaqom san'ati"

maqomlar tarixidan reja: kirish i- bob. shashmaqom – mumtoz musiqamiz asosi 1.1 shashmaqomning tarkibiy tuzilishlari 1.2 shashmaqom cholg`u turlari ii- bob.xix - xx asrlarda shashmaqomning rivojlantirish bosqichlari 2.1 shashmaqomning mog`ulchalari bo`limiga o`z hissasini qo`shgan buyuk musiqashunos olimlar 2.2 shashmaqom rivoji uchun qo`shgan hissasi xulosa foydalangan adabiyotlar kirish mavzu dolzarbligi: prezidentimiz shavkat mirziyoyev xalqaro maqom san’ati anjumani ochilishida nutqida «agar biz asl, haqiqiy san’`atni bilmoqchi, o`rganmoqchi bo‘lsak, avvalo mumtoz maqom san’atini bilishimiz, o`rganishimiz kerak. agar biz san`atni, madaniyatni ko`tarmoqchi bo‘lsak, avvalo mumtoz maqom san’atini ko‘tarishimiz kerak. maqom ohanglari, maqom ruhi va falsafasi har bir inson qalbidan, avvalo,...

This file contains 48 pages in DOCX format (820.4 KB). To download "maqomlar tarixi va shashmaqom san'ati", click the Telegram button on the left.

Tags: maqomlar tarixi va shashmaqom s… DOCX 48 pages Free download Telegram