shashmaqom

DOCX 12 pages 186.1 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 186.1 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

4-mavzu: shashmaqom mavzu rejasi: 4-mashg’ulot turi: ma’ruza (gurux) mavzu: shashmaqom. reja: 1-shashmaqom tarkibiy tuzulishi 2-cholg’u va ashula yo’llari xaqida 3- soddadan murakkabga, sekindan tezga qarab rivojlanish moxiyat 4-nazariyasi va taxlili tayanch so’zlar: shashmaqom, navo, ashula bo’limi, saraxbor, talqin, nasr, ufar, bayot, oraz, husayniy, savt mo’g’ulcha, shoxobchalar, tarona, suporish, vazn-usul, o’lchov, lad-parda o’rta osiyo xalqlarining xvi-xix asrlarga doir madaniyat tarixi manbalarda yaxshi yoritilmagan. madaniyat tarixiga oid manbalardan ma’lum bo’lishicha, fan va sanhat bu davrlarda tushkin bir xolda bo’lsa-da, ijtimoiy qarama-qarshiliklar, o’zaro feodal urushlar hukm surgan sharoitda yashagan. yuqorida aytilganidek, xvi asrdan boshlab o’rta asr sharq fani va madaniyatida islomning ta’siri kuchaya boradi. shu davrlar ichida yaratilgan fan va sanhatga oid risolalarda mistika ta’siri shuning uchun ham kuchlidir. musiqaning nazariy ham amaliy masalalarini sharhlab beruvchi xvi-xix asrlarda yaratilgan risolalar yuqoridagi fikrning dalili bo’la oladi. bu risolalarda bir tomondan diniy rivoyatlar va afsonalar vositasi bilan musiqaning yashashga qobil mashg’ulot ekanligi isbotlanib, uning fazilatlari …

2 / 12

adi. o’n ikki maqom shashmaqom shakllanguniga qadar yashab keldi, deb aytishga bahzi faktik materiallar imkon beradi. uning musiqa materiali – kuy va ashula yo’llari shashmaqom turkumlarining asosini tashkil etgan, deb o’ylash mumkin. o’n ikki maqom va shashmaqom yo’llari nomlanishidagi umumiylik va bastakorlik sanhati masalalari buning dalili bo’la oladi. chunki shashmaqom kabi katta shakldagi janrni asrlar davomida yaratilgan xalq musiqa boyliklari asosida, maqomlarni yuzaga keltirishda boy nazariy ham amaliy tajribaga ega bo’lgan yetuk kasbiy (professional) musiqachilar bo’lgan taqdirdagina yaratish mumkin. har qanday professional kollektiv maqom turkumlariga o’xshash dastlabki melodik material bo’lmagan taqdirda, qadimdan davom etib kelayotgan an’ana va boy tajribaga suyanmagani holda, shashmaqom turkumini yaratish kabi katta ishni uddalay olmaydi. shuning uchun ham shashmaqom – uning o’zidan oldin yaratilgan maqom turkumlarining melodik materiali poydevoridagina yuzaga kelgan, deb aytish mumkin. o’zbek-tojik xalqlari musiqasining mumtoz namunasi bo’lgan shashmaqom, taxminan, xviii asrning birinchi yarimlarida mustaqil musiqa janri sifatida uzil-kesil yuzaga keldi. bunday taxmin etilishiga …

3 / 12

и аниқлашга ёрдам бера олмайди, балки чалкашлик туғдиради, холос.] [2: xviii-xix асрларда ёзилган мусиқа рисолаларининг кўпи шу даврларгача яратилган асарларнинг турли, профессионал бўлмаган котиблар томонидан кўчирилган нусхалардир. уларда хатоларнинг кўплиги, ] musiqashunosligimizda shu vaqtgacha shashmaqom turkumlari xvi asrlarda shakllangan, degan fikr mavjud edi. bunda mutaxassislar o’zbekiston fanlar akademiyasining sharqshunoslik institutida saqlanayotgan 1466 raqamli qo’lyozmaga suyanib, shunday xatolikka yo’l qo’ygan edilar. atoqli sharqshunos olim, professor a. a. semyonov bu asar qo’lyozmasini xvi asr musiqa olimi mavlono kavkabiy tuzganligini va uni “kulliyoti kavkabiy” (“kavkabiyning asarlar to’plami”) ekanini ko’rsatib o’tgan edi. keyingi tekshirishlar shuni ko’rsatdiki, aslida qo’lyozmadagi bu asarda dastlab o’n ikki maqom va kavkabiy haqida bahzi ma’lumotlar keltiriladi[footnoteref:3]. keyin esa xvi asrda emas, balki buxoro amiri nasrullaxon hukmron bo’lgan davrda tuzilgan shashmaqomga aytilgan shehr matnlarini o’z ichiga olgan to’plam beriladi. [3: асарнинг боши ва охири сақланмаган. муаллифи номаълум, 1847 йилда кўчирилган.] xix asrning birinchi yarmidan boshlab, o’rta osiyoda shashmaqom ashula bo’limida aytilgan …

4 / 12

aytiladigan shehr matnlari orasida xvii-xviii asrlarda ijod etgan o’zbek-tojik klassik shoirlari – bedil, mashrab, sayido, zebuniso, nozim kabilarning g’azallari ham foydalanilganligi yuqoridagi to’plam xvi asrga aloqasi yo’qligini isbotlaydi. demak, xix asrda shashmaqom o’zbek va tojik xalqlari orasida tarqalgan, xviii asrda esa uzil-kesil shakllangan edi, degan xulosaga kelish mumkin. qadimiy madaniyat markazlaridan biri – buxoro bir qancha sulola va davlatlar poytaxti bo’lib kelgan. musiqa madaniyatida ham buxoro o’rta osiyo xalqlari musiqa boyliklarini o’zida mujassamlashtirgan markaziy shahar vazifasini o’tagan edi. shuning uchun shashmaqom buxoroda shakllandi va “buxoro shashmaqomi” deb ataldi. shuni ham aytish lozimki, shashmaqomni o’rta osiyodagi ma’lum bir sheva nuqtai nazaridan qarash noto’g’ridir. maqom turkumlari umuman xalq musiqa boyliklari bazasida yaratilgan edi hamda ular asosida doimo boyib va takomillashib borgan hamda o’z navbatida xalq musiqa madaniyati taraqqiyotiga barakali ta’sir ko’rsatgan. shashmaqom, maqom janrining taraqqiy ettirilgan eng so’nggi shakli sifatida, bastakorlik sanhatining va yuqoridagi musiqa risolalarida ko’rsatilgan kuy turi va shakllarining rivojlantirilishi …

5 / 12

4 tagacha katta va kichik maqom yo’llari bor. lekin, maqomlarning xalq orasida mashhur bo’lgan cholg’u, ashula va surnay yo’llari bilan qo’shib hisoblaganda, ular juda katta sonni tashkil etadi. hozirda nashr etilgan kitoblarda maqomlarning cholg’u va ashula qismlari 208 dan 250 tagacha boradi. shashmaqom xalq ijodiyoti bilan doim munosabatda bo’lganligi va u asosda uzluksiz boyib, rivojlana borganligi musiqaning tarixiy manbalarida ham o’z aksini topgan. saroy musiqachi-bastakorlari oddiy xalq orasidan yetishib chiqqan mohir sanhatkorlar bo’lgan. masalan, yerlik musiqa nazariyachisi darvish ali changiy xalq orasidan yetishib chiqqan talantli musiqachilardan biri bo’lgan. uning musiqa risolasiga yozilgan so’z boshida, darvish ali yoshligidan musiqaga ishtiyoqi baland bo’lgani va chang chalishni yuksak mahorat bilan egallaganidan keyin saroyga taklif etilgani haqida gap boradi. hatto saroy musiqachilari rahbarlari darajasiga ko’tarilgan darvish ali kabi bunday musiqachi-bastakorlar nomi tarixda ko’plab uchraydi. bunday sanhatkorlar, shubhasiz, xalq musiqa boyliklarini saroy muhitiga uzluksiz olib kirganlar. lekin o’z navbatida u yerda ijro etilgan musiqa asarlari …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "shashmaqom"

4-mavzu: shashmaqom mavzu rejasi: 4-mashg’ulot turi: ma’ruza (gurux) mavzu: shashmaqom. reja: 1-shashmaqom tarkibiy tuzulishi 2-cholg’u va ashula yo’llari xaqida 3- soddadan murakkabga, sekindan tezga qarab rivojlanish moxiyat 4-nazariyasi va taxlili tayanch so’zlar: shashmaqom, navo, ashula bo’limi, saraxbor, talqin, nasr, ufar, bayot, oraz, husayniy, savt mo’g’ulcha, shoxobchalar, tarona, suporish, vazn-usul, o’lchov, lad-parda o’rta osiyo xalqlarining xvi-xix asrlarga doir madaniyat tarixi manbalarda yaxshi yoritilmagan. madaniyat tarixiga oid manbalardan ma’lum bo’lishicha, fan va sanhat bu davrlarda tushkin bir xolda bo’lsa-da, ijtimoiy qarama-qarshiliklar, o’zaro feodal urushlar hukm surgan sharoitda yashagan. yuqorida aytilganidek, xvi asrdan boshlab o’rta asr sharq fani va madaniya...

This file contains 12 pages in DOCX format (186.1 KB). To download "shashmaqom", click the Telegram button on the left.

Tags: shashmaqom DOCX 12 pages Free download Telegram