fizika fanidan ma’ruza matni

DOCX 58 pages 5.1 MB Free download

58 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 5.1 MB

File type DOCX

Pages 58

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 58

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi buxoro viloyati kasbiy ta`limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish boshqarmasi buxoro avtomobil va yo`llar texnikumi o`qituvchisi cho`lliyeva guli o`ktamboy qizining “fizika” fanidan ma`ruza matni 2021-2022 yil 1-mavzu. fizikaning tadqiqot metodlari reja; 1.fizika nimani oʼrganadi? 2.fizkaning tabiatni oʼrganishda oʼziga xos tadqiqot metodlari. 3.fizika faninig taraqqiyotiga hissa qoʼshgan fizik olimlar. fizika - asosiy tabiiy fanlarning biri bo’lib, u jonsiz tabiatning qonunlarini o’rganadi. tabiatda sodir bo’ladigan hodisa va jarayonlar ma’lum qonunlar asosida ro’y beradi. bu hodisalar va ularning qonuniyatlari orasidagi bog’lanishni o’rganish har bir fanning asosiy vazifasidir. fizika sohasiga asosan, jismlarning o’zaro ta’siri va ularning harakat qonunlari hamda elektromagnit va yorug’lik bilan bog’langan hodisalar, atom va uning yadrosini o’rganish kiradi. ammo fizika fanining aniq chegarasini hozirgi vaqtda ko’rsatish qiyin. chunki har bir yangi ochilgan va ochilayotgan kashfiyotlar – fizikaning qo’llanish chegaralarini yanada kengaytirmoqda deb aytish mumkin. fizikaning asosiy qonunlarini bayon etishdan avval ba’zi fizik tushunchalar bilan tanishamiz. …

2 / 58

k jarayonning xarakteristikasini ifoda etadilar va ularni aniq miqdoriy tomondan o’lchash mumkin. fizik kattaliklarni o’lchaganda ularni birlik deb qabul qilingan kattalikka nisbatan solishtirib, miqdoriy belgilanadi. fizikadagi barcha ilmiy ishlarda fizik kattaliklarni aniq o’lchash tajribaning asosiy qismi hisoblanadi. fizik qonunlar: barcha hodisalar va jarayonlar o’zaro bir-biri bilan bog’langan holda sodir bo’ladi. kuzatish va tajriba yo’li bilan bu bog’lanishlar qonuniyatlari aniqlanadi va ulardan umumiy xarakterga ega bo’lgan qonuniyatlar fizik qonunlarni tashqil etadi. har bir fizik hodisa tekshirilganda bu fizik qonunlar asos qilib olinadi. fizikada tabiatdagi jarayon va hodisalarni o‘rganishda o‘ziga xos tadqiqot metodlari mavjud. fizika eksperimental fan hisoblanadi. shu bois tajriba o‘tkazish jarayoni alohida sharoitni talab qiladi. bunda o‘rganilayotgan jarayonga tashqi ta’sir ko‘rsatilmasligiga harakat qilinadi.bundan tashqari, jarayonlarga tegishli ﬁ zik parametrlar orasidagi bog‘lanishni matematik ifodalar orqali beriladi. shunga ko‘ra ﬁ ziklar jarayonlarning bundan keyingi borishini yoki oldin qanday bo‘lganligini juda aniq aytib berishga muvaffaq bo‘ldilar. buyuk italyan ﬁ zigi galileo galiley shunday …

3 / 58

sh mumkin.eksperiment o‘tkazish jarayonida tashqi ta’sirlardan to‘la qutulib bo‘lmaydi. shunga qaramasdan, olingan natijaga ko‘ra ideal sharoitda qanday natija chiqishini aytib berish mumkin bo‘ladi. bu ideal vaziyat ilmiy ideallashtirish deyiladi. aynan mana shu hodisalar tashqaridan qaralganda murakkabga o‘xshasa-da, lekin ular bo‘ysunuvchi qonunlar sodda bo‘lishini ko‘rsatadi. fizik jarayonlar borishi haqidagi gipoteza tasdiqlansa, u ﬁ zik qonunga aylanadi.mexanikaning asosiy mazmunini buyuk ingliz olimi isaak nyuton tomonidan shakllantirilgan uchta qonun, butun olam tortishish qonuni, elastiklik va ishqalanish kuchlariga doir qonuniyatlar tashkil etadi. gaz jarayonlari uchun uning bosimi, hajmi va temperaturasi orasidagi bog‘lanishni ifodalaydigan qonunlar ochildi. tinch holatda turgan zaryadlangan zarralar orasidagi o‘zaro ta’sir fransuz ﬁ zigi sharl kulon tomonidan ochilgan qonunga bo‘ysunadi.keng qamrovli hodisalarni tushuntiradigan qonunlar to‘plami ilmiy nazariya deyiladi. masalan, nyuton qonunlari mexanikaning klassik nazariyasini tashkil etadi. ingliz ﬁ zigi d.k.maksvell tomonidan shakllantirilgan qonunlar elektromagnitizm uchun klassik nazariya mazmunini tashkil etadi.ilmiy nazariya o‘z ichiga qonunlar bilan birgalikda bu qonunlarni shakllantirishda foydalanilgan ﬁ zik …

4 / 58

zik nazariyalar avvalgilarini bekor qilmaydi, balki uni to‘ldiradi va aniqlashtiradi. yangi ﬁ zik nazariyaga qo‘yilgan muhim talablardan biri moslik prinsipidir. bu degani belgilangan chegarada yangi nazariya, avvalgi nazariya bilan mos tushishi kerak. mavzunu mustahkamlash uchun nazariy savollar. 1.nima sababdan fizik nazariyadagi barcha aniqlanadigan kattaliklar tajribada oʼlchana oladigan bʼlishi kerak? 2.gipoteza qachon fizik qonunga aylanadi? 2-mavzu. mexanik harakat turlari. harakatlarning mustaqillik prinsipi reja; 1.kinematikaning asosiy tushunchalari. 2.mexanik harakat turlari va ularning bir biridan farqlari. 3.harakatning mustaqillik prinsipi. moddiy nuqta harakatini shu harakatni vujudga keltirgan sababisiz o’rganadigan mexanikaning bo’limiga kinematika deyiladi. kinematikada mexanik harakatlarni qarab chiqish uchun trayektoriya, yo’l, ko’chish kabi tushunchalardan foydalaniladi. moddiy nuqta harakati davomida chizgan chiziqqa trayektoriyadeyiladi. agar trayektoriya tug’ri chiziqdan iborat bo’lsa, harakat to’g’ri chiziqliharakat deb ataladi. trayektoriya egri chiziqdan iborat bo’lsa, bunday harakat egri chiziqliharakat bo’ladi. trayektoriya aylanadan ham iborat bo’lishi mumkin. bunday holda moddiy nuqta aylana bo’ylab harakat sodir etyapti deyish mumkin. moddiy nuqtaning trayektoriya bo’ylab …

5 / 58

rida moddiy nuqta teng yo’l yursa, bunday harakatga tekis harakatdeyiladi va harakat to’g’ri chiziqli bo’lsa, tekis harakat tezligi uchun quyidagi formulaga ega bo’lamiz. , (1.1) bunda, s - bosib o’tilgan yo’l, t – vaqt. odatda, fizikada tezlik deganda moddiy nuqtaning trayektoriya bo’ylab ko’chish tezligini va har bir momentdagi nuqtaning harakat yo’nalishini xarakterlovchi fizik kattalik tushuniladi. shu sababli trayektoriyaning har bir nuqtasi uchun oniy tezlik tushunchasi kiritilgan. oniy tezlikni topish uchun x, ykoordinata o’qlari tekisligida biror harakatning trayektoriyasini quramiz va bu trayektoriyaning cheksiz kichik biror dl qismiga mos bo’lgan dsko’chishni ajratib, unga koordinata boshidan r1 va r2 radius-vektorlarni o’tkazamiz. endi dsko’chishni shu ko’chish sodir bo’lgan dtvaqt oralig’iga bo’lib, trayektoriyaning shu nuqtasi uchun oniy tezlikni topamiz. .(1.2) bu yerda , v — oniy tezlik, ds — cheksiz kichik ko’chish, dt— vaqt oralig’i. demak, tezlik moddiy nuqtaning radius- vektoridan vaqt bo’yicha olingan hosilasiga teng ekan. tezlik v trayektoriyaga urinma bo’ylab yo’nalgan bo’ladi. halqaro …

Want to read more?

Download all 58 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fizika fanidan ma’ruza matni"

o`zbekiston respublikasi oliy va o`rta maxsus ta`lim vazirligi buxoro viloyati kasbiy ta`limni rivojlantirish va muvofiqlashtirish boshqarmasi buxoro avtomobil va yo`llar texnikumi o`qituvchisi cho`lliyeva guli o`ktamboy qizining “fizika” fanidan ma`ruza matni 2021-2022 yil 1-mavzu. fizikaning tadqiqot metodlari reja; 1.fizika nimani oʼrganadi? 2.fizkaning tabiatni oʼrganishda oʼziga xos tadqiqot metodlari. 3.fizika faninig taraqqiyotiga hissa qoʼshgan fizik olimlar. fizika - asosiy tabiiy fanlarning biri bo’lib, u jonsiz tabiatning qonunlarini o’rganadi. tabiatda sodir bo’ladigan hodisa va jarayonlar ma’lum qonunlar asosida ro’y beradi. bu hodisalar va ularning qonuniyatlari orasidagi bog’lanishni o’rganish har bir fanning asosiy vazifasidir. fizika sohasiga asosan, jismlarning o’zaro ta’...

This file contains 58 pages in DOCX format (5.1 MB). To download "fizika fanidan ma’ruza matni", click the Telegram button on the left.

Tags: fizika fanidan ma’ruza matni DOCX 58 pages Free download Telegram