гетероциклик бирикмалар кимёси (маърўзалар курси қўлланмаси)

PDF 168 pages 1.9 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1 / 168
() р.а. шоймардонов с.ф. абдурахмонов “гетероциклик бирикмалар кимёси” фанидан маърузалар курси 5а 440403 – органик кимё мутахассислиги магистрантлари учун қўлланма бухоро – 2006 2 қўлланма бухоро давлат университети органик ва физколлоид кимё кафедрасининг 2006 йил 25 апрелда ўтказилган мажлисида (12 - баённома) ва табииёт факультетининг 2006 йил 24 майда ўтказилган илмий кенгашида (10 - баённома) муҳокама қилинган ва нашрга тавсия этилган. тақризчилар: бухду органик ва физколлоид кимё кафедраси мудири, профессор б.б. умаров бухоро тиббиёт институти бионеорганик, биоорганик ва биологик кимё кафедраси доценти и.б. шукуров қўлланмада гетероциклик бирикмаларнинг синфланиши, номланиши, олиниш усуллари, тузилиши, физикавий ва кимёвий хоссалари, ишлатилиши баён қилинган. 3 сўз боши гетероциклик бирикмалар кимёси 5а 440403 – органик кимё мутахассис- лиги магистрантлари ўрганадиган асосий ихтисослик фанлардан биридир. ўқув дастури талабларига тўлиқ жавоб берадиган, ўзбек тилида нашр қилинган дарслик ва ўқув қўлланмаларнинг етарли эмаслиги бу фанни ўқитиш ва рейтинг назоратларини ўтказишда қийинчилик туғдиради. мазкур қўлланма ана шу қийинчиликларни муайян даражада …
2 / 168
лоҳазалар самимият билан қабул қилинади (abdu_sayfiddin@mail.ru). муаллифлар mailto:abdu_sayfiddin@mail.ru 4 1- маъруза. кириш режа: 1. гетероциклик бирикмалар ҳақида тушунчалар. 2. гетероциклик бирикмаларнинг синфланаши. 3. гетероциклик бирикмаларнинг номланиши. 1. гетероциклик бирикмалар ҳақида тушунчалар молекуласида углерод ва бошқа элемент атомларидан тузилган ҳалқа (цикл)лари бор ёпиқ занжирли бирикмаларга гетероциклик бирикмалар дейилади. ҳалқа таркибига кирган углероддан бошқа элементлар (кислород, азот, олтингугурт, фосфор, висмут, кремний, германий, қалай, қўрғошин, симоб ва ҳаказо) атомлари гетероатомлар (грекча гетерос-бошқа, ҳар хил, турли) деб юритилади. кўпчилик гетероциклик бирикмалар катта амалий аҳамиятга эга. улар бўёқ саноатида, қишлоқ хўжалигида, биологияда, тиббиётда ва бошқа соҳаларда кенг ишлатилади. қон гемини, яшил ўсимликларнинг хлорофили, нуклеин кислоталар, кўпгина витамин, антибиотик ва алкалоидлар сингари муҳим табиий бирикмалар, шунингдек, катта амалий аҳамиятга эга бир қатор дорилар, бўёқлар, инсектицидлар ва ҳоказолар молекуласида у ёки бу гетероциклни сақлайди. шу боис гетероциклик бирикмалар кимёси жуда тез суръатлар билан ривожланмоқда. гетероциклик бирикмалар жуда турли-туман бўлиб, улардан кенг тарқалгани, яхши ўрганилгани, барқарори ва аҳамиятлиси …
3 / 168
ch2 азиридин оксиран тииран фосфиран 5 б. икки гетероатомли: ch2 ch2 n n o nh диазирин оксазиридин тўрт аъзоли гетероцикллар а. бир гетероатомли: h2c ch2 h2c ch2 h2c ch2 h2c ch2 h2c nh h2c o h2c s h2c ph азетидин оксетан тиетан фосфетан беш аъзоли гетероцикллар а. бир гетероатомли: hc ch hc ch hc ch hc ch hc ch hc ch o s nh фуран тиофен пиррол б. бензол ядроси билан коненсирланган бир гетероатомли: ch ch ch ch ch ch o s nh кумарон тиокумарон индол (бензофуран) (бензотиофен) (бензопиррол) b. икки гетероатомли: hc n hc n hc n hc ch hc ch hc ch o s nh оксазол тиазол имидазол г. уч ва ундан ортиқ гетероатомли: hc n n ch hc n hc n hc n n n nh nh nh 1,2,3-триазол 1,2,4- триазол 1,2,3,5-триазол 6 олти аъзоли гетероцикллар а. бир гетероатомли: o o s n γ-пиран α-пиран тиопиран пиридин …
4 / 168
β’ ҳарфлари билан белгиланади: 8 o 1 2 34 5 β β β’ α α’ o br h3c ch3 o фуран α-бромфуран α,α’-диметилфуран ёки 2-бромфуран ёки 2,5-диметилфуран s br br cl s α ’ α β ’ β β 5 4 3 2 1 s тиофен α-бромфуран α,α’-диметилфуран ёки 2-бромфуран ёки 2,5-диметилфуран n h 1 2 34 5 β β β’ α α’ n h ch 3 3 n ch пиррол α-метилпиррол n-метилпиррол ёки 2-метилпиррол 7 6 5 4 3 2 1 n h n h no2 n ch3 индол β-нитроиндол n-метилиндол ёки 3-нитроиндол пиридин ядросидаги углерод атомлари α, α’, β, β’, γ-хинолиндаги атомлар эса α, β, γ ва о-, м-, n-, a (aka) ҳарфлари билан белгиланади: n ch3 c2h5 γ 6 5 1 2 3 4 β β β’ α α’ n n oh пиридин α-метил-β’-этилпиридин α-гидроксипиридин ёки 2-метил-5-этилпиридин ёки 2-гидроксипиридин 8 7 10 9 о м n a …
5 / 168
нлар тўйинмаганлар тўйинганлар 3 4 5 6 7 8 9 10 -ирин -ет -ол -ин -епин -оцин -онин -ецин -иридин -етидин -олидин пергидрол- пергидрол- пергидрол- пергидрол- пергидрол- -ирен -ет -ол -ин -епин -оцин -онин -ецин -иран -етан -олан -ан -епан -окан -онаин -екан энди бир неча гетероциклларнинг шу қоидага асосланиб тузилган систематик номларини келтирамиз: 10 s o o o тиирен 2-оксет оксол оксолан s s n h n h тиол тиолан азол азолидин n n h o s азин пергидроазин оксин тиан o s n h n оксепин тиепин 1н-азепин азоцин гетероциклик бирикмаларда қўш боғларнинг ўрни турли усуллар билан кўрсатилади. 1. қўш боғ билан боғланмаган углерод ёки азот атоларининг ўрн ва улар билан боғланган водород атомлари (“1h”, “2h” ва ҳоказо) кўрсатилади: o ch3 1 2 34 s n nh 1 2 35 6 4 4h-2-метилоксет 4h-1,3,4-тиадиазин 2. қисман тўйинмган гетероциклларда, аксинча, гидрогенланган қўш боғнинг ҳолати рақам билан кўрсатилади: nh n …

Want to read more?

Download all 168 pages for free via Telegram.

Download full file

About "гетероциклик бирикмалар кимёси (маърўзалар курси қўлланмаси)"

() р.а. шоймардонов с.ф. абдурахмонов “гетероциклик бирикмалар кимёси” фанидан маърузалар курси 5а 440403 – органик кимё мутахассислиги магистрантлари учун қўлланма бухоро – 2006 2 қўлланма бухоро давлат университети органик ва физколлоид кимё кафедрасининг 2006 йил 25 апрелда ўтказилган мажлисида (12 - баённома) ва табииёт факультетининг 2006 йил 24 майда ўтказилган илмий кенгашида (10 - баённома) муҳокама қилинган ва нашрга тавсия этилган. тақризчилар: бухду органик ва физколлоид кимё кафедраси мудири, профессор б.б. умаров бухоро тиббиёт институти бионеорганик, биоорганик ва биологик кимё кафедраси доценти и.б. шукуров қўлланмада гетероциклик бирикмаларнинг синфланиши, номланиши, олиниш усуллари, тузилиши, физикавий ва кимёвий хоссалари, ишлатилиши баён қилинган. 3 сўз боши гетероциклик...

This file contains 168 pages in PDF format (1.9 MB). To download "гетероциклик бирикмалар кимёси (маърўзалар курси қўлланмаси)", click the Telegram button on the left.