«o`g`ri»ning himoyasiga ikki og`iz so`z

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755521.doc αζαρ «o`g`ri»ning himoyasiga ikki og`iz so`z ko`pchiligimizni o`ylatib, adabiy davralarda turli bahslarga sabab bo`layotgan, biroq uzil-kesil bir tarafga hal etilishi mahol bo`lgan muammolar tahliliga bag`ishlangan maqolalar matbuotimizda, ko`p bo`lmasa-da, e`lon qilinib turibdi. shubhasiz, bunday maqolalar juda katta ahamiyatga molikdir. zero, ular o`quvchini befarq qoldirmaydi: o`ylashga, munosabat bildirishga undaydi — alal-oqibat tafakkurimizni boyitadi. suvon meliyevning «mehr sehri» nomli maqolasi, fikrimizcha, ayni shunday chiqishlardan bo`libdi. ko`pchilik qatori o`z ko`mochimizga kul tortish bilan ovorai sarson bo`lganimiz bugungi kunda ayni shu maqola ayrim mulohazalarimizni o`rtaga tashlashga undadiki, buning uchun muallifdan behad minnatdormiz. maqolada muallif o`zbek hikoyachiligining nodir namunalaridan bo`lmish «o`g`ri» (a. qahhor) hikoyasiga yangicha munosabat bildiradi, uni bugungi kun nuqtai nazaridan baholashga harakat qiladi. s. meliyev «o`g`ri» hikoyasi adabiyotimizda o`z o`rnini topib bo`lganini e`tirof etgani holda «unga umuminsoniy barkamol badiiylik namunasi emas, balki totalitar davrning badiiy hujjati sifatida qarash tarafdori» ekanligini yozadi. munaqqidning fikricha, hikoyani umuminsoniy badiiyat doirasidan chetga chiqaruvchi narsa shuki, qobil …

zningcha, asarda o`sha muhabbatning qay darajala yohud qay yo`sinda ifodalanishini belgilashga, uning oshkora yoki pinhona bo`lishini talab qilishga haqli emasmiz. shu mulohazaga tayangan holda boshdanoq o`zimizning aksilda`vomizni o`rtaga tashlaymiz: adabiyotimizda inson, xalq taqdiriga kuyinib yozilgan «o`g`ri» darajasidagi asarlar kam topiladi. endigi muddaomiz shu da`voni imkon doirasida asoslash, xolos. ma`lumki, «o`g`ri»da yozuvchi «xolis kuzatuvchi» mavqeini tutgan: u voqea-hodisalarga aralashmaydi, uning vazifasi — badiiy voqelikni o`quvchi ko`z oldida jonlantirish. hikoyaning aksar qismi mo`jaz «sahna- ko`rinish»lardan tashkil topganki, unda tasvirlanayotgan voqealarni o`quvchi ko`proq «ko`radi», ya`ni, o`quvchi ham asar voqeligidan chetda turadi. tabiiyki, shu o`rinda «nima uchun yozuvchi o`zini ham, o`quvchini ham asar voqeligidan chetga tortdi?» degan savol tug`iladi. bizningcha, hikoyada «chetlanish» («ostraneniye») usulidan foydalanarkan, a. qahhor muayyan g`oyaviy-badiiy niyatni ko`zlagan. avvalo shuni aytish lozimki, qo`llangan usul o`quvchini hissiy emas, ko`proq aqliy mushohadaga undaydi. ikkinchidan, kitobxon hikoya badiiy voqeligidan chetda turgani uchun ham konkret bir epizod (deylik, qobil bobo va amin uchrashuvi) yohud obrazga …

masligi to`g`risida kishilarga gap ma`qullaydi». muallifning «kuzatuv punkti»dan turib razm soling-a, qobil bobo fojiasiga mahalla-ko`yning nechog`li befarqligiga amin bo`lasiz. shuning uchun ham xotinlar qarg`ishi yo`lakay, itlar hurishiyu tovuqlarning qaqalashi qatorida tilga olinadi; shuning uchun ham mahalla erlarini qobil boboning ayanch holati emas, ko`proq og`il devoridagi teshik qiziqtiradi. bunisi ham mayli, ellikboshi kelib dastlabki taftishini boshlashi hamono mahalla ahli o`z nazdida burchini o`tab bo`ldi: «odamlar, o`g`ri devorni qachon va qanday asbob bilan teshgani, ho`kizni qaysi tomonga olib ketgani, uni qaysi bozorda sotishi mumkin ekanligi to`g`risida bahslasha-bahslasha tarqaldi». s.meliyev ta`biricha, shuurini qahramonlardan «biri amaldor, ikkinchisi kambag`al bechora» ekanligi egallagan a. qahhor, aslida, masalani ancha kengroq qo`ygan ko`rinadi. yozuvchi talqinicha, o`zga odam baxtsizligiga befarqlik amaldorlargagina emas — barchaga xosdir. sezamizki, adibni fuqaro va amaldorlar munosabatining sinfiy mohiyatigina emas, insonlar orasidan mehr- oqibatning ko`tarilayotgani, insoniy munosabatlarning siyqalanayotgani ko`proq tashvishlantiradi. bu tashvishning doyasi keng ma`nodagi insonga muhabbat bo`lmasa, nimaykin?! s. meliyev «nega qobil bobo ahvoliga …

roq talqin qilish ham mumkin. buning uchun 30-yillar voqeligidan chiqib kelib hikoya haqida emas, hikoya badiiy voqeligidan kelib chiqib 30-yillar haqida fikr yuritish lozim, xolos. xususan, yana qobil bobo fojiasiga mahalla-ko`yning befarqligini olaylik. mahalla-ko`y qobil boboni amaldorlarga «yem» qilib qo`yib, o`zi tomoshabin bo`lib turgani kabi o`sha mudhish 30-yillarda o`ziga gal kelmaganki odam tomoshabin bo`lib qolmaganmidi?! shu o`rinda a.oripovning «olomonga» nomli she`rini eslagimiz keladi. har bir satridan iztirobga yo`g`rilgan g`azab, boringki, nafrat silqib turadi uning. lekin o`sha nafrat ham xalqqa nisbatan buyuk muhabbatdan tug`ilgan, axir! ha, a.qahhor mudhish 37-yil arafasida qobil bobo timsolini yaratdi. o`sha paytda adib o`zini ham, atrofidagilarni ham «davlat mashinasi qarshisida titrayotgan qobil bobolar» deb tushungan bo`lsa, a.oripov aytgan gaplarni yo`lini qilib ilgariroq, o`z vaqtida aytib, «tomoshabin»larni ogohlantirmoqchi bo`lgan bo`lsa ne ajab?! agar hikoyani shu yo`sin talqin qilsak, amaldorlarning «noinsoniy» qilib tasvirlanganligi masalasi o`z-o`zidan tushib qoladi. zero, yozuvchi yaratayotgan badiiy voqelik — reallikning aksigina (ya`ni, uni aks ettirish …

ham shu xil qarashga turtki beradi: «o`tmishga qora chaplash, shuning muqobilida o`z saltanatini ko`klarga ko`tarish totalitarizmning muqim aqidalaridan biri edi». a.qahhor hikoyasi ayni shu aqidani o`quvchiga singdirish maqsadida yozilgan, degan fikr maqolaning mazmun-mundarijasidan qizil ip bo`lib o`tadi. xo`sh, a.qahhor mazkur «ijtimoiy zakaz»ni qay yo`sin bajaripti? munaqqidning hikoyadagi bir epizod — amin va qobil bobo uchrashuvi xususidagi fikrlaridan javob topish mumkin bunga. maqola muallifi «o`g`ri»da tasvirlangan holat hayotda yuz berishi mumkinligini e`tirof etgani holda uning «sovuq, hissiyotsiz bayon etilgani tufayli san`atkorona ishlov berilganiga qaramay, ijtimoiy ma`no, sinfiy mohiyat doirasida qolishi»ni ta`kidlaydi. demak, bor gap tasvir manerasida — hissiyotsizlikda. hissiyotsizlik esa, yuqorida ko`rdik, adibning «xolis kuzatuvchi» mavqeida turganligidan kelib chiqadi. shu o`rinda tabiiy bir savol tug`iladi: modomiki yozuvchi maqsadi o`tmishni qoralashgina ekan, o`quvchini hikoya voqeligidan chetlatishi zarurmi edi? axir, munosabatini oshkor qilib, hislarini o`quvchiga «yuqtirib», uni hikoya voqeligiga olib kirganida bu maqsadga osonroq erishishi mumkin edi-ku?! ko`ramizki, hikoyaning ifoda va tasvir manerasi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "«o`g`ri»ning himoyasiga ikki og`iz so`z"

1662755521.doc αζαρ «o`g`ri»ning himoyasiga ikki og`iz so`z ko`pchiligimizni o`ylatib, adabiy davralarda turli bahslarga sabab bo`layotgan, biroq uzil-kesil bir tarafga hal etilishi mahol bo`lgan muammolar tahliliga bag`ishlangan maqolalar matbuotimizda, ko`p bo`lmasa-da, e`lon qilinib turibdi. shubhasiz, bunday maqolalar juda katta ahamiyatga molikdir. zero, ular o`quvchini befarq qoldirmaydi: o`ylashga, munosabat bildirishga undaydi — alal-oqibat tafakkurimizni boyitadi. suvon meliyevning «mehr sehri» nomli maqolasi, fikrimizcha, ayni shunday chiqishlardan bo`libdi. ko`pchilik qatori o`z ko`mochimizga kul tortish bilan ovorai sarson bo`lganimiz bugungi kunda ayni shu maqola ayrim mulohazalarimizni o`rtaga tashlashga undadiki, buning uchun muallifdan behad minnatdormiz. maqolada muallif o...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "«o`g`ri»ning himoyasiga ikki og`iz so`z", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: «o`g`ri»ning himoyasiga ikki og… DOC Бесплатная загрузка Telegram