ўсимлик ҳужайраси

DOC 158,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1451831337_62932.doc ўсимлик ҳужайраси режа: 1. ҳужайра ҳақида умумий тушунча 2. ядро 3. вакуолалар ва ҳужайра шираси. 4. ҳужайра қобиғининг тузилиши ҳужайра ҳақида умумий тушунча ботаниканинг ҳужайраларни ўрганувчи бўлимига цитология дейилади. у тирик мавжудотларнинг энг кичик тузилишига эга бўлган биологик қисмидир. деярли барча тирик мавжудотлар - ўсимликлар, ҳайвонлар ва содда организмлар ҳужайралардан ташкил топган. ҳужайра органик оламнинг маълум тараққиёти босқичи даврида, тирик материянинг аста-секин такомиллашиши натижасида пайдо бўлган. табиатда ҳужайрасиз ҳаёт формалари (вируслар, бактериофаглар) ҳам мавжуд, лекин тирик организмларнинг асосий шакл бирлиги ҳужайрадир. ҳужайрага тирик материянинг барча жараёнлари: ўсиш, озиқланиш, нафас олиш, таъсирчанлик ва кўпайиш хосдир. ҳужайранинг тузилиши ва ҳаётий жараёнлари ҳақидаги ҳозирги маълумотлар, 300 йилдан кўпроқ даврдаги илмий кузатишлар натижасидир. голландиялик олим а. левингук (1832-1723) микроскоп ёрдамида биринчи маротаба эркин ҳаракат қилувчи якка ҳужайраларни кузатиб, бир ҳужайрали содда организмлар мавжудлигини аниқлаган. xix асрдаги йирик кашфиётлар натижалари 30-40 йилларда немис олимлари зоолог - т. шван ва ботаник м. шлейден томонидан ҳужайра …

ри жиҳатдан бир-биридан кескин фарқ қиладилар. бу йирик иккала таксонларнинг ўртасида оралиқ формалар (шакллар) ҳозирча ноаниқ. адабиётларда кўрсатилишича кембрийгача давр бўлгандан 3 миллиард йил аввал биринчи эукариот ҳужайралар пайдо бўлган. улар афтидан прокариотлардан келиб чиққан бўлса керак деган тахминлар бор. прокариот (юнон. pro – гача, karion - ядро) ҳужайраларнинг эукариот ҳужайралардан асосий фарқи шундаки, уларнинг генетик материаллари цитоплазмада жойлашган. эукариот (юнон. eu - ҳақиқий, karion - ядро) ҳужайралар мураккаб тузилган бўлиб, ҳақиқий ядрога эга, уларнинг генетик материаллари икки қаватли мембрана яъни ядро қобиғи билан ўралган бўлади. эукариот ҳужайралар прокариот ҳужайраларга нисбатан йирикроқ бўлади, уларнинг ўлчами 10 мкм дан 100 мкм - микронгача ва ундан ҳам каттароқ бўлса, прокариотларлар (турли бактериялар, кўк-яшил сувўтлари) ҳужайраларининг ўлчами 10 мкм дан ошмайди, кўпинча 2-3 мкм оралиғида бўлади. прокариот организмларнинг ҳужайралари оддий бўлиниш йўли билан кўпайса, эукариот организмларнинг ҳужайралари митоз ва мейоз йўллари билан кўпаяди. прокариот ҳужайраларининг рибосомалари ўлчамлари ва оқсилларнинг сони жиҳатдан эукариотларнинг ҳужайра …

, бажарадиган вазифасига қараб турли туман бўлади. масалан, органлар устки томондан қоплаб турувчи ҳужайралар текис, механик толалар ингичка ва чўзиқ, бўлса, меваларнинг юмшоқ қисмини ташкил этган ҳужайралар юмалоқроқ, овалсиман, кўп қиррали бўладилар. шундай қилиб ҳужайралар морфологик жиҳатдан 2 типга бўлинади: паренхима ва прозенхима. паренхима ҳужайралари изодиометрик ҳолатда яъни бўйи, эни билан деярли бир хилда бўлади. бундай ҳужайралар деворлари ҳар томонга баравар ўсади. прозенхима ҳужайралари чўзиқ бўлиб, бўйи энидан бир неча маротаба узунроқ бўлади. бундай шакл ҳужайра деворининг бир томонга ўсишидан келиб чиқади. ўсимлик органларини ташкил этган ҳужайралар жуда кичик бўлиб, микронлар билан ўлчанади (микрон миллиметрнинг 1/1000 қисмини ташкил этади). лекин бир хил органларда жуда чўзиқ ҳужайралар ҳам учраб, улар миллиметрлар ҳатто сантиметрлар билан ҳўлчанади. масалан, олма, нок меваларининг ҳужайраларининг диаметри 1 мм, каноп ўсимлиги поясидаги луб толаларининг узунлиги 20-60 мм бўлса, пахта чигити - уруғи тукларининг узунлиги 5-5,5 см бўлади. юксак ўсимликларнинг танаси жуда кўп ҳужайралардан ташкил топган бўлиб, дарахтларнинг …

қисми бўлиб, ҳужайра қобиғидан мембрана - плазмалемма билан вакуоладан иккинчи мембрана - тонапласт билан чегараланган. у тиниқ, рангсиз коллоид ҳолидаги модда ҳисобланади. цитоплазма гиалоплазмасида махсус вазифаларни бажарувчи пластидлар, гольджи аппарати, эндоплазматик тўр, митохондриялар ва бошқа органоидлар (юнон. - organon - аъзо, eidos - тўр) жойлашган. цитоплазманинг негизини ташкил этган биологик мембрана зич юпқа парда ҳолатида бўлиб, фосфолипидлар ва оқсиллар - липопротеинлардан тузилган. биомембраналарнинг асосий хусусиятларидан бири уларнинг ярим ўтказувчанлиги бўлиб, моддаларни танлаб ўтказади. баъзи моддалар жуда тез осон, баъзилари эса секин қийинчилик билан ўтади. бундай ҳолатда цитоплазма ва органоидларнинг кимёвий таркиби катта аҳамиятга эга бўлади. плазмалемма. плазмалемма (лот. lemma – мева пўсти) цитоплазма мембранасининг ташқи юзаси бўлиб, ҳужайра пўстига маҳкам ёпишиб туради ва ташқи муҳит билан ҳужайра ўртасидаги моддалар алмашинишда қатнашади. цитоплазманинг асосий хусусиятларидан бири унинг доимий ҳаракатда бўлишидир. вояга етган ҳужайраларнинг цитоплазмаси вакуола атрофида органоидлар билан биргаликда бир йўналишда ҳаракат қилади. цитоплазма ҳаракатининг тезлиги бир қанча (ёруғлик, ҳарорат, кислород …

иган баровар миқдордаги оқсил ва рнк дан ташкил топган 17-23 нм диаметрга эга бўлган майда заррачалардир. улар ҳужайра мағизида, митохондриясида ва пластидларда ҳам учраб, улар ўлчами жиҳатидан анча кичикроқ бўлади. рибосомалар ҳужайрада алоҳида - моносома ёки гуруҳ бўлиб жойлашса – полисомалар дейилади. полисомаларда рибосомалар ўзаро ипсимон рнк молекулалари орқали боғланади. эукариот организмларнинг ҳужайраларида рибосомалар оқсилни синтез қилувчи марказ ҳисобланади. рибосомасиз ҳужайра узоқ яшай олмайди. эндоплазматик тўр. эндоплазматик тўр – (юнон. endo - ички) цитоплазманинг ичкарироқ қисмида жойлашган бўлиб, битта мембрана билан чегераланган вакуолалар ва каналчалар системасидан ташкил топган органоиддир (2-расм). эндоплазматик тўр морфологик тузилишига ва бажарадиган вазифасига кўра донадор ва силлиқ шаклларга бўлинади. донадор эндоплазматик тўрнинг мембранасига рибосомалар бириккан бўлиб оқсил синтезида қатнашади. силлиқ эндоплазматик тўр, донадор эндоплазматик тўрга нисбатан сустроқ ривожланган бўлиб, бўлинаётган ва баъзи дифференциацияланаётган етилган ҳужайраларда кам миқдорда ингичка шохланган найчалар ҳолатида учрайди. силлиқ эндоплазматик тўр липофил (эфир мойлари, смола, каучук) моддаларни синтезловчи ва ажратувчи ҳужайраларда яхши …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўсимлик ҳужайраси"

1451831337_62932.doc ўсимлик ҳужайраси режа: 1. ҳужайра ҳақида умумий тушунча 2. ядро 3. вакуолалар ва ҳужайра шираси. 4. ҳужайра қобиғининг тузилиши ҳужайра ҳақида умумий тушунча ботаниканинг ҳужайраларни ўрганувчи бўлимига цитология дейилади. у тирик мавжудотларнинг энг кичик тузилишига эга бўлган биологик қисмидир. деярли барча тирик мавжудотлар - ўсимликлар, ҳайвонлар ва содда организмлар ҳужайралардан ташкил топган. ҳужайра органик оламнинг маълум тараққиёти босқичи даврида, тирик материянинг аста-секин такомиллашиши натижасида пайдо бўлган. табиатда ҳужайрасиз ҳаёт формалари (вируслар, бактериофаглар) ҳам мавжуд, лекин тирик организмларнинг асосий шакл бирлиги ҳужайрадир. ҳужайрага тирик материянинг барча жараёнлари: ўсиш, озиқланиш, нафас олиш, таъсирчанлик ва кўпайиш хосдир. ҳужайр...

Формат DOC, 158,5 КБ. Чтобы скачать "ўсимлик ҳужайраси", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўсимлик ҳужайраси DOC Бесплатная загрузка Telegram