moldavan adabiyoti

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755692.doc αζαρ moldavan adabiyoti moldavanlar uzoq vaqt 1940 yilgacha hozirgi moldova va ruminiya respublikalari xududida yashab kelganlar. xalq ko`proq boyarlar ruminiyasi zulmi ostida hayot kechirdi. urush arafasida ular yana sobiq ittifoq tarkibiga kiritildi. shuningdek bu xalq adabiyotining shakllanishi va rivojlanishi ham juda notekis kechdi. bu adabiyot o`ziga xos murakkab taraqqiyot yo`lini bosib o`tdi. chunonchi, milodiy ii-iii asrlarda moldavan xalqining tili va adabiyoti taraqqiyotiga yunon tili va adabiyoti kuchli ta`sir o`tkazgan bo`lsa, v asrdan keyin, uning milliy adabiyot bo`lib shakllanishi jarayonida slavyan xalqlari, ayniqsa, rus, ukrain xalqlarining tili va adabiyoti katta rol o`ynadi. moldavan adabiyotining ilk namunalari ham xalq og`zaki ijodi asarlari shaklida vujudga keldi, folklorga oid ajoyib yodgorliklar uzoq asrlar davomida yozma adabiyotnimng, ayniqsa, undagi demokratik yo`nalishning taraqqiyoti uchun muhim manba bo`lib xizmat qildi. moldavanlar yaratgan mavsum-marosim qo`shiqlari, ertaklari bilan slavyan xalqlari folklori motiv va syujetlarining o`xshashligi bu xalqlarning uzoq zamonlardan buyon o`zaro yaqin iqtisodiy-madaniy aloqada bo`lganliklarini tasdiqlaydi. moldavanlar juda …

`zbeklarning “alpomish”, turkman va ozarbayjonlarning “go`ro`g`li” (“ko`ro`g`li”), qirg`izlarning “manas”, qozoqlarning “qo`blandi botir” kabi xalq dostonlari o`rtasida ko`p o`xshash motivlar borligi diqqatga sazovor. ix-xi asrlarga kelib hozirgi moldaviya yerlari kiyev rusi tarkibiga kirdi. xii-xiii asrlarda esa bu yerlar kiyev-volinskiy knyazligi ixtiyoriga o`tdi. xiv asrda mustaqil moldaviya knyazligi tashkil topgach, slavyan tili cherkov, davlat tili va adabiy til bo`lib qoldi. bu moldavanlar bilan slavyan xalqlari o`rtasida moddiy-ma`naviy yaqinlik mavjudligidan guvohlik berar edi. xiv-xvii asrlarda slavyan tilida yaratilgan qadimgi moldavan adabiyoti diniy mazmundagi adabiyot edi. “avliyo va jafokash ioann noviy” nomli birinchi diniy original asar ana shu adabiyotning yirik vakili va targ`ibotchisi grigoriy samlak tomonidan yozilgan edi. tarixiy-badiiy adabiyotning ilk yodgorliklari bo`lgan moldavan yilnomalari ham shu asprlarda slavyan tilida yaratilgan. hatto tarjima asarlarida ham slavyanlarning ta`siri sezila boshladi. bu davrda vujudga kelgan bir qancha yilnomalardan moldavan, rus va ukrain xalqlari do`stligi hamda o`zaro hamkorligi haqida, bogdan xmelnitskiy, petr i larning faoliyatiga doir qimmatli …

ozuvchilar asarlaridan parchalar e`lon qilib turgan bu nashr moldavan adabiyoti taraqqiyotida katta rol o`ynadi. 40-60-yillarda hozirgi zamon moldavan tilishi shakllantirish uchun kurash qizib ketdi. v.aleksandri, k.negrutsi va a.russo singari progressiv yozuvchilar turli reaksion oqimlarga qaqshatg`ich zarba berib, ona tilining sofligini himoya qildilar. ularning birinchisi, vasile aleksandri avval yassida, keyinchalik parijda tibbiyot, matematika va huquq fanlarini o`rgangan bo`lsa-da, vataniga qaytgach, ko`proq adabiyot bilan shug`ullandi. u 1848 yil revolyutsiyasida faol qatnashdi. revolyutsiya yengilgach, g`arbiy yevropa mamlakalarini kezib chiqdi, ko`p maslakdoshlari bilan tanishdi. uning shu davrda yaratgan ”moldaviya bilan hayrlashuv”, “ruminiyaning uyg`onishi” nomli she`rlarida vatanga muhabbat his-tuyg`ulari o`zining chuqur ifodasini topdi. 60-yillardan boshlab u siyosiy kurashdan chetlanib, adabiy-ijodiy ishga berildi. uning she`riyati ijtimoiy g`oyalar bilan sug`orilgan xalq qo`shiqlarini eslatardi. aleksandri hajviy, tarixiy dramalardan iborat 50 dan ortiq sahna asari yozdi. ulada zamonasi xukmron doiralarining axloqi, nodonligi, farosatsizligi fosh qilinar hamda vatanparvarlik g`oyalari tashviq etilardi. rus revolyutsion-demokratlari an`analarini davom ettirgan yozuvchilardan b.xashdeu san`at xalqqa …

di, jurju portida yuk tashidi. artistlar bilan moldova, transilvaniya, bukovina, valaxiya shaharlarini kezib chiqdi. va nihoyat uning o`qishni davom ettirishga imkoniyat tug`ilganday bo`ldi. 5 yil vena va berlin universitetlarida falsafa bilan shug`ullandi, adabiyotni, kant, gegel, shopengauer, marks engels asarlarini o`rgandi, falsafa doktori ilmiy darajasi ni olish uchun dissertatsiya yozdi, lekin himoya qilishga ulgurmadi. vataniga qaytgach, eminesku rumin xalq she`riyati namunalarini yig`ishga kirishdi. bu ish uning badiiy ijodiga ham sezilarli ta`sir qildi. yozgan she`riy asarlarida folklor motivlari, ohangi, tuzilishi, tarkibi, o`ziga xos xususiyatlari ko`rinib turardi. “kelin” yoki “pahlavon yigit”, “luchafer” poemalarini ertak o`qiganday o`qiysiz. emineskuning tarjimalari ham asosan ertaklardan iborat. u pushkinning barcha ertaklari tarjima qildi, lekin ular nashr qilinmay, qo`l yozmadaligicha yo`qoldi. shoirning yaqin bir do`sti uning mingta qo`l yozmasi bosilmay qoldi, deb ma`lumot bersa, shoir ijodining tadqiqotchilari uning vafotidan keyin 15 ming varaqdagi yuzta she`r muallif hayotligida dunyo yuzini ko`rmadi deydi. eminesku pushkin ertaklaridan tashqari uning ”haykal”, “ovidiyga” she`rlarini …

ir-birini to`ldirib turadi. turmush qiyinchiliklari, moddiy yetishmovchilik, kasalmandlik shoirni sindirdi. u 39 yoshida – 1889 yil 15 iyunida vafot etdi. yurtdoshi shoir mixail sadovyanuning aytishicha, “shu qisqa hayoti davomida mixay eminesku she`riyat san`atini haligacha, undan keyin hech kim egallamagan cho`qqiga olib chiqdi. bu san`atni u yangi ritm, yangi qofiya, yangicha badiiy ifoda vositalari bilan boyitdi. u oddiy so`zlarga ham yangi mazmun va ajoyib tasviriylik, hissiyotlarga – betakror teranlik, fikrlarga – cheksiz ufq baxsh etdi”. “shoirning jahon ahamiyatiga egaligi ham shunda emasmi?”– deb baholaydi i.l.andronikov emineskuning ”lirika” kitobiga yozgan so`z boshida iste`dodli adib i.kryange eminesku boshlagan ishning izchil davomchilaridan biri edi. u adabiyotda ertak ustasi bo`lib tanildi. kryangening bessarab, rus va ukrain ertaklari syujeti asosida yozilgan ertaklarida mavjud ijtimoiy tuzumdagi tengsizlik tanqid qilindi. hozirgi moldavan adabiyotining shakllanishi va rivojlanishida ilg`or rus adabiyoti, xususan m. gorkiy va v.mayakovskiylar ijodi kuchli ta`sir o`tkazdi. moldavan yozuvchilari a.s.pushkin, l.n.tolstoy, a.p.chexov, a.m.gorkiy, v.v.mayakovskiy, p.tichina kabi so`z …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "moldavan adabiyoti"

1662755692.doc αζαρ moldavan adabiyoti moldavanlar uzoq vaqt 1940 yilgacha hozirgi moldova va ruminiya respublikalari xududida yashab kelganlar. xalq ko`proq boyarlar ruminiyasi zulmi ostida hayot kechirdi. urush arafasida ular yana sobiq ittifoq tarkibiga kiritildi. shuningdek bu xalq adabiyotining shakllanishi va rivojlanishi ham juda notekis kechdi. bu adabiyot o`ziga xos murakkab taraqqiyot yo`lini bosib o`tdi. chunonchi, milodiy ii-iii asrlarda moldavan xalqining tili va adabiyoti taraqqiyotiga yunon tili va adabiyoti kuchli ta`sir o`tkazgan bo`lsa, v asrdan keyin, uning milliy adabiyot bo`lib shakllanishi jarayonida slavyan xalqlari, ayniqsa, rus, ukrain xalqlarining tili va adabiyoti katta rol o`ynadi. moldavan adabiyotining ilk namunalari ham xalq og`zaki ijodi asarlari shaklida vu...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "moldavan adabiyoti", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: moldavan adabiyoti DOC Бесплатная загрузка Telegram