moldavan adabiyoti

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755692.doc αζαρ moldavan adabiyoti moldavanlar uzoq vaqt 1940 yilgacha hozirgi moldova va ruminiya respublikalari xududida yashab kelganlar. xalq ko`proq boyarlar ruminiyasi zulmi ostida hayot kechirdi. urush arafasida ular yana sobiq ittifoq tarkibiga kiritildi. shuningdek bu xalq adabiyotining shakllanishi va rivojlanishi ham juda notekis kechdi. bu adabiyot o`ziga xos murakkab taraqqiyot yo`lini bosib o`tdi. chunonchi, milodiy ii-iii asrlarda moldavan xalqining tili va adabiyoti taraqqiyotiga yunon tili va adabiyoti kuchli ta`sir o`tkazgan bo`lsa, v asrdan keyin, uning milliy adabiyot bo`lib shakllanishi jarayonida slavyan xalqlari, ayniqsa, rus, ukrain xalqlarining tili va adabiyoti katta rol o`ynadi. moldavan adabiyotining ilk namunalari ham xalq og`zaki ijodi asarlari shaklida vujudga keldi, folklorga oid ajoyib yodgorliklar uzoq asrlar davomida yozma adabiyotnimng, ayniqsa, undagi demokratik yo`nalishning taraqqiyoti uchun muhim manba bo`lib xizmat qildi. moldavanlar yaratgan mavsum-marosim qo`shiqlari, ertaklari bilan slavyan xalqlari folklori motiv va syujetlarining o`xshashligi bu xalqlarning uzoq zamonlardan buyon o`zaro yaqin iqtisodiy-madaniy aloqada bo`lganliklarini tasdiqlaydi. moldavanlar juda …

`zbeklarning “alpomish”, turkman va ozarbayjonlarning “go`ro`g`li” (“ko`ro`g`li”), qirg`izlarning “manas”, qozoqlarning “qo`blandi botir” kabi xalq dostonlari o`rtasida ko`p o`xshash motivlar borligi diqqatga sazovor. ix-xi asrlarga kelib hozirgi moldaviya yerlari kiyev rusi tarkibiga kirdi. xii-xiii asrlarda esa bu yerlar kiyev-volinskiy knyazligi ixtiyoriga o`tdi. xiv asrda mustaqil moldaviya knyazligi tashkil topgach, slavyan tili cherkov, davlat tili va adabiy til bo`lib qoldi. bu moldavanlar bilan slavyan xalqlari o`rtasida moddiy-ma`naviy yaqinlik mavjudligidan guvohlik berar edi. xiv-xvii asrlarda slavyan tilida yaratilgan qadimgi moldavan adabiyoti diniy mazmundagi adabiyot edi. “avliyo va jafokash ioann noviy” nomli birinchi diniy original asar ana shu adabiyotning yirik vakili va targ`ibotchisi grigoriy samlak tomonidan yozilgan edi. tarixiy-badiiy adabiyotning ilk yodgorliklari bo`lgan moldavan yilnomalari ham shu asprlarda slavyan tilida yaratilgan. hatto tarjima asarlarida ham slavyanlarning ta`siri sezila boshladi. bu davrda vujudga kelgan bir qancha yilnomalardan moldavan, rus va ukrain xalqlari do`stligi hamda o`zaro hamkorligi haqida, bogdan xmelnitskiy, petr i larning faoliyatiga doir qimmatli …

ozuvchilar asarlaridan parchalar e`lon qilib turgan bu nashr moldavan adabiyoti taraqqiyotida katta rol o`ynadi. 40-60-yillarda hozirgi zamon moldavan tilishi shakllantirish uchun kurash qizib ketdi. v.aleksandri, k.negrutsi va a.russo singari progressiv yozuvchilar turli reaksion oqimlarga qaqshatg`ich zarba berib, ona tilining sofligini himoya qildilar. ularning birinchisi, vasile aleksandri avval yassida, keyinchalik parijda tibbiyot, matematika va huquq fanlarini o`rgangan bo`lsa-da, vataniga qaytgach, ko`proq adabiyot bilan shug`ullandi. u 1848 yil revolyutsiyasida faol qatnashdi. revolyutsiya yengilgach, g`arbiy yevropa mamlakalarini kezib chiqdi, ko`p maslakdoshlari bilan tanishdi. uning shu davrda yaratgan ”moldaviya bilan hayrlashuv”, “ruminiyaning uyg`onishi” nomli she`rlarida vatanga muhabbat his-tuyg`ulari o`zining chuqur ifodasini topdi. 60-yillardan boshlab u siyosiy kurashdan chetlanib, adabiy-ijodiy ishga berildi. uning she`riyati ijtimoiy g`oyalar bilan sug`orilgan xalq qo`shiqlarini eslatardi. aleksandri hajviy, tarixiy dramalardan iborat 50 dan ortiq sahna asari yozdi. ulada zamonasi xukmron doiralarining axloqi, nodonligi, farosatsizligi fosh qilinar hamda vatanparvarlik g`oyalari tashviq etilardi. rus revolyutsion-demokratlari an`analarini davom ettirgan yozuvchilardan b.xashdeu san`at xalqqa …

di, jurju portida yuk tashidi. artistlar bilan moldova, transilvaniya, bukovina, valaxiya shaharlarini kezib chiqdi. va nihoyat uning o`qishni davom ettirishga imkoniyat tug`ilganday bo`ldi. 5 yil vena va berlin universitetlarida falsafa bilan shug`ullandi, adabiyotni, kant, gegel, shopengauer, marks engels asarlarini o`rgandi, falsafa doktori ilmiy darajasi ni olish uchun dissertatsiya yozdi, lekin himoya qilishga ulgurmadi. vataniga qaytgach, eminesku rumin xalq she`riyati namunalarini yig`ishga kirishdi. bu ish uning badiiy ijodiga ham sezilarli ta`sir qildi. yozgan she`riy asarlarida folklor motivlari, ohangi, tuzilishi, tarkibi, o`ziga xos xususiyatlari ko`rinib turardi. “kelin” yoki “pahlavon yigit”, “luchafer” poemalarini ertak o`qiganday o`qiysiz. emineskuning tarjimalari ham asosan ertaklardan iborat. u pushkinning barcha ertaklari tarjima qildi, lekin ular nashr qilinmay, qo`l yozmadaligicha yo`qoldi. shoirning yaqin bir do`sti uning mingta qo`l yozmasi bosilmay qoldi, deb ma`lumot bersa, shoir ijodining tadqiqotchilari uning vafotidan keyin 15 ming varaqdagi yuzta she`r muallif hayotligida dunyo yuzini ko`rmadi deydi. eminesku pushkin ertaklaridan tashqari uning ”haykal”, “ovidiyga” she`rlarini …

ir-birini to`ldirib turadi. turmush qiyinchiliklari, moddiy yetishmovchilik, kasalmandlik shoirni sindirdi. u 39 yoshida – 1889 yil 15 iyunida vafot etdi. yurtdoshi shoir mixail sadovyanuning aytishicha, “shu qisqa hayoti davomida mixay eminesku she`riyat san`atini haligacha, undan keyin hech kim egallamagan cho`qqiga olib chiqdi. bu san`atni u yangi ritm, yangi qofiya, yangicha badiiy ifoda vositalari bilan boyitdi. u oddiy so`zlarga ham yangi mazmun va ajoyib tasviriylik, hissiyotlarga – betakror teranlik, fikrlarga – cheksiz ufq baxsh etdi”. “shoirning jahon ahamiyatiga egaligi ham shunda emasmi?”– deb baholaydi i.l.andronikov emineskuning ”lirika” kitobiga yozgan so`z boshida iste`dodli adib i.kryange eminesku boshlagan ishning izchil davomchilaridan biri edi. u adabiyotda ertak ustasi bo`lib tanildi. kryangening bessarab, rus va ukrain ertaklari syujeti asosida yozilgan ertaklarida mavjud ijtimoiy tuzumdagi tengsizlik tanqid qilindi. hozirgi moldavan adabiyotining shakllanishi va rivojlanishida ilg`or rus adabiyoti, xususan m. gorkiy va v.mayakovskiylar ijodi kuchli ta`sir o`tkazdi. moldavan yozuvchilari a.s.pushkin, l.n.tolstoy, a.p.chexov, a.m.gorkiy, v.v.mayakovskiy, p.tichina kabi so`z …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "moldavan adabiyoti"

1662755692.doc αζαρ moldavan adabiyoti moldavanlar uzoq vaqt 1940 yilgacha hozirgi moldova va ruminiya respublikalari xududida yashab kelganlar. xalq ko`proq boyarlar ruminiyasi zulmi ostida hayot kechirdi. urush arafasida ular yana sobiq ittifoq tarkibiga kiritildi. shuningdek bu xalq adabiyotining shakllanishi va rivojlanishi ham juda notekis kechdi. bu adabiyot o`ziga xos murakkab taraqqiyot yo`lini bosib o`tdi. chunonchi, milodiy ii-iii asrlarda moldavan xalqining tili va adabiyoti taraqqiyotiga yunon tili va adabiyoti kuchli ta`sir o`tkazgan bo`lsa, v asrdan keyin, uning milliy adabiyot bo`lib shakllanishi jarayonida slavyan xalqlari, ayniqsa, rus, ukrain xalqlarining tili va adabiyoti katta rol o`ynadi. moldavan adabiyotining ilk namunalari ham xalq og`zaki ijodi asarlari shaklida vu...

DOC format, 2.0 MB. To download "moldavan adabiyoti", click the Telegram button on the left.

Tags: moldavan adabiyoti DOC Free download Telegram