falsafa qonunlari va kategoriyalari haqida taqdimot

DOCX 38 стр. 89,7 КБ Бесплатная загрузка

38 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 89,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 38

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 38

1.falsafa qonunlari haqida tushuncha bering. falsafada qonun tushunchasi va uning moxiyati. qonun va qonuniyat. tabiat qonunlari yer yuzida inson bo’lmagan davrda xam mavjud bo’lgan. jamiyat qonunlari esa inson faoliyati natijasida paydo bo’lgan shart – sharoitlar bilan bog’liq ravishda yuzaga kelgan. jamiat qonunlari kishilarning ijtimoiy munosabatlaridagi eng umumiy, muxim bog’lanishni ko’rsatadi. yana bir farqi shuki, jamiyat qonunlariga nisbatan tabiat qonunlari asti-sekinlik bilan o’zgarib boradi. ijtimoiy qonunlar esa ma’lum davr mobaynida amal qilgandan so’ngra, o’z-o’rni yangi qonunlarga bo’shatib beradi, ba’zilari o’z kuchini yuqotadi. xarakat qilish doirasiga qarab qonunlar: eng umumiy, umumiy va xususiyga bulinadi. moddalarning saqlanishi va aylanishi qonuni, energiyaning bir turdan ikkinchi turga o’tishi qonuni umumiy qonunlarga, xususiy qonunlarga esa, masalan kulon qonuni kabilar qiradi. miqdor va sifat o’zgarishlarining bir-biriga o’tish qonuni. miqdor o’zgarishlarining sifat o’zgarishlariga o’tish qonuni falsafaning asosiy qonunlaridan biridir. bu qonunning moxiyati shundan iboratki,narsa va xodisalardagi sezilarli bo’lmagan mikdoriy o’zgarishlar asta sekin to’plana borib, tarakkiyotning ma’lum bir bosqichida …

2 / 38

xamiyatga ega. qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuniga muvofiq xar bir narsa bir-biri bilan uzviy aloqada bo’lgan va biri ikkinchisini istisno etuvchi qarama-qarshi tomon va kuchlarga ega bo’lib ular o’rtasidagi kurash natijasida eskining yuqolishi va yangining paydo bo’lishi yuzaga keladi. ma’lumki, narsalar turli- tumandir. xamma tomonlari bilan aynan o’xshash bo’lgan ikki narsaning o’zi yo’k. narsalarning tafovvut darajasi xam bir xil emas: muxim va nomuxim tafovvutlar mavjud. narsa va xodisalardagi tafovvutlar qarama-qarshiliklar asosini tashkil etadi. qarama-qarshiliklar deb shunga aytiladiki, tabiatdagi narsa va xodisalargada mavjud bo’lgan tomonlar, xossalar va yo’nalishlar bir-birini inkor qiladi, bir vaqtning o’zida bir-birini taqazo xam qiladi. masalan, magnitdagi shimoliy va janubiy kutblar, elektrning manfiy va musbat zaryadlari, atomdagi tortilish va itarilish, ijtimoiy xayotdagi yovuzlik va ezgulik o’zaro bir-birini inkor etadi va ayni vaqtda biri ikkinchisini taqazo etadi. qarama-qarshiliklar birligi va kurashi qonuni. qarama-qarshiliklar birligi va kurash qonuni bilish jarayonida xam o’z ifodasini topadi. ma’lumki, …

3 / 38

i jarayonida eskining yangi tomonidan inkor qilish ro’y beradi. birok eskilik butunligicha inkor qilinmay, undagi ijobiy tomonlar saqlanib qoladi. metafizik yo’nalish inkorning ijodiy yaratuvchanlik rolini tan olmaydi. bundan farqli ularoq, dialektik qarash eski narsani yangi narsa inkor qilishini ta’kidlaydi. xar bir jarayon inkor qilish jixatiga ega. ichki zidiyatlar tufayli tarakkiyot jarayonini ertami kechmi eski narsaning yemirilishiga va yangi narsani vujudga kelishiga olib keladi. inkorni inkor qonuni. eskining o’rniga yangining kelishi uning kundan kunga mustaxkamlanishi, rivojlanishi va ularning ajralmasligi taraqqiyotning boshlanish xususiyatini belgilaydi. yangi eskining o’rnini egallab borishida eskidan ijobiy, muxim tomonlarini o’zida mujassamlashtirib, yuqorirok sifat xususiyatlariga aylanadi. eskining o’rniga kelgan yangi dastlab, imkoniyat ko’rinishida bo’ladi. bu imkoniyatning voqeylikka aylanishi ma’lum shart-sharoitlardagina amalga oshadi. ijtimoiy xayotda yangilikning galabaga erishuvini ta’minlashda kishilarning faoliyati zarurdir. 2. kategoriya tushunchasi va uning turlari kategoriya (yunon. kategoria – ta'rif, mulohaza) – borliq hodisalari va unda hukm suruvchi munosabatlarning muhim, tipik mazmunini o‘zida aks ettiradigan o‘ta keng …

4 / 38

kategoriyalaridir (falsafiy adabiyotlarda bu kategoriyalarni dialektika kategoriyalari deb nomlash odat tusini olgan). 2. ikkinchi guruhni falsafaning turli bo‘limlariga tegishli bo‘lgan maxsus kategoriyalar tashkil etadi. masalan, ontologiya, borliq, yo‘qlik, substansiya, dunyoning birligi, materiya, ong, makon, vaqt, harakat kabi kategoriyalar mazmunini aniqlaydi va muayyan tarzda talqin qiladi. naturfalsafa, gnoseologiya, antropologiya, praksiologiya, ijtimoiy falsafa, globallashuv falsafasi ham o‘z kategoriyalar apparatiga egadir. 3. uchinchi guruhni maxsus falsafiy fanlar: mantiq, axloq (etika), estetika kategoriyalari tashkil etadi. masalan, axloq fanida falsafiy bilimning ayni shu sohasi va falsafaning axloq bilan turdosh bo‘limlari – antropologiya, ijtimoiy falsafa, aksiologiyaga xos bo‘lgan kategoriyalar tizimi (yaxshilik va yomonlik, sha'n va qadr-qimmat, hayot ma'nosi, baxt va boshqalar) vujudga kelgan. tushunchalar, mulohazalar, mushohadalar, dalillash va hokazolar mantiq kategoriyalari hisoblanadi. estetikada go‘zallik va xunuklik, fojeaviylik va kulgililik, ulug‘vorlik va tubanlik kabi kategoriyalar qo‘llaniladi. biz esa falsafaning umumiy kategoriyalarini ko‘rib chiqamiz. falsafa kategoriyalari muayyan fanlarning kategoriyalaridan ancha farq qiladi. bu farq shundan iboratki, dialektika kategoriyalari …

5 / 38

ar qanday shakli kabi manolarni anglatadi. metodologiya esa metod to‘g‘risidagi talimot bo‘lib, u nazariy bilimlar va amaliy faoliyat tamoyillarini, usullarini o‘rgatadi. u malum tizim to‘g‘risidagi talimotdir. har bir fan turli sohalar dunyoning u yoki bu tomonini o‘rganar ekan, uning o‘ziga xos tekshirish obekti mavjud. mana shunga muvofiq har bir soha o‘zining obektini o‘rganish uchun turli metodlar ishlab chiqadi va uning yordamida o‘sha o‘rganishni yaxshilaydi va takomillashtiradi. jumladan, tilshunoslikni o‘rganish metodi bilan, biiologiya metodi yoki matematikatini o‘rganish metodi bir- biridan farqlanadi. metod u yoki bu shaklda malum qoida, tartib, usul, harakat va bilim mezonlarining yig‘indisi hamdir. u tamoyillar va talablar tizimi bo‘lib, subektni aniq vazifani bajarishga, faoliyatning shu sohada malum natijalarga erishish sari yo‘naltiradi. u haqiqatni izlashda vaqt, kuchni tejaydi, maqsadga eng yaqin va oson yo‘l bilan etishishga yordam beradi. eng qadimgi va keng tarqalgan falsafiy metodlardan biri dialektika bo‘lsa, ikkinchisi metafizikadir. bulardan tashqari sofistika, eklektika, analitik, intiutiv, fenomenologik, sinergetik, germenevtik …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 38 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "falsafa qonunlari va kategoriyalari haqida taqdimot"

1.falsafa qonunlari haqida tushuncha bering. falsafada qonun tushunchasi va uning moxiyati. qonun va qonuniyat. tabiat qonunlari yer yuzida inson bo’lmagan davrda xam mavjud bo’lgan. jamiyat qonunlari esa inson faoliyati natijasida paydo bo’lgan shart – sharoitlar bilan bog’liq ravishda yuzaga kelgan. jamiat qonunlari kishilarning ijtimoiy munosabatlaridagi eng umumiy, muxim bog’lanishni ko’rsatadi. yana bir farqi shuki, jamiyat qonunlariga nisbatan tabiat qonunlari asti-sekinlik bilan o’zgarib boradi. ijtimoiy qonunlar esa ma’lum davr mobaynida amal qilgandan so’ngra, o’z-o’rni yangi qonunlarga bo’shatib beradi, ba’zilari o’z kuchini yuqotadi. xarakat qilish doirasiga qarab qonunlar: eng umumiy, umumiy va xususiyga bulinadi. moddalarning saqlanishi va aylanishi qonuni, energiyaning bir tu...

Этот файл содержит 38 стр. в формате DOCX (89,7 КБ). Чтобы скачать "falsafa qonunlari va kategoriyalari haqida taqdimot", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: falsafa qonunlari va kategoriya… DOCX 38 стр. Бесплатная загрузка Telegram