rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari

DOCX 21 стр. 45,1 КБ Бесплатная загрузка

21 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 45,1 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 21

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (6 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 21

urdpi pedagogika fakultetining mtt yo`nalishi 24-14-guruh 1-kurs talabasi kamalova muhayyoning falsafa fanidan mustaqil ta’limi rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari reja: 1. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. 2. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy, intuitiv, bilish darajalarining o‘zaro aloqasi va farqi. 3. jamiyat taraqqiyotida tarixning mazmuni, yo‘nalishlari va konsepsiyalari. 4. ommaviy madaniyatning shakllanish tarixi va uning turlari: aksil madaniyat, sub madaniyat, popular madaniyat, ekran madaniyati. 5. insonni tushunishga dualizm va mazmun nuqtai nazaridan yondashuv. 6. qadriyat tushunchasining ma’nosi va uning umumiy tavsifi. 1. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. tabiiy muhit bu insonni hayot tarziga va mehnat faoliyatiga ta'sir etadi (masalan, tropik muhit - uzoq shimol). oila muhiti. xalqimizda "qush uyasida ko’rganini qiladi" degan naql bekorga aytilmagan. oilaning hayot tarzi undagi bola tarbiyasiga ijobiy ta'sir etadigan tarbiyaviy muhit uning kamolotida muhim ahamiyat kasb etadi. bola kamolotida ijtimoiy muhit ham muhimdir. chunki ishlab chiqarish munosabatlari va ularni tartibga solib turadigan ijtimoiy qonun-qoidalar kishiga alohida ta'sir …

2 / 21

gan tarbiya orqali amalga oshiriladi. ikkinchidan, tarbiya tufayli tug’ma kamchiiklarni o’zgartirib, shaxsni kamolga yetkazish mumkin (ko’rlar, karlar, gunglar). uchinchidan, tarbiya yordamida muhitning salbiy ta'siri ham yo’qotiladi. to’rtinchidan, tarbiya kelajakka qaratilgan maqsadni belgilaydi. shu tufayli u shaxsning kamolga yetishini tezlashtiruvchi rol o’ynaydi. umuman, pedagogik jihatdan to’g’ri uyushtirilgan har qanday faoliyat bola shaxsining aqliy, axloqiy, estetik, jismoniy va irodaviy rivojlanishiga ijobiy ta'sir ko’rsatadi. shunday qilib, inson taraqqiyotining ilmiy konsepsiyasi inson kamolotiga ta'sir etadigan omillarni tahlil etib, inson kamoloti va uning shaxsini shakllantirish yagona va bir butun jarayon ekanligini ta'kidlaydi. bu jarayonda insonning faolligiga katta o’rin beriladi. u faolligi bilan o’z shaxsini shakllantiradi. tarbiyachi tomonidan qo’yilgan maqsad aniq bo’lsa va bu maqsadga erishish uchun astoydil harakat qilinsa, kutilgan natijaga erishiladi. falsafiy ma’noda «tamoyil»(prinsip) tushunchasi fundamental qoida,birinchi asosni, bironbir konsepsiya yoki nazariyaning eng muhim asosini anglatadi. dialektikaga tamoyillar yaxlit tus beradi, uning qonunlari va kategoriyalarini izchil tizimga soladi. dialektikaning hozirgi konsepsiyalarida umumiy aloqadorlik va …

3 / 21

diskretlik, shakllanganlik va nisbatan mustaqillikdan mahrum bo’lgan joyda aloqalar mavjud bo’lishi mumkinmi? o’z-o’zidan ravshanki, shakllangan, bo’lmagan joyda aloqa mavjudligini taxmin qilish ham mumkin emas. shu sababli umumiy aloqa kategoriyasi «narsa», «uzluklilik», «uzluksizlik», tavsiflanadi. hozirgi ilmiy bilimga tayanuvchi borliqning falsafiy talqini olamning universal yaxlitligini, dunyoning birligini ochib beradi. dialektika kategoriyalari borliqning universal aloqalarini bilish shakli hisoblanadi. aloqalarning universalligi ularning tiplari va turlarining rang-barangligida namoyon bo’ladi. aloqalarni tasniflash turli asoslarga ko’ra amalga oshiriladi. hajm jihatidan aloqalar umumiy, alohida va xususiy bo’lishi mumkin. emas. ularning muayyan turlari maxsus fanlarning predmeti hisoblanadi. universal qonunlarini tashkil etadigan ichki, zaruriy, muhim,barqaror, takrorlanuvchi aloqalarga alohida e’tibor beradi. umumiy aloqalar dialektika kategoriyalarida yoritiladi. o’zaro aloqa. real voqelikda har bir muayyan ob’ekt murakkab «tuguni» hisoblanadi. u boshqa ob’ektlardan ta’sirlanish bilan bir vaqtda o’zi ham ularga aks (reaktiv) ta’sir ko’rsatadi. ]ular bir-biri bilan o’zaro aloqaga kirishadi va bu o’zaro aloqa ob’ektda yuz beruvchi barcha jarayonlarning negiziga aylanadi. rivojlanish -tabiat va …

4 / 21

atiy asosdan ikkinchi sifatiy asosga oʻtishini bildiradi. evolyutsion rivojlanish jamiyatning yangi bosqichga uzluksiz va talafotlarsiz oʻtishiga imkon beradi. bunday oʻtishda muayyan vaqt zarur boʻladi. inqilobiy rivojlanishda jamiyatning eski asosiy tayanch nuqtalari yoʻq qilinib, keskin sifatiy oʻzgarishlar amalga oshiriladi. oʻzbekiston mustaqillikka erishgach, yangi jamiyatga oʻtishning evolyutsion rivojlanish yoʻlini tanladi. bu yoʻl jamiyat aʼzolarining manfaatlariga zid kelmaydigan, muayyan vaqtni talab qiladigan va pirovardida samarali boʻladigan yoʻldir. rivojlanishning progressiv, taraqqiyot turi (qarang taraqqiyot) bilan regressiv, tanazzul turi (qarang inqiroz) farqlanadi. faoliyat o’zi nima? faoliyat shaxs tomonidan tabiiy va ijtimoiy hayotni maqsadga muvofiq tashkil etiluvchi kundalik, ijtimoiy yoki kasbiy harakatlarning muayyan shakli, ko’rinishi. insonning qobiliyati va yoshi u tomonidan tashkil etilayotgan faoliyat mohiyatiga ko’ra belgilanadi. faoliyat jarayonida inson shaxsi, har tomonlama va bir butun, yaxlit holda rivojlanadi. lekin faoliyatni maqsadga muvofiq amalga oshirishi uchun uni to’g’ri tashkil etish lozim. lekin ko’p holatlarda shaxsning rivojlanishi uchun imkoniyatlar yaratilmaydi, tarbiyalanuvchilarning ijtimoiy mehnat, bilish faoliyatlari cheklangan bo’ladi. …

5 / 21

i o’qitmasin yoki tarbiya bermasin, tarbiyalanuvchining o’zi harakat qilmasa, rivojlanish muvaffaqiyatli kechmaydi. zero, barcha ma’naviy-axlohiy kamchiliklarning asosiy sababi ham insonning o’z faoliyatini to’g’ri yo’lga qo’ymaganligidadir.shuning uchun ham inson faoliyati uning rivojlanishi natijasi hamdir. demak, shaxs faolligi asosida ijtimoiy faollik, tashabbuskorlik, ijodkorlik xislatlarini shakllantirish – uning shaxslik imkoniyatlarini namoyon etishi orqali faoliyatini rivojlantirish muhim sanaladi falsafa kategoriyalari. kategoriya o’zi nima? bu so’z qadimgi yunon tilidan olingan bo’lib: «izohlash», «tushuntirish», ko’rsatish», degan ma’nolarni anglatadi. uning mazmunidagi bunday xilma-xillik qadimgi davrlardanoq ilmiy tadqiqot yo’nalishiga aylangan. falsafa tarixida ularni birinchi bo’lib, arastu ta’riflab bergan. u o’zining «kategoriyalar» degan asarida ularni ob’ektiv voqelikning umumlashgan in’kosi sifatida qarab, turkumlashtirishga harakat qilgan. xususan, uningcha quyidagi kategoriyalar mavjud: «mohiyat» (substantsiya), «miqdor», «sifat», «munosabat», «o’rin», «vaqt», «holat», «mavqe», «harakat», «azob-uqubat». bu turkumlashtirish, o’z vaqtida ilmiy bilishda juda katta ahamiyatga ega bo’lgan. keyinchalik arastu «metafizika» asarida «mohiyat», «holat» va «munosabat» kategoriyalarini ham izohlagan. falsafa fanining kategoriyalari haqidagi turli qarashlarni umumlashtirib …

6 / 21

noda borliq, voqelik, harakat, makon, zamon, miqdor, sifat va boshqalar falsafaning ana shunday kategoriyalaridir. imkoniyat va voqelik – falsafaning muhim kategoriyalaridir. imkoniyat narsa va hodisalarning makon va zamondagi rivojlanish tendentsiyasini ta’minlaydigan, muayyan qonuniyatlarga asoslanadi. voqelik esa, shu qonuniyatlarga asoslangan rivojlanishning namoyon bo’lishidir. imkoniyat va voqelik kategoriyasini ham, bilishning umumiy mantiqiy tamoyillariga ko’ra, boshqa kategoriyalar bilan bog’liqlikda tahlil qilish muhim ahamiyatga ega. imkoniyat narsa va hodisalar rivojlanish jarayonining ichki birligini ifodalaydi va ularning rivojlanish shart-sharoitlarini, sabablarini, zaruriy qonuniyatlarini, mohiyatini o’zida mujassamlashtirgan. 2. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy, intuitiv, bilish darajalarining o‘zaro aloqasi va farqi. sezgi a'zolari orqali olingan bilim – hissiy bilimlardir. narsalarning xossalarini sezgi a'zolari sezish va idrok etish natijasida olingan bilim hissiy bilimdir. masalan, inson uchayotgan samolyotni ko‘radi va buning nimaligini biladi. sezgi. bilish faoliyatida sezgi – narsalar ayrim xossalarining sezgi a'zolari orqali his qilingan oddiy obrazi, in'ikosi, nusxasi yoki o‘ziga xos surati dastlabki sezgi obrazi hisoblanadi. masalan, aplesinda biz …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 21 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari"

urdpi pedagogika fakultetining mtt yo`nalishi 24-14-guruh 1-kurs talabasi kamalova muhayyoning falsafa fanidan mustaqil ta’limi rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari reja: 1. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. 2. hissiy, empirik, nazariy, mantiqiy, intuitiv, bilish darajalarining o‘zaro aloqasi va farqi. 3. jamiyat taraqqiyotida tarixning mazmuni, yo‘nalishlari va konsepsiyalari. 4. ommaviy madaniyatning shakllanish tarixi va uning turlari: aksil madaniyat, sub madaniyat, popular madaniyat, ekran madaniyati. 5. insonni tushunishga dualizm va mazmun nuqtai nazaridan yondashuv. 6. qadriyat tushunchasining ma’nosi va uning umumiy tavsifi. 1. rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari. tabiiy muhit bu insonni hayot tarziga va mehnat faoliyatiga ta'sir etad...

Этот файл содержит 21 стр. в формате DOCX (45,1 КБ). Чтобы скачать "rivojlanishning umumiy qonunlari va kategoriyalari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: rivojlanishning umumiy qonunlar… DOCX 21 стр. Бесплатная загрузка Telegram