falsafa metodlari qonunlari va kategoriyalari

PPTX 32 pages 809.1 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 809.1 KB

File type PPTX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

prezentatsiya powerpoint falsafa metodlari qonunlari va kategoriyalari. reja: 1. falsafada metod va qonun tushunchasi va uning mohiyati. 2. falsafiy qonuniyatlar va ularning o‘ziga xos xususiyatlari. 3. falsafiy kategoriyalar mohiyati va xususiyati. "metod" va "metodologiya" tushunchalari. metod (yunon. metods — usul) keng ma’noda yo‘l, ijodiy faoliyatning har qanday shakli kabi ma’nolarni anglatadi. metodologiya tushunchasi ikki asosiy mazmunga ega — faoliyatda qo‘llaniladigan ma’lum usullar tizimi (fanda, siyosatda, san’atda va h.k.); tizim haqidagi ta’limot yoki metod nazariyasi. metod u yoki bu shaklda ma’lum qoida, tartib, usul, harakat va bilim mezonlarining yig‘indisi hamdir. metodika. metod metodikada konkretlashadi. metodika daliliy materiallarni yig‘ish va saralash vositasi, aniq faoliyat turidir. u metodologik tamoyillardan farq qilsada, ularga asoslanadi. fan metodlari umumilmiy, xususiy ilmiy va fanlararo tadqiqot metodlaridan iborat. 1.umumilmiy tadqiqot metodlari. ular falsafa bilan maxsus fanlarning fundamental nazariy-metodologik qoidalari o‘rtasida o‘ziga xos «oraliq metodologiya» bo‘lib xizmat qiladi. umumilmiy tushunchalar qatoriga ko‘pincha «axborot», «model», «tuzilma», «funksiya», «tizim», «element», «oqilonalik», …

2 / 32

otiy qarashlariga va boshqa sub’ektiv omillarga bog‘liq bo‘ladi. mazkur fanlarda oddiy (odatdagi) kuzatish (faktlar va hodisalar chetdan turib qayd etiladi) va ishtirokchilikka asoslangan (ichdan turib) kuzatish (bunda tadqiqotchi ma’lum ijtimoiy muhitga qo‘shiladi, unga moslashadi va hodisalarni «ichdan» tahlil qiladi) farqlanadi. psixologiyada kuzatishning o‘z-o‘zini kuzatish (introspeksiya) va empatiya (boshqa odamlarning ruhiy kechinmalariga kirib borish, ularning ichki dunyosi–sezgilari, fikrlari, xohish-istaklarini tushunishga intilish va h.k.) farqlanadi. etnometodologiya ichdan turib kuzatishning turlaridan biri bo‘lib, u ijtimoiy hodisa va voqealarni tavsiflash hamda kuzatish natijalarini ularni tushunish g‘oyalari bilan to‘ldirishni nazarda tutadi. mazkur yondashuv hozirda etnografiya, ijtimoiy antropologiya, sotsiologiya va kulturologiyada tobora keng qo‘llanilmoqda. ijtimoiy eksperimentlar tobora rivojlanmoqda, ular ijtimoiy tashkil etish va jamiyatni boshqarishni oqilonalashtirishning yangi shakllarini amalga tatbiq etishga ko‘maklashmoqda. ijtimoiy eksperiment ob’ekti odamlarning ma’lum guruhi eksperimentning bevosita ishtirokchilaridan biri bo‘lib, ularning manfaatlari bilan hisoblashishga to‘g‘ri keladi, tadqiqotchi esa o‘zi o‘rganayotgan vaziyatga bevosita qo‘shiladi. ijtimoiy-gumanitar fanlarda falsafiy va umumilmiy vositalar, metod va amallardan tashqari, …

3 / 32

kspertlar axborot olishning bosh manbai hisoblanadi. proektiv metodlar (psixologiyaga xos)–insonning produktiv faoliyati natijalariga qarab, uning shaxsiy xususiyatlarini bilvosita o‘rganish usuli. testlash (psixologiya va pedagogikada)–standartlashtirilgan topshiriqlar bo‘lib, ularni bajarish natijalari ayrim shaxsiy xususiyatlar (bilim, ko‘nikma, xotira, zehn va sh.k.)ni o‘lchash imkonini beradi. testlarning ikki asosiy guruhi farqlanadi–intellekt testlari (mashhur q koeffitsienti) va erishilgan (kasbda, sportda va h.k.) natijalar testlari. sotsiometriya metodi–ijtimoiy hodisalarni o‘rganishda matematika vositalaridan foydalanish. undan ko‘pincha «kichik guruhlar»ni va ulardagi shaxslararo munosabatlarni o‘rganishda foydalaniladi. o‘yin metodlari–boshqaruv qarorlarini ishlab chiqishda qo‘llaniladi. imitatsion o‘yinlar (ishbilarmonlik o‘yinlari) va ochiq o‘yinlar (ayniqsa, nostandart) vaziyatlarni tahlil qilishda farqlanadi. o‘yin metodlari orasida psixodrama va sotsiodrama alohida o‘rin tutadi. ularda ishtirokchilar tegishincha individual va gruppaviy vaziyatlarni ko‘rib chiqadilar. «dialektika» (yunon. dialektike – suhbat qurish san’ati) so‘zining «dialog» (yunon. dialogos – ikki yoki bir nechta suhbatdoshlar so‘zlashuvi) so‘zi bilan umumiy jihatlari bisyor. dastlab dialektika bahslashish, munozara qilish san’ati sifatida tushunilgan, bunda fikrlar, qarashlar qarama-qarshiligi vositasida haqiqatning tagiga …

4 / 32

tlarni fosh etib haqiqatga erishish demakdir. “inson,- deb yozadi forobiy,- haqiqatga yoki falsafaga faqat dialektik bahs orqali erishishi mumkin” (al-farabi. istoriko-filosofskie traktati.- alma-ata: «nauka», 1985, 405 s.). stixiyali dialektika. qadimgi mutafakkirlar ziddiyatlilik va o‘zgaruvchanlik fikr-mulohazalardagina emas, balki real borliqda ham mavjud ekanligini payqaganlar. bu dalilning tagiga yetgan ilk mutafakkirlardan biri efeslik geraklit bo‘lgan. u dunyoni «jonli olov» yoki «ikki marta kirish» mumkin bo‘lmagan daryo oqimi sifatida tasavvur qilgan. harakatchan dunyoda zamon o‘tishi bilan hamma narsa o‘zining dastlabki shakl-shamoyilini yo‘qotadi va asta-sekin o‘zining qarama-qarshiligiga o‘tadi: ho‘l narsa quriydi, quruq narsa esa nam tortadi; bir narsa boshqa narsaga: sovuq issiqqa, tirik o‘likka o‘tadi. bu mulohazalarda hozirgi talqindagi dialektikaning asoslari mujassamlashgan. shu sababli qadimgi faylasuflarning stixiyali dialektikasi dialektikaning tarixan birinchi shakli deb hisoblanadi. stixiyali dialektika borliq va bilishning jarayonlar mohiyatini anglab yetishga asoslanmagan sodda dialektikadir. idealistik dialektika. metafizika unsurlarini o‘z ichga olgan dialektikaga qaytish yangi davr falsafasi (rene dekart, benedikt spinoza, deni didro …

5 / 32

‘oyalari, kant – laplasning kosmologik g‘oyalari va boshqalar ilgari surgan tabiatshunoslik asoslariga zid bo‘lgan. materialistik dialektika. gegel dialektikasi materialistik dialektikaning shakllanishiga zamin hozirlagan. materializm dialektik mantiq bilan bog‘langan. buning natijasi o‘laroq dialektikaning uchinchi tarixiy shakli yaratilgan (xix asrning ikkinchi yarmi). xix asrning 40-yillarigacha fanning turli sohalarida yangi kashfiyotlar paydo bo‘lgan va ular tabiatni tushuntirishga nisbatan dialektik-materialistik yondashuvni tabiatshunoslik nuqtai nazaridan asoslagan. ularning orasida uch kashfiyot: fizikada – materiya harakati shakllarining o‘zaro aloqasini asoslab bergan energiyaning saqlanish va o‘zgarish qonunining aniqlanishi; biologiyada – butun jonli tabiatning (o‘simliklar, hayvonot dunyosining ham) tarkibiy jihatdan yagonaligini yoritib bergan hujayra nazariyasining yaratilishi; rivojlanish g‘oyasini jonli tabiatga tatbiqan ishlab chiqqani darvinning evolyusiya nazariyasi alohida o‘rin egallaydi. bu sharoitda materialistik dialektika borliqning o‘xshashi, ya’ni borliqni uning o‘ziga mos ravishda fikrlash va bilish imkoniyati sifatida falsafiy tafakkurning fanga ayniqsa mos keluvchi shakliga aylangan. klassik dialektika. klassik dialektikaning o‘ziga xos xususiyatlarini qayd etib o‘tamiz. birinchidan, klassik dialektika dunyoni tushunishning …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "falsafa metodlari qonunlari va kategoriyalari"

prezentatsiya powerpoint falsafa metodlari qonunlari va kategoriyalari. reja: 1. falsafada metod va qonun tushunchasi va uning mohiyati. 2. falsafiy qonuniyatlar va ularning o‘ziga xos xususiyatlari. 3. falsafiy kategoriyalar mohiyati va xususiyati. "metod" va "metodologiya" tushunchalari. metod (yunon. metods — usul) keng ma’noda yo‘l, ijodiy faoliyatning har qanday shakli kabi ma’nolarni anglatadi. metodologiya tushunchasi ikki asosiy mazmunga ega — faoliyatda qo‘llaniladigan ma’lum usullar tizimi (fanda, siyosatda, san’atda va h.k.); tizim haqidagi ta’limot yoki metod nazariyasi. metod u yoki bu shaklda ma’lum qoida, tartib, usul, harakat va bilim mezonlarining yig‘indisi hamdir. metodika. metod metodikada konkretlashadi. metodika daliliy materiallarni yig‘ish va saralash vositasi, aniq...

This file contains 32 pages in PPTX format (809.1 KB). To download "falsafa metodlari qonunlari va kategoriyalari", click the Telegram button on the left.

Tags: falsafa metodlari qonunlari va … PPTX 32 pages Free download Telegram