muhammad sodiq qoshg`ariy

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755659.doc αζαρ muhammad sodiq qoshg`ariy (1740-1834) muhammad sodiq qoshg`ariy haqida bizgacha juda oz ma`lumot yetib kelgan. lekin hozirgi paytda bizga ma`lum bo`lgan “odob as-solihin” asarining o`ziyoq bizga uni mashhur pedagog olim sifatida tanitadi. muhammad sodiq qoshg`ariy 1740 yilda qoshg`arda kambag`al dehqon oilasida tug`ilgan va 1843 yilda u shu yerda vafot etgan. biz olimning qay darajada tarbiyashunos ekanligini u tomonidan yaratilgan asarlarning mazmunidan bilamiz. bizgacha uning “odob as-solihin” (“yaxshi kishilar odobi”), “zubdat al-masoyil” (“masalalarning qaymog`i”), “dur al-muzoxir” (“ko`makdoshlarning durdonasi”) hamda “tazkirai xojagon” (“xojalar tazkirasi”) nomli asarlari yetib kelgan. sharqning buyuk allomalari - yusuf xos hojib, imom ismoil al-buxoriy, ahmad yassaviy, sa`diy sheroziy, xusrav dehlaviy, abdurahmon jomiy, alisher navoiy va boshqalar yuksak ahloqiylikni shakllantirishga oid yirik asarlar, hikmatlar yaratganlar. shu bilan birga hulq-odob tarbiyasiga oid “axloqi muhsiniy”, “axloqi jaloliy”, “axloqi nosiriy”, “qobusnoma” kabi asarlar yaratilgan. o`zida shaxs va uning tarbiyasini yo`lga qo`yish masalalarini aks ettiruvchi asarlarni yaratish an`anasi mavjud bo`lgan davrda muhammad …

timoiy ahamiyati, yoshlar tarbiyasini yo`lga qo`yishdagi o`rni va roli borasida batafsil so`z yuritiladi. muhammad sodiq qoshg`ariy tomonidan yaratilgan “odob as-solihin” asari muallifning o`zi ta`kidlab o`tganidek, muqaddima va 7 bobdan iborat bo`lib, har bir bob o`zida 4 faslni aks ettiradi. muqaddimada asarning maqsadi ochib beriladi. asarning yozilishidan ko`zda tutilgan maqsad borasida so`z yuritilar ekan, insonning ijobiy hulq-atvorga ega bo`lishini taqozo etuvchi ijtimoiy zaruriyat mohiyati batafsil ochib beriladi. asarda ilgari surilgan asosiy g`oya – insonlarning ijobiy xulq-atvorga ega bo`lishlari jamiyatda ruhiy xotirjamlik va moddiy farovonlikni qaror toptiruvchi asosiy omil ekanligini asoslashdan iboratdir. alloma mazkur g`oya mohiyatini sharhlar ekan, inson odob-axloq qoidalarini egallay olmasa hamda ijobiy hulq-atvori bilan muaddab (odobli) va muzazzab (toza) bo`lmasa, nafaqat o`zi, balki butun dunyoga yomonlik tarqatadi degan qarashni ilgari suradi. ayi o`rinda quyidagi masnaviyni keltiradi: beadab tanho va xudro dosht bad, balki otash dar xama ofoq zar. (adabsiz nafaqat o`zi uchun yomonlik qiladi, balki butun dunyoga o`t qo`yadi). …

in munosabatlarini yo`lga qo`yish odobi va ularga amal qilish shartlari borasida so`z yuritiladi. suhbat ahlining o`zini tutishi, tozalik, ozodalik hamda safarga chiqish qoidalari ham asar mazmunining markaziy qismidan o`rin olgan. birinchi bob salomlashish, ko`rishish, qo`l olishish hamda ruxsat so`rash qoidalari to`g`risida ma`lumotlar berishga yo`naltirilgan bo`lib, mazkur bob to`rt fasldan tashkil topgan. ma`lumki, sharq xalqlari tomonidan tan olingan axloqiy qoidalarga ko`ra biror kimsa o`zgalar xonadoniga tashrif buyursa, eshikdan xonadon sohiblarining ruxsatsiz kirib boravermay, ma`lum qoidalarga rioya qilishi shart. ana shu qoidalarning eng muhimlari deb, muhammad sodiq g`oshg`ariy tashrif buyuruvchi kimsa o`zining kelganligidan xonadon sohiblarini ogoh etishi (eshikni qoqishi yoki yo`talishi), ushbu choraga nisbatan ichkaridan javob berilgach kirishga ruxsat so`rashi, so`ngra ichkariga kirishi kerakligi lozimligini bayon etadi. ikkinchi faslda esa salomlashish odobining o`n ikki qoidasi borasida fikr yuritiladi. mazkur o`rinda salom berish va alik olish masalasida bugungi kunga qadar davom etib kelayotgan munozaraga nuqta qo`yilgan. muallifning fikriga ko`ra, salom bermak sunnat, javobi …

ismonan zaif yoki bemor kishilar tomonidan amal qilinishi lozim bo`lgan, shuningdek, erkak va xotin-qizlar o`rtasida kechuvchi salomlashish qoidalari, salom bermaslik va javob qaytarmaslik joiz deb topilgan holatlar borasida ham muhim tavsiyalar bayon etilganki, ushbu tavsiyalar bugungi kun uchun ham nihoyatda ahamiyatlidir. birinchi bobning uchinchi faslida berilgan muloqot (uchrashuv) odobiga oid tavsiyalar ham diqqatga sazovor. bunda uchrashganda qo`l berib ko`rishish, lekin qo`l uchi bilan emas, astoydil, biroq qo`lni silamay, ochiq yuz bilan ko`rishish odobi bayon etiladi1. quchoqlashib ko`rishish, safardan qaytgan kishi hamda yosh bolalar bilan ko`rishish, o`pib ko`rishish odoblari bayon etiladi. ikkinchi bobda uxlamoq, kiyim kiyish, yo`l yurish odoblari haqida fikr yuritiladi. masalan, uxlash oldidan eshiklarni mahkamlab yopish, idishlarning og`zini berkitish, o`rnidagi ko`rpa-to`shaklarni bir bora qoqib yozish, o`choqdagi olovni hamda chiroqni o`chirish, uxlaydigan o`rnini yumshoq qilmaslik, o`ng qo`lga bir oz suyanib yotish tavsiya etiladiki, ushbu qoidalarning ahamiyati ularga rioya qilmaslik natijasida ro`y bergan noxush voqealar misolida ochib beriladi. libos kiyish qoidalari …

dor bo`lgan liboslarni kiymaslik, yaxshi libos kiyganda manmanlik qilmaslik, kiymaydigan ortiqcha liboslarni muhtojlarga in`om qilish xususida berilgan tavsiyalar bugungi kunda ham o`z ahamiyatini yo`qotmagan. yo`l yurish qoidalari ham har bir inson bilishi zarur bo`lgan qoidalardan biri bo`lib, muallif mazkur masalaga ham o`z e`tiborini qaratadi. muhammad sodiq qoshg`ariyning tavsiyalariga ko`ra, yo`l yurganda atrofga alanglamaslik, jamoat joylarida esa boshqalarga xalal bermaslik, ularning hurmatini saqlash, hamrohlar ishtirokida yo`l yurilayotgan bo`lsa, ularning yoshi, mavqei, salomatlik darajasini inobatga olish, yo`lda tanish kishi uchrab qolsa, u bilan salomlashib, tez o`tib ketish, agar zarur bo`lsa, yo`l chetiga chiqib so`zlashish, yo`lda og`iz suvi yoki balg`amni tupursa yuzini berkitish, uni o`ng tomonga yoki oldiga emas, chap tomoniga yoki orqaga tashlash, muhtojlarga duch kelib qolinsa, ularga yordam berish, kishilarga aziyat yetkazadigan narsalarni yo`ldan olib tashlash, mazlumlarning g`am-anduhlariga sherik bo`lib, ularga yordam ko`rsatish, kishilarning yaxshi amallarini ma`qullab, ularni yomon ishlardan qaytarish maqsadga muvofiq ekanligi bayon etiladiki, ushbu qoidalarni bilish katta-yu kichikka …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "muhammad sodiq qoshg`ariy"

1662755659.doc αζαρ muhammad sodiq qoshg`ariy (1740-1834) muhammad sodiq qoshg`ariy haqida bizgacha juda oz ma`lumot yetib kelgan. lekin hozirgi paytda bizga ma`lum bo`lgan “odob as-solihin” asarining o`ziyoq bizga uni mashhur pedagog olim sifatida tanitadi. muhammad sodiq qoshg`ariy 1740 yilda qoshg`arda kambag`al dehqon oilasida tug`ilgan va 1843 yilda u shu yerda vafot etgan. biz olimning qay darajada tarbiyashunos ekanligini u tomonidan yaratilgan asarlarning mazmunidan bilamiz. bizgacha uning “odob as-solihin” (“yaxshi kishilar odobi”), “zubdat al-masoyil” (“masalalarning qaymog`i”), “dur al-muzoxir” (“ko`makdoshlarning durdonasi”) hamda “tazkirai xojagon” (“xojalar tazkirasi”) nomli asarlari yetib kelgan. sharqning buyuk allomalari - yusuf xos hojib, imom ismoil al-buxoriy, ahmad yas...

DOC format, 2.0 MB. To download "muhammad sodiq qoshg`ariy", click the Telegram button on the left.

Tags: muhammad sodiq qoshg`ariy DOC Free download Telegram