qutadg‘u bilig

PDF 14 pages 444.8 KB Free download

14 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 444.8 KB

File type PDF

Pages 14

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 14

mashg„ulot turi: ma‟ruza (ma‟lumotli maruza) mavzu: sharq uyg„onish davrida va unda ta‟lim- tarbiya masallari. mavzu rejasi: 1. yusuf xos xojib ta‘limiy-tarbiyaviy qarashlari 2. yusuf xos xojibning ―qutadug‗u bilig‖ asari haqida yusuf xos xojibning “qutadg‟u bilik” asari – pandno-ma asar sifatida. «qutadg‘u bilig» - baxt-saodatga eltuvchi bilim, ta‘lim degan ma‘noni bildiradi. demak asar nomidan ham uning pand-nasixat, ta‘lim-tarbiyaga oid etuk didaktik asar, xar tomonlama etuk insonni tarbiyalaydigan darslik ekanligi yaqqol ko‘rinib turibdi. «qutadg‘u bilig» asari sharqda pandnoma turkumidagi an‘anaviy kitob tuzish tartibiga rioya kilingan xolda tuzilgan. avval nasriy muqadddima, so‘ng 73 bobdan iborat kitobning mundarijasi beriladi. dastlabki o‘n bir fasli debocha bo‘lib, xamda, na‘t va qoraxonni madh etish, ta‘lim maqsadi, o‘n ikki burj, tilning axamiyati, muallifning uzri, ezgulik xaqida, bilim olishning axamiyati, kitobga nom berilishi, keksalikdan afsuslanish kabi fasllardan iboratdir. o‘n ikkinchi fasldan boshlab asosiy voqea bayoni e‘tirof etiladi. lekin asarda to‘rt qaxramon – kuntug‘di – adolat ramzi, vazir — oyto‘ldi …

2 / 14

‗ra yusuf xos hojibning tarjimai holini faqat uning o‗z asarida yozib qoldirgan ma‘lumotlardan bilamiz, xolos: mo‗nuqi tarug‗laq ko‗z o‗rdu eli, tub—asli nasabdin yurishish tili bu tug‗mish elindin chiqib borgoni, kitobni qo‗shubon tugal qilg‗oni. barusin bitimish, yeturmish nizom, bu qoshg‗ar elinda qo‗shulmish tamom. qo‗z o‗rdu o‗lkasi aslida eli, tub asli nasabdan so‗z ochdi tili, tug‗ilgan elidan chiqib borgani kitobni jam etib tugal qilgani. borini bitibdir ne esa kalom, bu qashqar elida tugadi tamom 1 . yuqoridagi misralardan yusuf xos hojibning tug‗ilgan joyi ko‗z o‗rdu (ya‘ni bolasog‗un) ekanini, ammo uni yozishda turli o‗lkalarga safar qilgani, va nihoyat uni vatani qashqarda tugatgani taxmin qilinadi. demak, yusuf xos hojib bolasog‗unda tug‗ilgan, o‗z asarini yoshi ellikdan o‗tganda yozgan. asarning hijriy 462 (1069—1070) yozib tugallanganligi, uni o‗n sakkiz oyda, ya‘ni 461 yilning birinchi yarmida boshlab, 462 yilning o‗rtalarida tugatganligi, agar bu davrda yusuf xos hojib 50 yoshlar atrofida bo‗lsa, 410 (1019 milodiy) yillarda tug‗ilganligi taxmin etiladi. …

3 / 14

qutadg‗u bilig» asari katta shuhrat qozonadi. shuning uchun ham «qutadg‗u bilig»ni chinliklar (xitoy) «adab ul-muluk» («hukmdorlar odobi»), mochinliklar (sharqiy turkiston) «anis ul-mamolik» («mamlakatning tartib usuli»), eronliklar «shohnomai turkiy», sharq elida «ziynal ul-umaro» («amirlar ziynati»), turonliklar «qutadg‗u bilig», ba‘zilar esa «pandnomai muluk» («hukmdorlar nasihatnomasi») deb atagani kitob muqaddimasida keltiriladi. mazkur asarning shuhrat topishi bejiz emas edi. chunki yusuf xos hojib o‗z davrining yetuk mutafakkiri, chuqur bilimli, donishmand kishisi edi. buni asarning mundarijasi va mazmunidan bilsak bo‗ladi. u o‗z asarida tibbiyot, falakiyot, tarix, tabiiyot, geografiya, riyoziyot, handasa, falsafa, adabiyot, ta‘lim- tarbiya, fiqhga oid fikrlarni bayon etib, faylasuf va qomusiy olim sifatida o‗zini 1 yusuf xos ґojib. qutadg‗u bilig. nashrga tayyorlovchi qayum karimov. toshkent, «fan» nashriyoti, t., 1971, 115-bet. (biz keltirgan manbalarda ana shu nashrga tayanamiz.) 2 ko‗rsatilgan asar, 949-bet. namoyon etdi. chunonchi u barcha ijtimoiy tabaqalar o‗rtasidagi muomala, munosabatlarni yoritish bilan diplomatiyaga oid qoidalar tizimini yaratdi, turli kasb egalarining kasb koriga oid …

4 / 14

an nusxalari ma‘lum bo‗lib, venaga keltirilgan hirot nusxasini herman vamberi nashr qildi va tarjimasini berdi. 1890 yilda v.v.radlov vena nusxasini faksimilesini, 1891 yilda shu faksimile asosida matnini nashr qildiradi. 1896 yilda qohira nusxasi topilgandan so‗ng, undan ko‗chirma olgach, v.radlov har ikki nusxasini qiyoslab, 1910 yilda rus grafikasiga asoslangan to‗liq transkripsiyasini nemis tiliga tarjimasi bilan nashr ettirdi. 1913 yilda esa uning uchinchi nusxasi namanganda topilib, keyinchalik olimlar bu asarni tadqiq etishga kirishdilar. demak, yusuf xos hojibning «qutadg‗u bilig» asarini ilmiy jihatdan o‗rganishga juda ko‗p olimlar hissa qo‗shgan. v.v.radlov, h.vamberi, s.ye.malovlar uni tarjima etib, nashr qilgan bo‗lsalar, v.v.bartold, ye.e.bertels, i.v.stebleva, o.a.valitovalar har tomonlama tadqiq etdilar. asarning mukammal nashrini tayyorlashda hamda uni tadqiq etishda o‗zbek olimlarining xizmati ayniqsa diqqatga sazovor. 1 to‗xliev b. yusuf xos hojibning «qutadg‗u bilig» asariga so‗zboshi. ko‗rsatilgan asar, 6-bet. birinchi bo‗lib professor fitrat 1924 yilda namangan nusxasini olib, kutubxonaga keltiradi va u haqda maqola e‘lon qiladi. «qutadg‗u bilig»ning mukammal …

5 / 14

rg‗ona va butun sharqiy turkistonda hukmronligini o‗rnatgandan so‗ng movarounnahrning ichki hududlariga ham kirib borib, qoshg‗ardan tortib kaspiygacha bo‗lgan keng maydonda o‗z davlatini tarkib toptirgan edi. uning markazi qoshg‗ar (o‗rdukent) bo‗lib, shimolda bolasug‗un (quzurda), g‗arbda samarqand, markazidagi o‗zgand yirik shaharlardan hisoblanardi. har bir davlatda bo‗lganidek qoraxoniylar davlatining ham idora qilish usuli, yurgizadigan siyosati, qonunlari, tarbiya tamoyillari ifodalangan qomus — nizomnoma zarur edi. «qutadg‗u bilig» asari ham shunday zaruriyat tufayli yaratildi. bu asarda qoraxoniylar davlatini mustahkamlash, uning idora usullarini yaratish, barcha tabaqa, toifadagi kishilarning xulq-atvori, jamiyatda tutgan o‗rni, davlatni iqtisodiy, ijtimoiy, madaniy jihatdan mustahkamlash, davlat mustahkamligining bosh tayanchi — insonni ma‘naviy kamolga yetkazish masalalari qamrab olinadi. yusuf xos hojib bu murakkab vazifani hal etishda faqat donishmand, qomusiy mutafakkir sifatidagina emas, balki tarbiyashunos olim sifatida ham o‗zini namoyon etdi. shunga ko‗ra u yaratgan «qutadg‗u bilig» asari ta‘lim-tarbiya tarixi, uning nazariy masalalari, komil insonni shakllantirishda ayniqsa muhim ahamiyat kasb etadi. «qutadg‗u bilig» asarida hokimiyat …

Want to read more?

Download all 14 pages for free via Telegram.

Download full file

About "qutadg‘u bilig"

mashg„ulot turi: ma‟ruza (ma‟lumotli maruza) mavzu: sharq uyg„onish davrida va unda ta‟lim- tarbiya masallari. mavzu rejasi: 1. yusuf xos xojib ta‘limiy-tarbiyaviy qarashlari 2. yusuf xos xojibning ―qutadug‗u bilig‖ asari haqida yusuf xos xojibning “qutadg‟u bilik” asari – pandno-ma asar sifatida. «qutadg‘u bilig» - baxt-saodatga eltuvchi bilim, ta‘lim degan ma‘noni bildiradi. demak asar nomidan ham uning pand-nasixat, ta‘lim-tarbiyaga oid etuk didaktik asar, xar tomonlama etuk insonni tarbiyalaydigan darslik ekanligi yaqqol ko‘rinib turibdi. «qutadg‘u bilig» asari sharqda pandnoma turkumidagi an‘anaviy kitob tuzish tartibiga rioya kilingan xolda tuzilgan. avval nasriy muqadddima, so‘ng 73 bobdan iborat kitobning mundarijasi beriladi. dastlabki o‘n bir fasli debocha bo‘lib, xamda, na‘t va ...

This file contains 14 pages in PDF format (444.8 KB). To download "qutadg‘u bilig", click the Telegram button on the left.

Tags: qutadg‘u bilig PDF 14 pages Free download Telegram