o’simliklar sistematikasining rivojlanish tarixi, taksonomik birliklar. proqaritlar va eukariotlar

DOC 7,9 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1425977280_60218.doc o’simliklar sistematikasining rivojlanish tarixi, taksonomik birliklar. proqaritlar va eukariotlar. reja: 1. o’simliklar sistematikasining rivojlanish tarixi. 2. o’simliklar sistematikasining taksanomik birliklari haqida tushuncha bering. 3. proqariot va eukariot organizmlar haqida tushuncha bering. o`simliklar sistematikasi. taksonomik birliklar. 1969 yilda botaniklarning xalqaro xi kongressi bo`lib o`tdi. bu kongressda taksonomik birliklarni kattadan kichikka qarab nomlash tavsiya etildi. botanikadagi asosiy sistematik birliklar quyidagilardan iborat: bo`lim — divisio, ajdod— classis, qabila — ozdo, oila — familia, turkum — genus, tur — species. ko`pchilik oilalarning nomlari turkum nomi bilan ataladi. masalan: ayiqtovondoshlar, gulxayridoshlar, magnoliyadoshlar va boshqalar turkum nomidan olingan. ba’zan, ayrim oilalarning nomlari o`simliklar turkum nomidan emas, organlarining tuzilishiga qarab nomlangan. masalan: labguldoshlar (labiatae), dukkakdoshlar (leguminosae), soyabonguldoshlar (umbelliferae), murakkabguldoshlar (compositae) va boshqalar. quyidagi oilalarga botanika nomenklaturasi qoidalari asosida yangi turkumlarning nomlari yangi o`zbecha nomlar bilan ataldi. (o`.pratov, t.odilov, 1995). shunga ko`ra: apiaceae (umbelliferae) — ziradoshlar (soyabonguldoshlar), asteraceae (compositae) - qoqio`tdoshlar (murakkabguldoshlar), poaceae (gramineae) — bug`doydoshlar (boshoqdoshlar), …

lamini biror qarindoshlik belgisi bilan farq qiladigan alohida gruppalarga bo’ladi. har xil o’simliklarni muayan gruppalarga birlashtirishga yoki ular o’rtasidagi farqni aniqlashga yordam beradigan belgilar sistematik belgi deb ataladi. o’simliklar olamining xilma–xilligini klassifikatsiyalashga urinish allaqachon boshlangan. teofrast (bizning eradan avvalgi uchinchi asrda) o’simliklarni daraxt, buta, butacha, o’tlarga hamda botqoq, ko’l o’simliklari va hoqazolarga ajratgan edi. o’rta asrlarda ham o’simliklar sistemasi yaratilgan, bunda o’simliklar olamini gruppalarga ajratishda ular mevasining shakli, urug‘ining joylanishishi yoki guli bor–yo’qligi kabi istalgan belgilar asos qilib olingan edi. bunday sistemalar sun’iy sistema deb atalgan, chunki ular o’simliklarning tasodifiy belgilariga asoslangan bo’lib, ularning qarindoshlik belgilarini yoki ayrim gruppalar orasidagi farqni amalda ko’rsatib bera olmagan. o‘simliklar morfologiyasi, o‘simliklar sistemalari, evolyutsiya, hujayra nazariyasi, filogenetik sistema, anatomiya, paleontologiya, evolyutsion morfologiya, biogeografiya o‘simliklar haqidagi bizgacha yetib kelgan dastlabki ilmiy ma’lumotlarni eramizdan avvalgi iii–iv asrlardagi grek klassik faylasufi aristotel va uning shogirdi, botanika fanining asoschisi teofrast asarlarida kuzatish mumkin. aristotel teofrast jan -batist lamark …

ayyan sinflarga bo’lishda guldagi changchilarni sonini va ularning tutashib o’sish usullarini asos qilib oldi va bu bilan o’simliklar klassifikatsiyasining birmuncha sodda hamda qulay sistemasini yaratdi. o’simliklarning qaram gruppalarini: o’simliklar olami, sinf, tartib, turkum, tur, tur xilini ham linney aniqladi va botanikaga o’simliklarning qisqa, aniq ta’rifini va ularni nomlanishining yagona sistemasini kiritidi. linney sistemasi botanik klassifikatsiyalashda va o’simliklarni ta’riflashda hukm surib kelayotgan tartibsizliklarga xotima berdi va botanika fanining keyingi rivojlanishida muhim rol o’ynadi.shunga qaramay, bu sistemaham sun’iy edi (buni linneyning o’zi ham e’tirof etgan),chunki bunda o’simliklarning sun’iy ravishda olingan belgilari asos qilinib, ularning qarindoshligi yoki ayrim gruppalari o’rtasidagi farqini aniq ifodalamas edi. masalan, bir–biriga butunlay o’xshamagan siren va ba’zi g‘alladosh o’simliklarni faqat ularning gulidagi changchilar soni har xil bo’lgani uchun linney bir sinfga kiritgan. biroq o’simliklarning ta’riflash va nomlashning linney taklif etgan prinsipi hozirgacha saqlanib qolgan. o’simlikning yangi topilgan har bir turi faqat latin tilida ta’rif qilinib, maxsus nashrlarda e’lon qilinadi. …

ol qilib ko’rsatish mumkin. masalan, har xil: qattiq, yumshoq, polskiy, polba va boshqa bug‘doylar bor. ularning hammasi “bug‘doy” turkumiga kiradi, lekin ularning har biri alohida tur. ularni to’liq nomlash uchun qattiq bug‘doyni triticum durum, yumshoq bug‘doyni triticum aestivum, polskiy bug‘doyni triticum polonicum va hoqazo deb atash kerak. shuningdek, g‘o’zaning har xil turi ham qo’sh nom bilan ataladi: masalan, bir vaqtlar o’zbekistonda ko’p eqilgan mahalliy g‘o’za–o’tsimon g‘o’za gossypium herbaceum deb ataladi. g‘o’zaning sovet navlari poyasi qattiq, to’qli g‘o’za turiga–gossypium hirsutum ra kiradi. sovet uzun tolali navlari esa peru g‘o’zasiga–gossvpium peruvianum turiga kiradi va hoqazo. barcha holda ham “g‘o’za” nomi uning ma’lum turkumga kirishini, ikkinchi nom esa turini ko’rsatadi. xviii asr oxiri va xix asr boshlarida tabiiyot fanlarning yanada rivojlanishi bilan o’simliklarning tabiiy sistemasini yaratish g‘oyasi tug‘ilgan. bunda o’simliklar olamining bir gruppasi ikkinchisiga qarindoshligining tabiiy darajasiga qarab sinflarga bo’linadi. fransuz botanigi jyusye (1789 y.), shvetsariyalik olim dekandol (1821 y.) va rus olimi …

laniladi.bu usul o’simlik biror turining tarixini aks ettiruvchi tarqalish oblastini o’rganishga asoslangan. o’simliklar individual rivojlanishining butun siklini mufassal o’rganishga imkon beradigan embriologik usuldan ham foydalaniladi.o’simliklarning qazilma qoldiqlarini o’rganadigan va yirik sistematik birliklar o’rtasidagi qarindoshlikni aniqlashga imkon beradigan paleontologik usul ham katta ahamiyatga ega. hozirgi zamon tekshirish usullarining yana boshqalaridan ham foydalaniladi. tegishli sistematik belgilardan foydalanib, o’simliklarni ma’lum gruppalarga bo’lib klassifikatsiyalash, ya’ni o’simliklar olamining butun xilma–xilligini sistematik yoki taksonomik birliklarga kiritish mumkin. o’simlik va hayvonlarning hozirgi sistematikasidagi asosiy taksanomik birlik tur hisoblanadi. shu bilan birga tur shartli narsa emas, balki tabiatning real hodisasidir. har bir odam uziga ma’lum biror turni boshqasidan, masalan, tarvuzni qovundan, makkajo’xorini bo’g‘doydan, qovoqni bodringdan ajratadi va hoqazo. bu o’simliklarning real turidar. tur tushunchasini aniqlash va konkretlashtirish uchun biologiyadan ancha urinishlar bo’lgan. avval tur deganda “biri–biridan yoki bir ota–onadan kelib chiqqan individlar to’plami” (kyuvye) tushunilar edi. bunday tor tushuncha turni ba’zi ota–onaning nasli deb qaraydi va turga mansub …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’simliklar sistematikasining rivojlanish tarixi, taksonomik birliklar. proqaritlar va eukariotlar"

1425977280_60218.doc o’simliklar sistematikasining rivojlanish tarixi, taksonomik birliklar. proqaritlar va eukariotlar. reja: 1. o’simliklar sistematikasining rivojlanish tarixi. 2. o’simliklar sistematikasining taksanomik birliklari haqida tushuncha bering. 3. proqariot va eukariot organizmlar haqida tushuncha bering. o`simliklar sistematikasi. taksonomik birliklar. 1969 yilda botaniklarning xalqaro xi kongressi bo`lib o`tdi. bu kongressda taksonomik birliklarni kattadan kichikka qarab nomlash tavsiya etildi. botanikadagi asosiy sistematik birliklar quyidagilardan iborat: bo`lim — divisio, ajdod— classis, qabila — ozdo, oila — familia, turkum — genus, tur — species. ko`pchilik oilalarning nomlari turkum nomi bilan ataladi. masalan: ayiqtovondoshlar, gulxayridoshlar, magnoliyadoshlar va b...

Формат DOC, 7,9 МБ. Чтобы скачать "o’simliklar sistematikasining rivojlanish tarixi, taksonomik birliklar. proqaritlar va eukariotlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’simliklar sistematikasining r… DOC Бесплатная загрузка Telegram