aristotelning poetik asarlarini o‘rganish va tahlil qilish

DOCX 12 pages 333.8 KB Free download

12 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 333.8 KB

File type DOCX

Pages 12

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 12

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi chirchiq davlat pedagogika universiteti gumanitar fanlar fakulteti o‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi 24/4-guruh talabasi eshtemirova marjonaning adabiyotshunoslik asoslari fanidan tayyorlagan mustaqil ishi qabul qildi: ______ n.a.rahmonova chirchiq-2024 aristotelning poetik asarlarini o‘rganish va tahlil qilish. reja: 1. aristotelning poetik asarlarini haqida umumiy tushuncha. 2. aristotelning butun jahon ilm faniga qo‘shgan xissasi. aristotelning "poetika"si so‘z san'atiga bag‘ishlangan maxsus tadqiqot ekanligi, unda faylasufning adabiy-estetik qarashlari muayyan tizim holida ancha to‘liq ifodasini topganligi bilan qimmatlidir. afsuski, asar matni to‘la emas: poeziyaning tabiati haqidagi umumiy mulohazalar bildirilgan va, asosan, tragediya janri tadqiq qilingan dastlabki qismigina bizgacha yetib kelgan; epos, lirika va komediyaga bag‘ishlangan keyingi qismlari saqlangan emas. aristotel ham, platon singari, san'atning mohiyatini belgilovchi xususiyat sifatida taqlid(mimesis)ni ko‘rsatadi. biroq, ustozidan farqli o‘laroq, aristotel taqlidga juda katta ahamiyatga molik narsa sifatida qaraydi. agar platon taqlidiy san'atlar, jumladan, so‘z san'ati haqiqatni bilish imkoniyatidan mahrum deb hisoblasa, aristotel taqlidni bilishning …

2 / 12

, folklorning sinkretik shakllaridan ajralib chiqqaniga ishora qilgan ekan. aristotel san'atlarni "nima bilan", "nimaga" va "qanday" taqlid qilishiga ko‘ra farqlaydi. aytish kerakki, hozirgi estetikada ham ayni shu xil tasnif tamoyili asos sifatida saqlanib qolgan. agar birinchi jihat - "nima bilan" taqlid qilish asosida musiqa, raqs, haykaltaroshlik, adabiyot kabi san'at turlari farqlansa, ikkinchi jihat - "nimaga" taqlid qilish asosida etik va estetik belgilari ajratiladi. uchinchi jihat - "qanday" taqlid qilish asosida aristotel adabiy turlarni bir-biridan farqlaydi. unga ko‘ra, taqlid "... voqyeani, gomerga o‘xshab, o‘zidan tashqaridagi narsadek hikoya qilish orqali; yoki shundayki, taqlid qiluvchi qiyofasini o‘zgartirmagan, o‘z-o‘zicha qolgan holda; yoki barcha tasvirlanayotgan shaxslarni harakat qilayotgan, faoliyatdagi kishilar sifatida taqdim etgan holda" amalga oshishi mumkin. to‘g‘ri, bir qarashda platon va aristotelning turlarga ajratish prinsiplari bir xildek ko‘rinishi mumkin. biroq, e'tibor qilinsa, platon ko‘proq nutq shakliga tayansa, aristotel taqlidchi va taqlid qilinayotgan ob'ekt munosabatiga tayangani ko‘rinadi. keyinroq aristotel qarashlari gegel ta'limotida rivojlantirilgani, hozirda ham …

3 / 12

tarixchi va shoirning farqi birining vaznli, ikkinchisining vaznsiz nutq bilan gapirishida emas (axir gerodot asarini vaznli nutqqa o‘tkazish mumkin, shunga qaramay, vaznli yoki vaznsiz bo‘lsin, u tarixligicha qoladi), farqi shundaki, biri haqiqatda yuz bergan hodisalar haqida, ikkinchisi yuz berishi mumkin bo‘lgan hodisalar haqida hikoya qiladi. shuning uchun ham poeziya tarixga qaraganda falsafiyroq, jiddiyroq: poeziya umumiyni, tarix esa xususiyni ifodalaydi". aristotel poeziyadagi shakl va mazmun munosabatida mazmunni yetakchi deb biladi. shu bois ham "shoir avvalo fabula yaratishi lozim, vaznli nutq emas", deydi. chunki, uning ta'kidlashicha, shoir voqyea orqali taqlid qiladi. aytish kerakki, aristotel davrida adabiyotda voqyea (mif) birinchi o‘rinda turgan: g‘oyani ifodalashda voqyeaning roli yetakchi hisoblangan. agar voqyeani rivojlantirishda fabulaning hal qiluvchi ahamiyat kasb etishi e'tiborga olinsa, aristotelning fabula yaratish, unga qo‘yiladigan talablarga "poetika"da ancha mufassal to‘xtalishining sababi oydinlashadi. shunga monand, xarakter va fabula munosabatida ham keyingisiga kattaroq ahamiyat berilib, buning sababi quyidagicha izohlanadi: "... tragediyaning maqsadini voqyealar, rivoyat tashkil qiladi, …

4 / 12

. keyingi uchta talab - muvofiqlik, haqqoniylik va izchillik - ko‘proq badiiy haqiqat mezonlari bilan, ya'ni estetik yondashuv asosida belgilangan bo‘lib, personajning hayotiy va to‘laqonli, ishonarli bo‘lishini ta'minlashga qaratilgandir. "poetika"ning ilmiy qimmatini belgilagan narsa shuki, undagi nazariy umumlashmalar, ishlab chiqilgan talablar qadimgi yunon adabiyotining boy materiali tahliliga tayanadi. ikkinchi muhim jihat esa unda izchil, tizimli fikr yuritilgani, qo‘yilgan har bir masala bo‘yicha yaxlit ilmiy konsepsiyaning ifodalanishi bilan belgilanadi. masalan, tragediya janriga to‘xtalarkan, aristotel avvalo uning janr spetsifikasini belgilab oladi, so‘ng uni tashkil qilayotgan tarkibiy qismlar - voqyea (mif), fabula, xarakter, til va uslub kabi masalalarni navbati bilan bir-bir ko‘rib o‘tadi, muhimi, har birini butun tarkibidagi o‘rni nuqtai nazaridan o‘rganarkan, boshqa unsurlar bilan o‘zaro munosabatini nazardan qochirmaydi. bu xususiyatlar "poetika"ning adabiyotshunoslikka oid qadimiygina emas, chin ma'noda mumtoz asarligidan dalolatdir. aristotelning yana bir asari - "ritorika" notiqlik san'atiga bag‘ishlangan bo‘lib, bizga qadar nisbatan to‘liqroq holda yetib kelgan. asarda notiqlik san'ati bilan bog‘liq …

5 / 12

hakliga solish vazifasi aristotel chekiga tushdi va faylasuf bu vazifani sharaf bilan uddaladi. aristotel adabiy-estetik tafakkur taraqqiyotida o‘ziga xos bir marra bo‘lib qoldiki, ba'zi mutaxassislarning "aristotelgacha bo‘lgan davr" va "aristoteldan keyingi davr" tarzida mulohaza yuritishlari ham bejiz emas. darvoqye, aslida ham shunday. zero, aristotelning ijodiy faoliyati yunon madaniyati klassik davrining oxiriga to‘g‘ri keladi, undan keyin qariyb sakkiz yuz yil davom etgan ellinizm davri boshlanadi. makedoniyalik fotihlarning yurishlari qadimiy gretsiyadagi polis demokratiyasiga asoslangan davlatchilikka barham berdi. dunyoni egallashga chog‘langan aleksandr makedonskiy davlati uning o‘limidan so‘ng ko‘p o‘tmay parchalanib, kichik monarxik davlatlarga bo‘linib ketdi. aleksandr makedonskiy qo‘shini bilan sharqqa yurish qilgan yunonlarning bir qismi yangi joylarda qolib ketdi, yangi shaharlar barpo bo‘ldi - yunon madaniyati sharqqa yoyildi. o‘z navbatida, yurishlardan qaytgan jangchilar gretsiyaga sharq madaniyatini olib kirdilar. bu jarayonlar ijtimoiy hayotning barcha sohalari - davlatchilik, turmush tarzi, ma'naviy-axloqiy normalar, diniy tasavvurlar, san'at va adabiyotga - bariga o‘z ta'sirini o‘tkazdi. ta'kidlash joizki, madaniyatlar …

Want to read more?

Download all 12 pages for free via Telegram.

Download full file

About "aristotelning poetik asarlarini o‘rganish va tahlil qilish"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi chirchiq davlat pedagogika universiteti gumanitar fanlar fakulteti o‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi 24/4-guruh talabasi eshtemirova marjonaning adabiyotshunoslik asoslari fanidan tayyorlagan mustaqil ishi qabul qildi: ______ n.a.rahmonova chirchiq-2024 aristotelning poetik asarlarini o‘rganish va tahlil qilish. reja: 1. aristotelning poetik asarlarini haqida umumiy tushuncha. 2. aristotelning butun jahon ilm faniga qo‘shgan xissasi. aristotelning "poetika"si so‘z san'atiga bag‘ishlangan maxsus tadqiqot ekanligi, unda faylasufning adabiy-estetik qarashlari muayyan tizim holida ancha to‘liq ifodasini topganligi bilan qimmatlidir. afsuski, asar matni to‘la emas: poeziyaning tabiati haqidagi umumiy mulohazalar bildirilgan...

This file contains 12 pages in DOCX format (333.8 KB). To download "aristotelning poetik asarlarini o‘rganish va tahlil qilish", click the Telegram button on the left.

Tags: aristotelning poetik asarlarini… DOCX 12 pages Free download Telegram