o`simliklarning harakati va tinim holatlari

DOC 79.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363760107_42537.doc o’simliklarning harakati va tinim holatlari www.arxiv.uz reja 1.o`simliklarning harakati: tropizmlar, nastik va seysmonastik harakatlar 2.o`simliklarning tinim davri va uningfiziologik tabiati o`simlklarning harakatlari. o`simliklarning o`suvchi organlari tashqi ta`sir natijasida egilishi, yog`ib k.olishi va yangidan yana tik bo`lib o`sishi mumkin. bu ulardagi i harakatlar natijasidadir. o`sish x.arakatlari bir necha xil bo`ladi: tropizmlar, nastik harakatlar, nutatsiya harakatlari va boshқalar. tropizmlar. tropizm x.arakatini o`simliklarga bir tomonlama ta`sir «.iladigan tashqi sharoit omillari vujudga keltiradi. tropizm i yunoncha suz bo`lib, `— burilish ma`nosini bildiradi. tabiatda tropizm harakatlariga ko`plab misol keltirish mumkin. ularningasosiy sababi shundaki, poya, ildiz va barg o`suvchi қismlarining bir tomonidagi xujayralartezrok/|uziladi va usadi, hujayralarnipgbupday tez o`sishiga fitogormonlar (isk, abk) sabab bo`ladi. bu ustiruvchi moddalar ishtirokida o`suvchi organning tezrok, usgan tomoni tashkariga karab kubbasimon bo`lib chikadi, o`sish sekinlashgan tomoni ichiga ;arab bukiladi va o`simlik organi o`sish sekinlashgan tomonga egiladi. tropizmlar musbat va manfiy bo`ladi. ta`sir etuvchi manbaga kara6 yunalgan harakatga musbat, manbadan қochuvchi harakatiga …

hi `organlari yana tik buhlib usadi. bu ularning o`sish jarayonining xususiyatlaridan kelib chikadi. masalan, nuxat usimtasini olib gorizontal holatga kuysak, bir necha soatdan sung uning poyasi yuqoriiga, ildizi pastga karab egiladi. agar ildizchalarning ustiga tush bilan bir-biridan ma`lum uzoqlikda belgilar kuysak, u x.olda ildizning kaysi joyi eng ko`p cho`zilsa, shu joyning eng ko`p pastga tomon egilganligini kuramiz. tula usgan joylarda esa xech kanday egilish bo`lmaydi demak, egilish kuchayish xususiyatiga ega bo`lgan meristema tuқimalarida sodir bo`ladi. boshokli o`simliklarning poyasi yotib kolganda ildizga yakinrok қismidan egilib, butun gavdasi bilan kaytadan ko`tarilish krbiliyati-ga ega. chunki boshokli o`simliklarning buғimlari o`sish qobiliyatini juda uzoq, saklaydi. shuning uchun xam ular gorizontal holatga tushishi bilan buғimning pastki tomoni yukrrigi tomonidan tezrok o`sa boshlaydi va poya yuqoriiga ko`tariladi. ildizlarning esa aksincha, yukrri tomoni pastiga nisbatan tezrok, usa boshlaydi. ildizning geotropik sezgirligi uning eng uchidagi 1-2 mm joyida tu"planadi, ch.darvin (1880) uz tajribalarida uchi kesilgan ildizning gorizontal o`sib, yerningtortish …

alarning o`sishi juda sekinlashadi. ildizlar gorizontal joy-lashtirilganda, abk o`suvchi kismining pastki xujayralarida tupla-nadi va ularning o`sishini susaytiradi. natijada o`suvchi qismining yuk.ori xujayralari isk ishtirokida tez usadi va pastki xujayralar-ning o`sishi esa abk ishtirokida susayadi. bunday jarayonlar natijasi-da ildiz pastga karab egiladi. keyingi yillarda ildizning geotropizm harakati statolitlarga boғliқ.deb tushuntirilmokda. tsitoplazmadagi statolit kraxmali joy-lashgan tanachalar amiloplastlar deyiladi. statolitlarga ega bo`lgan xujayralar statotsitlar deyiladi. ildizlarda statotsitlar vazifasini ildiz kinining markaziy xujayralari bajaradi fototropizm deb o`simliklarning yorurlik energiyasining yunali-shiga karab burilish krbiliyatiga aytiladi. yosh o`simliklar va ularning o`sish қismlari yo`ruglik manbai tomonga karab buriladi. bunday harakat musbat fototropizm deyiladi. bunday fototropizmni uylarda ustiriluvchi o`simliklarda yakkol kuzatish mumkin. o`simlik ustiridgan tuvaklar derazaga yakinrok. joyda saklansa, o`simliklar yorurlik tushgan tomonga egiladi. yorurlik manbaidan teskari tomonga karab egilish manfiy fototropizm deyiladi. barg plastinkasining kuyosh nurlariga perpendikulyar ravishda joylanish kobiliyati diafototropizm deyiladi. umuman, darzoventral tuzilishga ega bo`lgan organlar, ya`ni ustki va ostki tomonlariningtuzilishi farq, қiladigan (barglar) organlar …

raxtlarning soyasida, uy ichida va yorurlik siyrak bo`lgan joylarda ochik, joylarga nisbatan yaxshirok.seziladi. fototropizm xlorofillning buli-shiga boғliқ. emas. aksincha, xlorofilli o`simliklar (koronғida ustirilgan) yashil o`simlikka nisbatan ko`proқ sezgir bo`ladilar. shuning uchun ham, odatda anik, fototropik tajribalar uchun koronғida usgan o`simliklar ishlatiladi. bunday tajribalar қoronғi kuztilarda va xo nalarda olib boriladi. yorurlik bir tomondagi kichkina teshik orkali kiradi. bunday tajribalarda usgan o`simlikdar yorurliktushadigan teshik tomonga egiladi. agar o`simlikning o`sish nuktasini kora koroz bilan yoki boshqa kalpokcha bilan yopib, kleoptil қismini butunlay krgtlasak, poyada yoruғlik tomonga egilish bo`lmaydi. aksincha, poyaning pastki қismini ochik, tsoldirsak, o`simlik butunlay yoritilgandek egiladi. demak, yoruғlikpi fakat usimimliklarning apikal qismidagi meristema to`қimalari sezadi va unga jazob kaytaradi. . musbat fototropizim mexanizmi shundan iboratki, poyaning yoritilgan tomonidagi uchggiruvchi gormonlar (isk) karama-karshi (yoritilmagan) tomoniga ko`proқ.siljiydi. natijada poyaning yoritilgan tomonidagi xujayralarning o`sishidan yoritilmagan tomonidagi xujayralarningu`sishi jadalrok bo`ladi va poya egiladi. yorug`lik spektrining hamma nurlari ham bir xil fototropik ta`sir kilavermaydi. uning …

pizm tufayli ildizlar tunrokdagi organik va anorganik utitlarga tomom o`sadi va ulardan yaxshi foydalanadi. ildizlar nokulay kimyoviy tarkibga ega bo`lgan tuprroқ қatlamidan kochadi. o`simliklarda muxigning namligi ta`sir o`ilishi natijasida sodir bo`lgan o`arakati gidrotropizm deyiladi. bu harakat ko`proқ illizlarda bo`ladi. nam tuproq ichida noskie tarkao`n`an vaqtda ildizlar namlirok. joylarga yuialadi. hatto ochik xavoda xam ildizlariing namlangan satx tomonga karab egilganliklarini kuzatish mumkin. gidrotropik sezgirlik ham ildiznimg ichida bo`ladi o`simliklarda xarorat ta`siri natijasida sodir bo`ladigan harakat termotropizm deyiladi. bunda x.aroratning notekis tarkdlishi natijasida ildizlarning va poyalarning egilishi yuzaga keladi. bu holda musbat va manfiy termotropizmlar mavjud. optimumdan pastrok niobiy xaroratda o`simliklar issikrok tomonga egiladi (musbat termotropizm), optimumdan yuk.ori haroratda ular aksincha sovukrok tomonga egiladi (manfiy termotropizm). xarorat darajalari o`simlik turlariga boғliқ, masalan, x.arorat nuxatlar uchun 32°s va makkajuxori uchun 38(1s dan kam bo`lganda musbat egilishlar, undan oshganda manfiy egilishlar sodir bo`ladi. nastik harakatlar. butun o`simlikka baravar ta`sir kiladigan kuzratuvchilar (x.arorat, yorurlik va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`simliklarning harakati va tinim holatlari"

1363760107_42537.doc o’simliklarning harakati va tinim holatlari www.arxiv.uz reja 1.o`simliklarning harakati: tropizmlar, nastik va seysmonastik harakatlar 2.o`simliklarning tinim davri va uningfiziologik tabiati o`simlklarning harakatlari. o`simliklarning o`suvchi organlari tashqi ta`sir natijasida egilishi, yog`ib k.olishi va yangidan yana tik bo`lib o`sishi mumkin. bu ulardagi i harakatlar natijasidadir. o`sish x.arakatlari bir necha xil bo`ladi: tropizmlar, nastik harakatlar, nutatsiya harakatlari va boshқalar. tropizmlar. tropizm x.arakatini o`simliklarga bir tomonlama ta`sir «.iladigan tashqi sharoit omillari vujudga keltiradi. tropizm i yunoncha suz bo`lib, `— burilish ma`nosini bildiradi. tabiatda tropizm harakatlariga ko`plab misol keltirish mumkin. ularningasosiy sababi shundaki...

DOC format, 79.0 KB. To download "o`simliklarning harakati va tinim holatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: o`simliklarning harakati va tin… DOC Free download Telegram