lirik tur va uning janrlari

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755799.doc αζαρ lirik tur va uning janrlari reja: 1. lirik turning spetsifik xususiyatlari. 2. lirik qahramon tushunchasi 3. lirik asarlarni janrlarga ajratish prinsiplari 4. hozirgi she’riyatdagi lirik janrlar xususiyati. lirika (yun., cholg‘u asbobi) adabiy tur sifatida qadimdan shakllangan bo‘lib, o‘zining bir qator xususiyatlariga egadir. lirikaning belgilovchi xususiyati sifatida uning tuyg‘u-kechinmalarni tasvirlashi olinadi. ya’ni, epos va dramadan farq qilaroq, lirika voqelikni tasvirlamaydi, uning uchun voqelik lirik qahramon ruhiy kechinmalarining asosi, ularga turtki beradigan omil sifatidagina ahamiyatlidir. shu bois ham lirik asarda voqelik lirik qahramon qalb prizmasi orqali ifodalanadi, yanayam aniqrog‘i, lirikada kechinmani tasvirlash uchun yetarli miqdordagi voqelik "parchalari", detallargina olinadi. lirikaning asosiy obrazi - lirik qahramon (ba’zan u lirik subyekt deb ham yuritiladi). ko‘pincha lirik qahramon deganda muallif tushuniladiki, bu har doim ham to‘g‘ri bo‘lavermaydi. zero, shoir o‘zining kechinmalarini tasvirlashi ham, o‘zganing ruhiyatiga kirgan holda o‘sha "o‘zga shaxs" kechinmalarini tasvirlashi ham mumkin bo‘ladi. bu o‘rinda yana bir muhim masala shuki, she’rda …

nishi bilan gavdalanmaydi, mavhumligicha qoladi, aniqrog‘i, o‘quvchi o‘zini uning o‘rnida ko‘radi, uning kechinmalariga turtki bergan holatni his qiladi, ko‘nglidan kechgan kechinmalarni o‘z ko‘nglida ham kechiradi. masalan, tubandagi she’rni shu jihatdan ko‘zdan kechirishimiz mumkin: ko‘ksimga qo‘yilgan bu boshni endi gohida ko‘z qiyib, gohida qiymay va buning ustiga seni unutolmay yashash axir menga ko‘p qiyin. "bora-bora sevib ketarman men erimni balki keyinroq",- degan xayol bilan yashaysan, mendan ko‘ra senga qiyinroq. she’rni o‘qigan kitobxon lirik qahramonni - qaysidir sababga ko‘ra sevgilisiga yetisholmagan, endilikda o‘zining oilasida sokin va totuv umrguzaronlik qilayotgan, turmush o‘rtog‘ini-da samimiy hurmat qiluvchi va ayni paytda sevgisini ham unutolmagan odamni tasavvur qiladi, o‘sha odamning ruhiy holatiga kirib, uning kechinmalarini qalbdan o‘tkazadi. yuqorida aytdikki, lirik qahramon bilan real shoir teng emas, ya’ni, shu she’rni yozish uchun shoirning albatta sevgilisiga yetisholmagan va hamon o‘sha sevgisini qo‘msab yashayotgan odam bo‘lishi shart qilinmaydi. fikrimizning yorqin dalili shuki, siz, ya’ni she’rxon, bu holatni his qilasiz, holbuki, …

tushmasligi ochiq ko‘rinib turgan she’rlarni ijroviy lirika deb yuritamiz. bu xil she’rlarning ijroviy lirika deb nomlanishiga sabab shuki, ularda shoir o‘zga shaxs ruhiyatiga kiradi, go‘yo uning rolini o‘ynaydi va asarda uning qalbini suratlantiradi. shuni yodda tutish lozimki, mazmun jihatidan ajratiluvchi janrlar (falsafiy, ishqiy, siyosiy va h.) bularning har biriga birdek singishib ketaveradi (ya’ni, avtopsixologik lirika ham, ijroviy lirika ham mazmunan falsafiy, ishqiy, siyosiy va h. bo‘laverishi mumkin,). ma’lumki, lirik asarlar asosan she’riy nutq shaklida yoziladi, biroq "she’riy asar" va "lirik asar" tushunchalarini bir-biridan farqlash joiz. sababki, badiiy adabiyotda she’riy yo‘lda yozilsa-da lirikaga aloqador bo‘lmagan asarlar ham mavjud. shuningdek, lirik asar odatan hajmining kichikligi, vaqt hissining "hozir"ligi, asosan monologik nutq shakliga va ko‘proq konfliktning ichki turiga (boshqa konflikt turlari genetik jihatdan ta’sir qilgani uchun asarda juda kam ifodalanadi, ifodalanganda ham bilvosita namoyon bo‘ladi) egaligi kabi xususiyatlar bilan ajralib turadi. lirik turdagi asar ham, tabiiyki, boshqa adabiy turlarga xos xususiyatlarni qisman o‘ziga …

ridan kelib chiqib tasniflash hamda mazmun xususiyatlaridan kelib chiqqan holda tasniflash kengroq tarqalgan. jumladan, o‘zbek mumtoz adabiyotiga nazar soladigan bo‘lsak, unda she’rlarning ko‘proq shakl xususiyatlaridan kelib chiqilgan holda janrlarga ajratilishiga guvoh bo‘lamiz. masalan: ruboiy o‘zining to‘rt misradan tashkil topishi, xazaj baxrining axrab va axram shajaralarida yozilishi, ko‘proq a-a-b-a (kamroq a-a-a-a) tarzida qofiyalanishi kabi shakl ko‘rsatkichlari asosida ajratiladi; tuyuq o‘zining to‘rt misradan tarkib topishi, ramali musaddasi maqsur vaznida yozilishi, ko‘proq a-a-b-a, tajnisli qofiyaga ega bo‘lishi bilan xarakterlanadi; qit’a ikki yoki undan ortiq baytdan tarkib topadi, juft misralari o‘zaro qofiyalangani holda toq misralari ochiq qoladi, vazn va mazmun jihatlaridan cheklanmaydi, - ko‘ramizki, bularning barida shakl xususiyatlari janrni belgilovchi asos bo‘lib xizmat qiladi. bu narsa, ayniqsa, musammatlarda (masnaviy, musallis, murabba’ va h), mustazod, tarkibband, tarjeband kabi janrlarda yana ham yorqinroq ko‘rinadi. bulardan ko‘rinadiki, o‘zbek mumtoz she’riyatida o‘zining muayyan shakliy belgilariga ega bo‘lmish turg‘un she’riy janrlar yetakchi o‘rin tutgan. shunisi ham borki, badiiy tafakkur …

am maqbul emas. boz ustiga, bu holda janr mohiyatini buzib tushungan bo‘lib chiqiladi. zero, janr ma’lum bir mazmunni shakllantirish va ifodalashga xizmat qiluvchi shakl hodisasi ekanligi ayon haqiqatdir. ma’lumki, klassik she’riyatimizda faol ishlatilgan ayrim turg‘un janrlar (g‘azal, ruboiy, qasida va b.), shuningdek, xorijiy adabiyotlardan o‘zlashgan turg‘un she’riy shakllar (sonet, rondo, tanka, xokku va b.) hozirgi she’riyatda, xususan, o‘zbek she’riyatida ham oz bo‘lsa-da qo‘llaniladi. buning ustiga adabiyotshunos faqat hozirgi adabiyotni o‘rganish bilan cheklanmaydi, u, ayniqsa nazariy masalalarni o‘rganish va xulosalar chiqarish jarayonida, umuman jahon adabiyoti materialiga tayanadi. shunga ko‘ra, o‘zbek she’riyatida qo‘llanilgan she’riy janrlarni, bizningcha, tubandagicha janr turlariga ajratish mumkin: 1) shakl xususiyatlariga ko‘ra (bandning tarkiblanishi, qofiyalanish tartibi va h.) ajraluvchi janrlar: g‘azal, mustazod, tuyuq, ruboiy, tarjiband, tarkibband, musammatlar. 2) anjumanga mo‘ljallangan janrlar: nazira, badiha, muammo, chiston (lug‘z); 3) xorijiy adabiyotlardan o‘zlashgan janrlar: sonet, xokku, tanka, oktava, oq she’r, epigramma va h.; 4) hozirgi she’riyat janrlari: avtopsixologik lirika (uning ko‘rinishlari sifatida …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lirik tur va uning janrlari"

1662755799.doc αζαρ lirik tur va uning janrlari reja: 1. lirik turning spetsifik xususiyatlari. 2. lirik qahramon tushunchasi 3. lirik asarlarni janrlarga ajratish prinsiplari 4. hozirgi she’riyatdagi lirik janrlar xususiyati. lirika (yun., cholg‘u asbobi) adabiy tur sifatida qadimdan shakllangan bo‘lib, o‘zining bir qator xususiyatlariga egadir. lirikaning belgilovchi xususiyati sifatida uning tuyg‘u-kechinmalarni tasvirlashi olinadi. ya’ni, epos va dramadan farq qilaroq, lirika voqelikni tasvirlamaydi, uning uchun voqelik lirik qahramon ruhiy kechinmalarining asosi, ularga turtki beradigan omil sifatidagina ahamiyatlidir. shu bois ham lirik asarda voqelik lirik qahramon qalb prizmasi orqali ifodalanadi, yanayam aniqrog‘i, lirikada kechinmani tasvirlash uchun yetarli miqdordagi voqelik "p...

DOC format, 2.0 MB. To download "lirik tur va uning janrlari", click the Telegram button on the left.

Tags: lirik tur va uning janrlari DOC Free download Telegram