leksikologiya haqida maʼlumot

PPTX 20 pages 758.6 KB Free download

20 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 758.6 KB

File type PPTX

Pages 20

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 20

powerpoint presentation leksikologiya haqida maʼlumot nafosat bahromovna 1. leksik birliklarning tasnifi va tahlili 2. leksikologiya fanining asosiy tushunchalari 3. leksikologiyaning zamonaviy muammolari reja: argot va slang argotning lugʻat fondi cheklangan boʻlsa, slang esa ancha kengroq boʻlib, 2000 dan ortiq soʻz va ifodalarni oʻz ichiga olishi mumkin va tilning turli qatlamlariga taʼsir qiladi. argot, masalan, 18-asr parijining jinoyatchilar orasida ishlatilgan maxsus til boʻlib, maxfiylikni taʼminlash uchun yaratilgan, slang esa kengroq auditoriyada, jumladan, yoshlar orasida qoʻllaniladigan norasmiy soʻzlardir. slang tez-tez oʻzgarib turadi va geografik jihatdan bogʻliq, masalan, aqshning gʻarbiy qismidagi slang, sharqiy qismidan farq qilishi mumkin, argot esa koʻpincha yopiq guruhlarga xos boʻladi. leksemaning xususiyatlari leksemaning maʼnosi 3 ta asosiy xususiyatga ega: denotatsiya (predmetga ishora qilish), konnotatsiya (qo‘shimcha maʼno) va pragmatik xususiyatlar (muloqot kontekstida maʼno). masalan, "gul" so‘zi toshkentda ham, samarqandda ham bir xil denotatsiyaga ega, lekin konnotatsiyasi farq qilishi mumkin. leksemaning diaxronik rivojlanishi 19-asr oxiri va 20-asr boshlarida o‘zbek leksikasiga rus …

2 / 20

hlil qilish orqali, 500 dan ziyod so‘z birikmalarini aniqlash va ularning ma’noviy munosabatlarini o‘rganishga yordam beradi, bu esa toshkentdagi tarjimonlar uchun juda muhim. leksikologik tadqiqotlar natijalari, 25 dan ziyod o‘quv qo‘llanmalari va 15 ta darslikda qo‘llanilib, andijondagi talabalar uchun o‘zbek tili grammatikasini chuqurroq tushunish imkoniyatini beradi. tarixiy leksikologiya tarixiy leksikologiya qadimgi yunon olimlari, masalan, aristotel (miloddan avvalgi 384-322 yillar)ning lug'atshunoslikka oid fikrlari va yozma manbalari orqali o'rganiladi. 18-19-asrlardagi rus va g'arbiy yevropa tilshunoslarining ishlari, jumladan, 200 dan ortiq lug'at va grammatikaning tahlili, zamonaviy leksikologiyaga asos bo'lgan. o'rta osiyo hududlarida topilgan, 10-15-asrlardagi turkiy qo'lyozmalar tarixiy leksikologiyaning muhim manbalaridan hisoblanib, 5000 dan ortiq so'zning tarixiy rivojlanishini kuzatish imkonini beradi. so'z ma'nolarining rivojlanishi so'z ma'nolarining torayishi va kengayishi kabi jarayonlar qadimgi turkiy tillardan o'zbek tiliga meros bo'lib o'tgan 1000 dan ortiq so'zlarning semantik maydonida kuzatilgan. so'z ma'nolarining rivojlanishi tarixiy jarayon bo'lib, masalan, 15-asr buxoro lug'atlarida 500 ga yaqin so'zning ma'nosi zamonaviy o'zbek tilida …

3 / 20

birikmasi mavjud bo'lib, ularning 20% ga yaqini samarqand va buxoro shevalarida farqlanadi. kasbiy leksika o'zbekistonning 5 ta yirik shahri – toshkent, samarqand, buxoro, xiva va andijonda kasbiy leksikaning hududiy o'zgarishlarini o'rganish muhim ahamiyatga ega. kasbiy leksika, masalan, tibbiyot sohasida 3000 dan ortiq atamalarni o'z ichiga olgan holda, toshkent tibbiyot akademiyasi lug'atlarida batafsil tasvirlangan. davlat standartlari bo'yicha 2018-yildan beri ishlab chiqilgan 15 ta dan ortiq kasbiy sohalarga oid lug'atlar, o'zbek tilidagi kasbiy leksikaning rivojlanishini aks ettiradi. leksikologiya nima? leksikologiya – bu lug'at boyligi, so'zlarning kelib chiqishi, ma'nosi va o'zaro munosabatlarini o'rganuvchi tilshunoslikning bir bo'limi bo'lib, 20-asrning 70-yillarida o'zbekistonda faol rivojlangan. leksikologiyaning asosiy vazifasi – 5000 dan ortiq so'zlarni tahlil qilib, ularning sinonimlari, antonimlari va paronimlarini aniqlash, shuningdek, buyuk britaniya kabi mamlakatlarning lug'atshunoslik tajribalarini o'rganishdan iborat. leksikologik tadqiqotlar natijalari 3 ta asosiy qismga bo'linadi: leksikografiya (lug'at tuzish), semasiologiya (ma'no o'rganish) va etimologiya (so'zlar kelib chiqishini o'rganish), jahonning turli burchaklaridagi tilshunoslar tomonidan qo'llaniladi. …

4 / 20

xoro shahrida yozma adabiyot rivojlangan davrda faol ravishda qo'llanila boshlangan. qadimgi turkiy tillarda mavjud bo'lgan "ko'k" so'zi hozirgi o'zbek tiliga o'zgarishsiz o'tib kelgan bo'lib, turkiy xalqlarning 5000 yildan ortiq tarixini aks ettiradi. etimologiya o'rganishda 1000 dan ortiq qadimgi yunon va lotin so'zlarining kelib chiqishi tahlil qilinadi, bu esa zamonaviy ingliz tilidagi 20% dan ortiq so'zlarning ildizini aniqlashga yordam beradi. leksikografiya va lug'atlar zamonaviy leksikografiya, xususan, ingliz tili lug‘atlarining ta’siri ostida, 30 dan ortiq turli xil lug‘at turlarini, jumladan, sinonimlar, antonimlar va frazeologik lug‘atlarni yaratishga olib keldi. leksikografiya sohasida 20-asrning ikkinchi yarmidan boshlab, kompyuter texnologiyalari va korpus lingvistikasi keng qo‘llanila boshlandi, bu esa o‘zbekiston kabi mamlakatlardagi lug‘at tuzish ishlariga sezilarli ta’sir ko‘rsatdi. o‘zbek tili lug‘atlarida 50 000 dan ortiq so‘z mavjud bo‘lib, ularning morfologik va semantik xususiyatlari, shuningdek, etimologiyasi samarqand va buxoro kabi shaharlardagi tarixiy manbalar asosida o‘rganilgan. dialekt leksikasi toshkent shahri atrofidagi 2 ta qishloq dialektlarida 1500 ta so'z tahlil …

5 / 20

субъект, 2) предикат ва 3) объект каби 3 та асосий синтактик функцияларни бажарувчи бирликларга бўлинади. бу таснифлаш, айниқса, грамматика билан боғлиқ масалаларни ўрганишда фойдалидир. лексик бирликларни семантик хусусиятларига кўра 2 та асосий гуруҳга: 1) оддий сўзлар ва 2) фразеологизмларга бўлиш мумкин. бу таснифлаш ўзбек тилининг бой лексик захирасини, хусусан, 10000 дан ортиқ фразеологик бирликларини ўрганишда муҳим аҳамиятга эга. so'z ma'nolarining turlari so'z ma'nolarining bir turi - ko'chma ma'no bo'lib, u asosiy ma'nodan o'zaro bog'liqlik asosida kelib chiqadi. masalan, "temir iroda" iborasida "temir" so'zi o'zining asosiy ma'nosidan - metalldan - ko'chma ma'noda - mustahkamlikka - ishlatilgan so'z ma'nolarining 3 turi mavjud: leksik, grammatik va frazeologik ma'nolar. masalan, "olma" so'zi leksik ma'noda "meva" ni, grammatik ma'noda esa birlik sonni bildirishi mumkin. bu tasniflash 20-asrning 2-yarmida o'zbekistonda rivoj topdi. so'z ma'nolarining 3 turi mavjud: leksik, grammatik va frazeologik ma'nolar. masalan, "olma" so'zi leksik ma'noda "meva" ni, grammatik ma'noda esa birlik sonni bildirishi mumkin. …

Want to read more?

Download all 20 pages for free via Telegram.

Download full file

About "leksikologiya haqida maʼlumot"

powerpoint presentation leksikologiya haqida maʼlumot nafosat bahromovna 1. leksik birliklarning tasnifi va tahlili 2. leksikologiya fanining asosiy tushunchalari 3. leksikologiyaning zamonaviy muammolari reja: argot va slang argotning lugʻat fondi cheklangan boʻlsa, slang esa ancha kengroq boʻlib, 2000 dan ortiq soʻz va ifodalarni oʻz ichiga olishi mumkin va tilning turli qatlamlariga taʼsir qiladi. argot, masalan, 18-asr parijining jinoyatchilar orasida ishlatilgan maxsus til boʻlib, maxfiylikni taʼminlash uchun yaratilgan, slang esa kengroq auditoriyada, jumladan, yoshlar orasida qoʻllaniladigan norasmiy soʻzlardir. slang tez-tez oʻzgarib turadi va geografik jihatdan bogʻliq, masalan, aqshning gʻarbiy qismidagi slang, sharqiy qismidan farq qilishi mumkin, argot esa koʻpincha yopiq guruh...

This file contains 20 pages in PPTX format (758.6 KB). To download "leksikologiya haqida maʼlumot", click the Telegram button on the left.

Tags: leksikologiya haqida maʼlumot PPTX 20 pages Free download Telegram