kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida

DOC 2,0 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662755919.doc αζαρ kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida ma`lumki, dramatik turga mansub asar ijodkorni badiiy makon va zamon bobida ancha cheklab qo`yadi. buning sababi, tabiiyki, dramatik asarning ijro uchun mo`ljallangani bilan izohlanadi. ijro vaqtiga sig`ish uchun asarning keskin konf-likt asosida shiddat bilan rivojlanuvchi syujetga qurilishi taqozo qilinadi. ravshanki, bu xil syujetning rivojlanish vaqti ham chegaralangan, shu bois ham syujet voqealari sabab-natija munosabatlari asosida konsentratsiyalanadi. voqealar orasidagi sabab-natija munosabati esa ularning makoniy va zamoniy jihatlardan-da yaqin bo`lishini taqozo qiladi. buning nechog`li zaruriy ekanligi tarixiy dramalar, masalan, "alisher navoiy" dramasi misolida kuzatilishi mumkin. ma`lumingizki, mualliflar janr talabidan kelib chiqib, navoiy hayotining turli davrlariga oid faktlarni uzviy davomiylikda berganlar. hartugul, ulug` shoirning hayot yo`li bilan tanish bo`lmagan kishilar spektaklni tomosha qilganlarida voqealar orasidagi "vaqt bo`shlig`i"ni sezmasliklari mumkin. dramadan farqli o`laroq, agar epik asarda qahramon hayotining turli davrlaridan olingan epizodlar qalamga olinsa, ularning sabab-natija munosabatida ko`rsatilishi shart emas – …

aldanoq sahna uchun emas ( o`qishga mo`ljallab ("pyesa dlya chteniya") yaratiladi. ayni paytda, rivoyagagina asoslangan epik asar oldida drama borliqni plastik jonlantira olishi, tomoshabinga "ko`rish" va "eshitish" imkoniyatini yarata olishi bilan beshak ustunlikka ega. ilgari aytdikki, romanga dramaning kirib kelishi janrga xos asosiy problema (shaxs dramasi vositasida dunyoni anglash) bilan bog`liq edi. shu bilan birga, yuqoridagi mulohazalardan ko`rinadiki, realistik romanning dramani o`ziga singdirishga intilishi "reallik illyuziyasi"ni hosil qilish uchun ham bag`oyat zarur edi. tabiiyki, dramaning romanga kirishi ulkan badiiy-estetik samara beradi: birinchidan, romanga kirgan dramaning yuqoridagicha ojizliklari sezilmay ketadi; ikkinchidan, drama romanni eposga xos bo`lmagan kuchli jihatlar bilan boyitadi. konkret romandagi dramatik unsurlar salmog`i, avvalo, asarda hikoya qilinayotgan voqealarning yuz berish vaqti (syujet vaqti) va ularning hikoya qilinish vaqti(kompozitsiya vaqti) nisbatiga jiddiy ta`sir qiladi. zero, yechimga tomon intilayotgan dramatik syujet voqealarning yuz berish vaqtini tig`izlashtirsa, romanga xos epik ko`lamdorlik talabi bilan hikoya qilish vaqti cho`ziladi. e`tiborli jihati shundaki, dramatik unsurlar …

minan 6 yil; 3) "sarob"da–taxminan 5 yil; 4) "qutlug` qon"da–3 yilga yaqin; 5) "kecha"da taxminan 9-10 oylar; 6) "mehrobdan chayon"da–6 oyga yaqin; 7) "dushman"da – taxminan 5 oyga yaqin vaqt oralig`ida yuz bergan voqealar qalamga olingan. shuni ham aytish kerakki, "dushman"ni istisno qilsak, mazkur romanlar hajm e`tibori bilan bir-biridan katta (ya`ni, qalamga olingan davrga mutanosib) farq qilmaydi. albatta, bu asarlarning barida ham dramatik unsurlar mavjud, biroq ularning epik unsurlar bilan nisbati turlicha. umuman olganda, roman ro`yxatda qanchalik quyiroqdan joy olsa, undagi dramatik unsurlar salmog`ining ortib borishi kuzatiladi. biroq buni qat`iy qoida sifatida tushunish ham yaramaydi, zero, har qanday qoidada ham istisno mavjud. aytaylik, "o`tgan kunlar"da syujetning dramatiklik xususiyati "sarob"ga nisbatan ham, "qutlug` qon"ga nisbatan ham kuchliroq namoyon bo`ladiki, buni a.qodiriy romanining sarguzasht xarakteriga egaligi bilan izohlash mumkin ko`rinadi. yoki, agar syujet vaqtidangina kelib chiqilsa, "dushman" syujetining dramatiklik xususiyatiga ko`ra oldinda bo`lishi kerakdek. holbuki, "dushman"da shaxs dramasi yo`q, ya`ni, unda realistik …

da talqin qilinadiki, bu narsa syujet vaqtining cho`zilishini taqozo etadi. demak, konkret romandagi epik va dramatik unsurlar nisbatiga syujet vaqti bilan bir qatorda muallif ko`zlagan g`oyaviy-badiiy niyat, asar mavzusi, janr xususiyati ham sezilarli ta`sir qiladi. e`tiborli jihati shundaki, "kecha" o`z davri romanlarining hammasi bilan ham muayyan mushtarak nuqtalarga ega. xususan, "qutlug` qon" bilan mavzu va ayrim syujet motivlaridagi o`xshashlik, "sarob"dagi psixologizm, "o`tgan kunlar"dagi sarguzashtlilik xususiyati, "mehrobdan chayon"ning syujet-kompozitsion xususiyatlari bilan yaqinlik shunday deyishimizga asos beradi. "kecha" romanini o`qiganda a.qodiriy ijodidan ta`sirlanish yaqqol ko`zga tashlanadi. cho`lpon chuqur hurmat qilgan buyuk adibimizning qo`sh romani "kecha" poetikasida sezilarli iz qoldirgani, shubhasiz. bu haqda o`z vaqtida tanqidchi r.otayev asosli va nozik kuzatishlarni bayon ham qilgandi . biroq mu-naqqid bu masalaga chuqurroq to`xtalishni maqsad qilmaganidan bo`lsa kerak "o`tgan kunlar" bilan "kecha"dagi obrazlar tizimini muqoyasa qilish bilan cheklangan edi. holbuki, a.qodiriy romanlari, ayniqsa, "mehrobdan chayon"ning "kecha" poetikasiga ta`siri haqida ancha mufassal to`xtalish mumkin. xo`sh, bu ikki …

ifodasini topadi, desak xato bo`lmaydi. ra`no bilan zebi orasidagi o`xshashlik shundaki, ularning har ikkisi ham ayni balog`at davriga qadam qo`ygan, hayotdan baxt umidida yashayotgan va baxtli bo`lishga har jihatdan munosib–qalban va jisman go`zal qizlardir. ikkala romandagi ota ham–solih maxdum va razzoq so`fi ( ixtiyoriy-majburiy ravishda qizlarining baxtiga zomin bo`ladilar. xudoyorxonu akbaralilar esa zo`ru zarning, kengroq qarasak, shaxs erkiyu haq-huquqlarini tan olmaydigan, u bilan hisoblashmaydigan jamiyat ( totalitarizm timsoli sifatida bo`y ko`rsatadilar. qizig`i shundaki, keyinroq romanga qo`l urgan boshqa bir buyuk adibimiz – oybek ham "qutlug` qon"da shu singari uchlikni yaratadi: gulnor – yormat– mirzakarimboy. ko`rib turganimizdek, 20-30-yillar o`zbek adabiyotida ayni shu syujet motivi ancha keng ishlangan ekan. shunisi ham borki, chinakam san`atkor sifatida har uchala adib ham mazkur sxemani o`ziga xos tarzda jonlantiradi, talqin qiladi va baholaydi. "mehrobdan chayon"da ra`noning baxti shunday kulib turgan, ko`z ko`rarlik, quloq eshitarlik, qo`l yetarlik darajada edi; o`ziga har jihatdan munosib bir yigitni sevgan va …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida"

1662755919.doc αζαρ kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida ma`lumki, dramatik turga mansub asar ijodkorni badiiy makon va zamon bobida ancha cheklab qo`yadi. buning sababi, tabiiyki, dramatik asarning ijro uchun mo`ljallangani bilan izohlanadi. ijro vaqtiga sig`ish uchun asarning keskin konf-likt asosida shiddat bilan rivojlanuvchi syujetga qurilishi taqozo qilinadi. ravshanki, bu xil syujetning rivojlanish vaqti ham chegaralangan, shu bois ham syujet voqealari sabab-natija munosabatlari asosida konsentratsiyalanadi. voqealar orasidagi sabab-natija munosabati esa ularning makoniy va zamoniy jihatlardan-da yaqin bo`lishini taqozo qiladi. buning nechog`li zaruriy ekanligi tarixiy dramalar, masalan, "alisher navoiy" dramasi misolida kuzatilishi mumkin. ma`lum...

Формат DOC, 2,0 МБ. Чтобы скачать "kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: kecha ning syujet qurilishi va … DOC Бесплатная загрузка Telegram