kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida

DOC 2.0 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755919.doc αζαρ kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida ma`lumki, dramatik turga mansub asar ijodkorni badiiy makon va zamon bobida ancha cheklab qo`yadi. buning sababi, tabiiyki, dramatik asarning ijro uchun mo`ljallangani bilan izohlanadi. ijro vaqtiga sig`ish uchun asarning keskin konf-likt asosida shiddat bilan rivojlanuvchi syujetga qurilishi taqozo qilinadi. ravshanki, bu xil syujetning rivojlanish vaqti ham chegaralangan, shu bois ham syujet voqealari sabab-natija munosabatlari asosida konsentratsiyalanadi. voqealar orasidagi sabab-natija munosabati esa ularning makoniy va zamoniy jihatlardan-da yaqin bo`lishini taqozo qiladi. buning nechog`li zaruriy ekanligi tarixiy dramalar, masalan, "alisher navoiy" dramasi misolida kuzatilishi mumkin. ma`lumingizki, mualliflar janr talabidan kelib chiqib, navoiy hayotining turli davrlariga oid faktlarni uzviy davomiylikda berganlar. hartugul, ulug` shoirning hayot yo`li bilan tanish bo`lmagan kishilar spektaklni tomosha qilganlarida voqealar orasidagi "vaqt bo`shlig`i"ni sezmasliklari mumkin. dramadan farqli o`laroq, agar epik asarda qahramon hayotining turli davrlaridan olingan epizodlar qalamga olinsa, ularning sabab-natija munosabatida ko`rsatilishi shart emas – …

aldanoq sahna uchun emas ( o`qishga mo`ljallab ("pyesa dlya chteniya") yaratiladi. ayni paytda, rivoyagagina asoslangan epik asar oldida drama borliqni plastik jonlantira olishi, tomoshabinga "ko`rish" va "eshitish" imkoniyatini yarata olishi bilan beshak ustunlikka ega. ilgari aytdikki, romanga dramaning kirib kelishi janrga xos asosiy problema (shaxs dramasi vositasida dunyoni anglash) bilan bog`liq edi. shu bilan birga, yuqoridagi mulohazalardan ko`rinadiki, realistik romanning dramani o`ziga singdirishga intilishi "reallik illyuziyasi"ni hosil qilish uchun ham bag`oyat zarur edi. tabiiyki, dramaning romanga kirishi ulkan badiiy-estetik samara beradi: birinchidan, romanga kirgan dramaning yuqoridagicha ojizliklari sezilmay ketadi; ikkinchidan, drama romanni eposga xos bo`lmagan kuchli jihatlar bilan boyitadi. konkret romandagi dramatik unsurlar salmog`i, avvalo, asarda hikoya qilinayotgan voqealarning yuz berish vaqti (syujet vaqti) va ularning hikoya qilinish vaqti(kompozitsiya vaqti) nisbatiga jiddiy ta`sir qiladi. zero, yechimga tomon intilayotgan dramatik syujet voqealarning yuz berish vaqtini tig`izlashtirsa, romanga xos epik ko`lamdorlik talabi bilan hikoya qilish vaqti cho`ziladi. e`tiborli jihati shundaki, dramatik unsurlar …

minan 6 yil; 3) "sarob"da–taxminan 5 yil; 4) "qutlug` qon"da–3 yilga yaqin; 5) "kecha"da taxminan 9-10 oylar; 6) "mehrobdan chayon"da–6 oyga yaqin; 7) "dushman"da – taxminan 5 oyga yaqin vaqt oralig`ida yuz bergan voqealar qalamga olingan. shuni ham aytish kerakki, "dushman"ni istisno qilsak, mazkur romanlar hajm e`tibori bilan bir-biridan katta (ya`ni, qalamga olingan davrga mutanosib) farq qilmaydi. albatta, bu asarlarning barida ham dramatik unsurlar mavjud, biroq ularning epik unsurlar bilan nisbati turlicha. umuman olganda, roman ro`yxatda qanchalik quyiroqdan joy olsa, undagi dramatik unsurlar salmog`ining ortib borishi kuzatiladi. biroq buni qat`iy qoida sifatida tushunish ham yaramaydi, zero, har qanday qoidada ham istisno mavjud. aytaylik, "o`tgan kunlar"da syujetning dramatiklik xususiyati "sarob"ga nisbatan ham, "qutlug` qon"ga nisbatan ham kuchliroq namoyon bo`ladiki, buni a.qodiriy romanining sarguzasht xarakteriga egaligi bilan izohlash mumkin ko`rinadi. yoki, agar syujet vaqtidangina kelib chiqilsa, "dushman" syujetining dramatiklik xususiyatiga ko`ra oldinda bo`lishi kerakdek. holbuki, "dushman"da shaxs dramasi yo`q, ya`ni, unda realistik …

da talqin qilinadiki, bu narsa syujet vaqtining cho`zilishini taqozo etadi. demak, konkret romandagi epik va dramatik unsurlar nisbatiga syujet vaqti bilan bir qatorda muallif ko`zlagan g`oyaviy-badiiy niyat, asar mavzusi, janr xususiyati ham sezilarli ta`sir qiladi. e`tiborli jihati shundaki, "kecha" o`z davri romanlarining hammasi bilan ham muayyan mushtarak nuqtalarga ega. xususan, "qutlug` qon" bilan mavzu va ayrim syujet motivlaridagi o`xshashlik, "sarob"dagi psixologizm, "o`tgan kunlar"dagi sarguzashtlilik xususiyati, "mehrobdan chayon"ning syujet-kompozitsion xususiyatlari bilan yaqinlik shunday deyishimizga asos beradi. "kecha" romanini o`qiganda a.qodiriy ijodidan ta`sirlanish yaqqol ko`zga tashlanadi. cho`lpon chuqur hurmat qilgan buyuk adibimizning qo`sh romani "kecha" poetikasida sezilarli iz qoldirgani, shubhasiz. bu haqda o`z vaqtida tanqidchi r.otayev asosli va nozik kuzatishlarni bayon ham qilgandi . biroq mu-naqqid bu masalaga chuqurroq to`xtalishni maqsad qilmaganidan bo`lsa kerak "o`tgan kunlar" bilan "kecha"dagi obrazlar tizimini muqoyasa qilish bilan cheklangan edi. holbuki, a.qodiriy romanlari, ayniqsa, "mehrobdan chayon"ning "kecha" poetikasiga ta`siri haqida ancha mufassal to`xtalish mumkin. xo`sh, bu ikki …

ifodasini topadi, desak xato bo`lmaydi. ra`no bilan zebi orasidagi o`xshashlik shundaki, ularning har ikkisi ham ayni balog`at davriga qadam qo`ygan, hayotdan baxt umidida yashayotgan va baxtli bo`lishga har jihatdan munosib–qalban va jisman go`zal qizlardir. ikkala romandagi ota ham–solih maxdum va razzoq so`fi ( ixtiyoriy-majburiy ravishda qizlarining baxtiga zomin bo`ladilar. xudoyorxonu akbaralilar esa zo`ru zarning, kengroq qarasak, shaxs erkiyu haq-huquqlarini tan olmaydigan, u bilan hisoblashmaydigan jamiyat ( totalitarizm timsoli sifatida bo`y ko`rsatadilar. qizig`i shundaki, keyinroq romanga qo`l urgan boshqa bir buyuk adibimiz – oybek ham "qutlug` qon"da shu singari uchlikni yaratadi: gulnor – yormat– mirzakarimboy. ko`rib turganimizdek, 20-30-yillar o`zbek adabiyotida ayni shu syujet motivi ancha keng ishlangan ekan. shunisi ham borki, chinakam san`atkor sifatida har uchala adib ham mazkur sxemani o`ziga xos tarzda jonlantiradi, talqin qiladi va baholaydi. "mehrobdan chayon"da ra`noning baxti shunday kulib turgan, ko`z ko`rarlik, quloq eshitarlik, qo`l yetarlik darajada edi; o`ziga har jihatdan munosib bir yigitni sevgan va …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida"

1662755919.doc αζαρ kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida ma`lumki, dramatik turga mansub asar ijodkorni badiiy makon va zamon bobida ancha cheklab qo`yadi. buning sababi, tabiiyki, dramatik asarning ijro uchun mo`ljallangani bilan izohlanadi. ijro vaqtiga sig`ish uchun asarning keskin konf-likt asosida shiddat bilan rivojlanuvchi syujetga qurilishi taqozo qilinadi. ravshanki, bu xil syujetning rivojlanish vaqti ham chegaralangan, shu bois ham syujet voqealari sabab-natija munosabatlari asosida konsentratsiyalanadi. voqealar orasidagi sabab-natija munosabati esa ularning makoniy va zamoniy jihatlardan-da yaqin bo`lishini taqozo qiladi. buning nechog`li zaruriy ekanligi tarixiy dramalar, masalan, "alisher navoiy" dramasi misolida kuzatilishi mumkin. ma`lum...

DOC format, 2.0 MB. To download "kecha ning syujet qurilishi va uning badiiy niyat ijrosidagi roli haqida", click the Telegram button on the left.

Tags: kecha ning syujet qurilishi va … DOC Free download Telegram