fotoeffekt qonunlarini tekshirish laboratoriya ishi

DOCX 6 pages 79.4 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 79.4 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

7 – laboratoriya ishi fotoeffekt qonunlarini tekshirish ishning maqsadi: fotoeffekt hodisasining fizik mazmuni bilan tanishish va fotoelement hossalarini o‘rganish. kerakli asboblar: optik taglik, etalon lampa, mikroampermetr, fotoelement, voltmetr. ishni bajarish uchun asos 1. nazariy qism va qurilmaning tuzilishi bo‘yicha qisqa, ishni bajarish tartibi va jadval to‘liq bo‘yica to‘liq konspekt. 2. ishni bajarish tartibini bilish. ishni himoya qilish uchun asos 1. xalqaro birliklar sistemasi (xbs) da amalga oshirilgan hisob-kitob va rasmiylashtirilgan hisobot. 2. sinov savollariga javob berish. nazariy qism yorug‘lik ta'sirida modda sirtidan elektronlarni urib chiqarilishiga fotoelektrik effekt yoki tashqi fotoeffekt deyiladi. uchib chiqqan fotoelektronlar tufayli vujudga kelgan (hosil bo‘lgan) elektr toki fototok deb ataladi. tashqi fotoeffekt, asosan metallarda va metall oksidlarida kuzatiladi. mazkur fotoeffektdan tashqari ichki va ventilli fotoeffektlar ham mavjuddir. ichki fotoeffekt yarim o‘tkazgichlarda va dielektriklarda kuzatiladi. bunda elektronlar yorug‘lik energiyasani yutib, valent zonadan o‘tkazuvchanlik zonasiga o‘tadi (bog‘langan holatdan erkin holatga o‘tadi). ikki tur elektr o‘tkazuvchanlikka (elektron va kovak …

2 / 6

n bulutini hisil qilishadi. ulardan ba'zilarining tezliklari juda katta bo‘lgani uchun ular anodga yetib borishadi va fototok hosil qilishadi. anod va katod orasiga kuchlanish bersak uning maydonida elektron buluti harakatga keladi va anodga yetib boradi. natijada anodda paydo bo‘lgan tokni milliampermetr ma qayd qiladi. zanjirdagi voltmetr v katod-anod orasidagi kuchlanishni o‘lchash uchun, reostat r esa bu kuchlanishni o‘zgartirish uchun xizmat qiladi. mazkur qurilma yordamida fototokning volt-amper xarakteristikasi tekshiriladi. fototokning katod-anod oralig‘idagi kuchlanishga bog‘liqligini ko‘rsatuvchi if=f(u) grafik fototokning volt-amper xarakteristiksi (vax) deyiladi. 15.2-rasmda tushayotgan yorug‘lik oqimining ikki qiymati uchun vax tasvirlangan, vax dan ko‘rinishicha, katod-anod oralig‘idagi kuchlanish u=0 ga teng bo‘lganda ham fotoelektronlar anodga yetib borib fototokni hosil qiladi. kuchlanish ortib borishi bilan fototokning qiymati ham ortib boradi, ya'ni anodga yetib borayotgach fotoelektronlar soni ko‘payib boradi. lekin katod-anod kuchlanishining ma'lum bir qiymatidan boshlab, berilgan yorug‘lik oqimi uchun fototokning qiymati o‘zgarmas bo‘lib qoladi. fototokning bu qiymati to‘yinish toki deb ataladi. katoddan 1 …

3 / 6

uchlanishning bu qiymati to‘xtatish kuchlanishi uo deyiladi:15.1–rasm yorug‘lik mvmax2/2=euo, (15.1) bu yerda e=1,610–19 c – elektronning zaryadi. fototokning volt-amper xarakteristikasini o‘rganish natijasida fotoeffektning quyidagi qonunlari aniqlangan.15.2–rasm i i2to‘y i1to‘y –uo 0 ee o‘sadi u 1. muayyan fotokatodga tushayotgan yorug‘likning spektral tarkibi o‘zgarmas bo‘lsa, fototokning to‘yinish qiymati yorug‘lik oqimiga to‘g‘ri mutanosibdir, ya'ni: if=j, (15.2) bunda if – fototok, j – mutanosiblik koeffitsienti bo‘lib, u fotoelementning integral sezgirligi deyiladi. [j]=a/lm, – yorug‘lik oqimi. 2. muayyan fotokatoddan ajralib chiqayotgan fotoelektronlar boshlang‘ich tezliklarining maksimal qiymati vmax yorug‘lik intensivligiga bog‘liq emas. yorug‘likning chastotasi ortib borishi bilan fotoelektronlarning maksimal tezliklari ham ortib boradi. 3. har bir fotokatod uchun biror ”qizil chegara“ mavjud bo‘lib, undan kattaroq to‘lqin uzunlikka era yorug‘lik ta'sirida fotoeffekt vujudga kelmaydi. q ning qiymati yorug‘lik intensivligiga mutlaqo bog‘liq emas, u faqat fotokatod materialining ximiyaviy tabiatiga va sirtning holatiga bog‘liq. 4. yorug‘likning fotokatodga tushishi bilan fotoelektronlarning hosil bo‘lishi orasida sezilarli vaqt o‘tmaydi. yuqorida zikr etilgan …

4 / 6

plank doimiysi (h=6,6210–34 js). energiyaning saqlanish qonuninidan foydalanib eynshteyn fotoeffektni tushuntirdi. bunda metall sirtiga tushayotgan fotonning energiyasi ularning o‘zaro ta'sirlashuvi natajasida elektron energiyasiga aylanadi. agar shu energiya chiqish ishi a dan kata bo‘lsa (ya'ni h>a), fotoeffekt ro‘y beradi. energiyaning qolgan qismi metalldan tashqariga chiqqan fotoelektronning kinetik energiyasiga aylanadi. shu fikrni matematik tarzda quyadagicha yozish mumkin: h=a+mvmax2/2. (15.4) (15.4) ifodani fotoeffekt uchun eynshteyn formulasi deyiladi. eynshteynning mazkur formulasi yordamida fotoeffektning barcha qonunlarini tushuntirish mumkin. (15.4) formulaga ko‘ra, fotoeffekt ro‘y berishi uchun h=a bo‘lishi kifoya. mazkur tenglik asosida fotoeffektning qizil chegarasini tushuntirish mumkin. ”qizil chegara“ tushayotgan yorug‘lik fotonining chastotasagagina bog‘liq bo‘lib, uning intensivligiga aslo bog‘liq emas (intensivlik deganda birlik yuzaga tushayotgan fotonlar soni tushuniladi). ko‘pchilik metallar uchun ”qizil chegara“ spektrning infraqizil qismida joylashgan bo‘ladi. ishqoriy metallar uchun esa u yorug‘likning ko‘rinuvchan qismida joylashganligi tufayli fotoelementlarda fotokatod ishqoriy metallardan yasaladi. fotoeffektga asoslangan qurilma fotoelement deb ataladi (15.3-rasm). ichidan havosi so‘rib olingan kvarts shishadan …

5 / 6

ilan qoplanadi. fotoelementlar hozirgi zamon texnikasida va turmushda, uzoqdan boshqarish sistemalarida va hokazolarda keng ko‘lamda qo‘llanilmoqda. fotoelementning sezuvchanligini oshirish uchun ballon bosimi 1 pa atrofida bo‘lgan inert gaz bilan to‘ldiriladi. fotoelektronlar inert gaz atomlariga urilib ularni ionlashtirishi natijasida tok qiymati ortadi. bunday fotoelementlarda katod-anod orasidagi kuchlanish ma'lum qiymatdan ortmasligi kerak, aks holda gazda mustaqil gaz razryadi ro‘y berib fotoelementni ishdan chiqaradi. bu holda to‘yinish fototoki kuzatilmaydi. ishni bajarish tartibi 1-mashq. yorug‘lik oqimi o‘zgarmas (=const) bo‘lganda fototok qiymatining anod kuchlanishiga bog‘liqligini o‘rganish. 1. fotoelement optik taglikda yorug‘lik manbaidan l=15 cm uzoqlikda o‘rnatiladi. 2. yorug‘lik manbai (lampa) ga kuchlanish beriladi va u tajriba davomida o‘zgartirmasdan saqlanadi. 3. sxema o‘qituvchi tomonidan tekshirilgandan so‘ng tok manbaiga ulanadi. potensiometr yordamida anod kuchlanishi 0 dan 100 v gacha oshirilib boriladi. kuchlanish 10 voltdan oshirilib unga to‘g‘ri keluvchi fototok qiymatlari o‘lchanadi. keyin tajriba teskari yo‘nalishda amalga oshiriladi, ya'ni kuchlanish 100 v dan 0 gacha kamaytiriladi. bunda ham …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fotoeffekt qonunlarini tekshirish laboratoriya ishi"

7 – laboratoriya ishi fotoeffekt qonunlarini tekshirish ishning maqsadi: fotoeffekt hodisasining fizik mazmuni bilan tanishish va fotoelement hossalarini o‘rganish. kerakli asboblar: optik taglik, etalon lampa, mikroampermetr, fotoelement, voltmetr. ishni bajarish uchun asos 1. nazariy qism va qurilmaning tuzilishi bo‘yicha qisqa, ishni bajarish tartibi va jadval to‘liq bo‘yica to‘liq konspekt. 2. ishni bajarish tartibini bilish. ishni himoya qilish uchun asos 1. xalqaro birliklar sistemasi (xbs) da amalga oshirilgan hisob-kitob va rasmiylashtirilgan hisobot. 2. sinov savollariga javob berish. nazariy qism yorug‘lik ta'sirida modda sirtidan elektronlarni urib chiqarilishiga fotoelektrik effekt yoki tashqi fotoeffekt deyiladi. uchib chiqqan fotoelektronlar tufayli vujudga kelgan (hosil bo‘l...

This file contains 6 pages in DOCX format (79.4 KB). To download "fotoeffekt qonunlarini tekshirish laboratoriya ishi", click the Telegram button on the left.

Tags: fotoeffekt qonunlarini tekshiri… DOCX 6 pages Free download Telegram