autistik spektr buzilishlaridagi nutq rivojlanishi va psixologik-pedagogik xususiyatlari

DOCX 9 pages 27.6 KB Free download

9 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 27.6 KB

File type DOCX

Pages 9

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 9

6 maruza autistik spektr buzilishlaridagi nutq rivojlanishini nospesifik (ikkilamchi) kamchiliklarni o‘hshash xolatlardan farqlash tayanch iboralar: autizm, stereotipiyalar, kompensatsiya, autizm spektri, kommunikativ ehtiyojlar, sindrom, asperger sindromi, asinxroniya. autizmga ega bolalarga umumiy tavsif. hissiy (emotsional)- irodaviy va kommunikativ-jarayonlarining о‘ziga xosligi. hissiy (emotsional)- irodasida sohasida nuqsoni bо‘lgan bolalar psixologo-pedagogik va klinik belgilari bо‘yicha turlicha xarakterlanadi. eng og‘ir hissiy nuqsonlar erta bolalar autizmi sindromida kuzatiladi (eba); ba’zi xollarda emotsional nuqsonlar aqli zaiflik yoki psixik rivojlanishni orqada qolishi bilan birgalikda keladi. emotsional-iroda nuqsonlari shuningdek shizofreniyali kasal bolalar va о‘smirlarga ham xosdir. autizm spektri buzilishlari sohasidagi terminologiya bir qator muammolidir. dignostik qо‘llanmalar “autizm spektri” terminini qо‘llamaydilar, uning о‘rniga kо‘pincha rivojlanishdagi buzilishlar nazarda tutiladi. bu yanglishish bо‘lib, rivojlanishdagi buzilishlari barchasi ham autizm spektrida namoyon bо‘lmaydi. kо‘pincha autizm spektriga ega bolalarga yanglishilib diqqat tanqisligi va giperfaollik sindromi tashxisi qо‘yiladi. klinik tadqiqotlarning kо‘rsatishicha, о‘g‘il bolalarda qiz bolalarga qaraganda autizmning kuzatilish koeffitsiyenti yuqori bо‘ladi. autizm spektri buzilishlariga ega bо‘lgan qiz …

2 / 9

hun xaddan tashqari yoqimsiz. atrof olamdan keluvchi bu kabi ta’sirlar autik bolalar tomonidan jarohatlovchi omil sifatida idrok etiladi. bu bolalarda xaddan tashqari psixik ta’sirchanligini shakllantiradi. meyorida rivojlanayotgan bola uchun normal hisoblangan о‘rab turgan atrof-muhit autik bola uchun doimiy salbiy emotsional fon bо‘ladi, hissiy qovusha olmaslik va salbiy hislar chashmasi hisoblanadi. inson autizmga ega bо‘lgan bola tomonidan atrof muhitning elementi sifatida idrok etilib, uning uchun juda kuchli ta’sirlagich hisoblanadi. bu autizmga ega bо‘lgan bolaning umuman insonga, xususan yaqinlariga bо‘lgan reaksiyasining kuchsizlanishini izoxlaydi. shuning uchun bolaning ota-onasi, birinchi navbatda onasi kо‘pincha hissiy, emotsional donorlar sifatida e’tiborga olinadi. autik bolaning ehtiyojlarining tanqisligi kо‘ruv aloqasini о‘rnatishga bо‘lgan intilishlarining yо‘qligi, muloqotga kirishishdagi asossiz qо‘rquvlar uning “ijtimoiy yakkaligining” yorqin kо‘rinishidir. autik bolaning qarashlari bо‘shliqqa qaratilgan bо‘lib suhbatdoshiga qaratmaydi. kо‘pincha ushbu qarash autik bolani ichki tashvishlanishlarini ifodalaydi. gо‘daklik vaqtida xattoki onasining yuzi ham bolada qо‘rquv uyg‘otishi mumkin. autizmga ega bо‘lgan bolaning inson yuziga bо‘lgan reaksiyasi shunday g‘ayri …

3 / 9

mga ega bо‘lgan bolalarda uni gipersteziya kо‘rinishida namoyon bо‘lishi ikkinchi signal sistemasida nuqsonlarni ham keltirib chiqarishi mumkin. muloqot qilishga xoxishning yо‘qligi autizmli bolalarda kommunikativ-ehtiyojlar jarayonini affektiv va sensor jarayonlarning rivojlanish darajalariga bog‘liqligidan dalolat beradi. autik bolaning kommunikativ-ehtiyojlar jarayonining yetishmovchiliklari uning nutqiy hususiyatlarida ham ifodalanadi: nutqni ifodalash bilan birgalikda keluvchi mutizm, nutqiy shtamp, exolaliya, shuningdek yuz ifodasi va imo-ishora jarayonlarining shakllanmaganligidir. kommunikativ jarayon komponentlari tuzilishida bir vaqtning о‘zida yetarlicha bо‘lmasligi autizm bilan birga bolalarda muloqot qilishga bо‘lgan motivatsiyasini shakllanmaganligi ham kuzatiladi. miyaning energetik potensiali inson hayoti faoliyati uchun zarur bо‘lgan psixoemotsional tonusni ta’minlaydi. energik tonus yetarlicha bо‘lmagan sharoitlarda autik bolalarda ijobiy hissiy (emotsional) muloqatni chegaralanganligi kuzatilib, atrof olam bilan о‘zaro munosabatlarda patologik xususiyatlar yuzaga keladi. bunday patologik о‘zaro munosabatlarning shakli kompensator autostimulyatsiyalardir. ular bolaga noqulay holatlarni neytrallashga imkon yaratadi va sun’iy ravishda psixoemotsional tonusni kо‘taradi. kompensator autostimulyatsiyalar stereotiplikni namoyon etadi hamda bir xil harakatlarni qaytarilish turg‘unligi –stereotipiyalarni yuzaga keltiradi. stereotipyalarning yuzaga …

4 / 9

namayon bо‘ladi hamda bolani ijobiy his qila olishini shakllantiradi. nutqiy stereotiplar alohida sо‘z, ibora, jumla, kitoblardan olingan hikmatli iboralar, miyaga о‘rnashib qolgan fikrlar alohida qaytarilish shaklida yuzaga keladi. intellektual darajada stereotiplar manipulyatsion belgi, shakl, tushunchalar shaklida namayon bо‘ladi. steriotiplar shuningdek fazoviy tashkillashtirishlarda hamda maktab maishiy yoki uy sharoitida, bironbir uy jihozini о‘rnini almashtirilishi bola tomonidan qatiy noroziliklarni tug‘diradi. autik bolaning faqatgina atrofdagilar bilan emas, balki о‘ziga nisbatan steriotipligi kuzatiladi. autik bola kiyadigan kiyimlari, maksimal qulayva kam variantlidir ya’ni steriotipdir(bola bir turdagi kolgotka, jinsi, botinka va x.k.). ovqatlarni tanlashi ham autik bolalarda steriotipdir(ovqat steriotipi: bola bir turdagi shо‘rvadan yeydi yoki faqat chipslar va x.k.). ma’lumki ba’zi autik bolalar xazm qilish jarayonlarida nuqsonlar kuzatiladi, shuning uchun ularda ovqatlarga allergiyalar yuzaga kelishi mumkin. og‘ir xollarda autik bolalar umuman ovqatdan voz kechishlari mumkin. shuni alohida takidlash joizki, steriotiplar autik bolani xayotining ilk davrlarida yuzaga keladi. sterotiplar autik bolaning ulg‘ayish davrida birga keladi, lekin uning …

5 / 9

alohida qiyinchiliklarda, barmoqlar bilan ushlashni shakllanmaganligida, mayda qо‘l barmoqlari va kaft harakatlarida namayon bо‘ladi. autik bolalarda о‘z-о‘ziga xizmat qilishda yetarlicha muammolar yuzaga keladi. о‘z-о‘ziga xizmat qilish kо‘nikmalarini rivojlanishi autik bolalarda alohida muammo xisoblanadi. xattoki eng chaqqon bolalar, alohida is’tedod qobiliyatiga ega bо‘lganlariham xayotiy xolat va maishiylikka moslashmagan bо‘ladilar. xattoki ularda ham о‘z-о‘ziga xizmat qilish sekinshakllanadi hamda sifatli rivojlanmaydi, chunki ular stereotip qabul etadilar. avval ta’kidlanganidek, bolalar ovqat qabul etida alohida qiyinchiliklarga duch keladilar, kiyimlari steriotip hamda pala-partish bо‘lishi mumkin. shuning uchun о‘z-о‘ziga xizmat qilish tartib-intizomi sotsial adaptatsiya kо‘nikmalarini shakllanishini о‘z ichiga olib, autik bolalarni korreksion jarayonida alohida о‘rin egallaydi. autizmga ega bо‘lgan bolalarning bilish jarayonlarini о‘ziga xosligini о‘rganish. idrok va sensor jarayonning о‘ziga xosligi. autik bolalarning idroki obyektlarni persepsiini senzitiv yuqoriligi bilan xarakterlanadi. о‘ta sensor ta’sirchanlik sharoitda mexanizmning giperkompensatorligi yuzaga kelib, u bir tomondan, psixologik ximoyani, boshqa tomondan psixik deprivatsiya hamda kognitiv jarayonlarni rivojlanishidan, shuningdek idrokdan ham voz kechishni ifodalaydi. …

Want to read more?

Download all 9 pages for free via Telegram.

Download full file

About "autistik spektr buzilishlaridagi nutq rivojlanishi va psixologik-pedagogik xususiyatlari"

6 maruza autistik spektr buzilishlaridagi nutq rivojlanishini nospesifik (ikkilamchi) kamchiliklarni o‘hshash xolatlardan farqlash tayanch iboralar: autizm, stereotipiyalar, kompensatsiya, autizm spektri, kommunikativ ehtiyojlar, sindrom, asperger sindromi, asinxroniya. autizmga ega bolalarga umumiy tavsif. hissiy (emotsional)- irodaviy va kommunikativ-jarayonlarining о‘ziga xosligi. hissiy (emotsional)- irodasida sohasida nuqsoni bо‘lgan bolalar psixologo-pedagogik va klinik belgilari bо‘yicha turlicha xarakterlanadi. eng og‘ir hissiy nuqsonlar erta bolalar autizmi sindromida kuzatiladi (eba); ba’zi xollarda emotsional nuqsonlar aqli zaiflik yoki psixik rivojlanishni orqada qolishi bilan birgalikda keladi. emotsional-iroda nuqsonlari shuningdek shizofreniyali kasal bolalar va о‘smirlarga ...

This file contains 9 pages in DOCX format (27.6 KB). To download "autistik spektr buzilishlaridagi nutq rivojlanishi va psixologik-pedagogik xususiyatlari", click the Telegram button on the left.

Tags: autistik spektr buzilishlaridag… DOCX 9 pages Free download Telegram