bolalar nutq rivojlanishi va uning xususiyatlari

DOCX 5 стр. 25,2 КБ Бесплатная загрузка

5 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 25,2 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 5

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 5

мактабгача тарбия ёшидаги болаларда нутқ ривожланишининг ўзига хос хусусиятлари мустақил мамлакатда ҳар томонлама баркамол шахсни тарбиялашдек шарафли ва маъсулиятли ишда таълим тарбия тизимининг бошланғич тарбия тизимининг бошланғич босқичи бўлган мактабгача таълим тарбия муҳим ўрин тутади. нутқ ҳақида сўз борар екан, нутқ боланинг рухий ҳаётида муҳим ахамиятга егалигини таъкидлашимиз лозим. мактабгача тарбия ёши болаларнинг нутқини фаол егаллаш даври ҳисобланади. бу даврда болалар нутқининг ривожланиши уларнинг фаолияти мулоқоти билан узвий боғлиқ. бола жумлаларнинг мазмуни ва шаклидаги ўзгариш унинг мулоқот шакллари ўзгариши билан боғлиқ бўлади. мактабгача тарбия ёшидаги бола нутқининг ривожланишидаги муҳим хусусият нутқ тафаккур қуролига айланишидан иборат. боланинг сўз-луғат бойлигининг ўсишида икки муҳим томони миқдор ва сифат томони мавжуд. луғат бойлигининг миқдорий ўсиши д.б. елконининг таъкидлашича бола тарбияланиб усаётган оиланинг хаёт шароити ва тарбияланиши хусусиятига боғлик. болаларнинг тили чиққанидан бошлаб, уларнинг ўз нутқларида фойдаланаётган сўзлар тез кўпая бошлайди. aйни бир ёшдаги болаларда сўз бойлиги турлича бўлади. масалан, баъзи психологларнинг қилган ҳисобларига қараганда, …

2 / 5

берган. «нега чангитаяпсан?», «тоза бўлсин, пол ифлос», яъни «полнинг ифлосини тозаламоқ учун чангитаяпман» деб жавоб берган. бу қизча чангитиш сўзини «супуриш» маъносида ишлатган. кейин маълум бўлишича, қизча онасига тақлид қилиб, супурги билан супура бошлаганида онаси ҳамиша «чангитма, чангитма» деб уни койиб, қўлидан супургини олар екан. шу сабабли, қизчада чангитиш деган сўз супуриш деган нотўғри маънода ўрнашиб қолган. дастлаб бола бир сўзни фақат битта нарсанинг ифодаси деб ва бир маънодагина тушунади. бир сўз билан бир-бирига ўхшаш кўп нарсалар ифодаланаверганлиги ва шу сўз қайта-қайта шу маънода такрорланаверганлиги таъсир қилиб, шу туфайли, болада сўзларнинг умумийлаштирилган маъносини тушуниш ўса бошлайди. нутқ орқали алоқа боғлаш туфайли, бола, масалан, битта столнинг ўзигина емас, балки ҳамма столнинг ҳам стол деб айтилишини, билиб олади. шу тариқа, боланинг нутқи ўса бориши, ўз атрофидаги кишиларнинг тилини ўзлаштира бориши билан унда фақат нарсалар тўғрисида идрок ва тасаввурлар пайдо бўлиб ва ўсибгина қолмасдан, балки, шу билан бирга, тушунчалар ҳам ҳосил бўла бошлайди. …

3 / 5

лгари унга шунақа қоғозга сурат солиб берган, ёки қоғоздан қалпоқ ясаб берганлиги учун ҳам, у боласининг нима демоқчи бўлганини тушунади. бола: «ойи, менга қоғоздан қалпоқ қилиб бер, қоғозга чи-зиб бер» деган маънони ифодалаб, кейинчалик узун гапни иккита сўз билан айтиб қўя қолади, яъни: сурат, қалпоқ. бола бир ёки бир неча сўздан иборат гапни айтиш билан ўз фикрида бўлган ва айтмоқчи бўлган нарсасини қўл ёки имоишора билан кўрсатиб берганидагина боланинг олдида турган кишилар унинг мана шу чала-чулпа гапини тушунишлари мумкин. тилга кирган бола билан бир вазиятда турган вақтингиздагина унинг гапини тушуниш мумкин. бола уч ёшга қадам қўйганда она тилининг грамматик тузилишини егаллай бошлайди.бола оз ва ко ъп тушунчасини жуда ерта фарқ қила бошлайди. бола икки ёшга тўлгунича катта ва кичик тушунчасини ҳам фарқ қила бошлайдиган бўлиб қолади (ака, опа, ука). шунингдек, бола келишикларни ҳам жуда ерта фарқ қила бошлайди. aммо қаратқич кcлишиги ўрнида, кўпинча, тушум келишигини ишлатади (бизни уйимиз). болалар бу …

4 / 5

зларнинг шаклларига ўхшатиб сўз туза бошлайдилар. болалар тўғри тарбияланиб борганларида, айниқса, мактабгача тарбия ёшига йетганларида, уларда тилнинг грамматика шаклларини амалий равишда егаллаш жуда тез қадам билан олға қараб боради. шу ёшда болалар мураккаб гап синтаксисини ҳам егаллаб оладилар. боланинг нутқида бир-бири билан боғланган қўшма гаплар пайдо бўлади. болаларнинг нутқда содда гап, бош гап, ергаш гап ва ҳоказолар аниқ кўрина бошлайди. уларнинг нутқларида мураккаб гаплар ишлатилади. бу гапларда бирор сабаб, мақсад, хулоса, изоҳ, шарт ва шу кабилар акс еттирила бошлайди. нутқнинг тузилишидаги бу мураккаб шакллар тафаккурнинг мураккаброқ шакллари ўсиб боришига боғлиқдир. болаларда нутқ ўсишининг ана шу босқичида ҳодисаларнинг сабаблари ва бир-бирига боғланиши тўғрисида турли саволлар туғилаверади. шу ёшдаги болалар катталардан муттасил: «нега?», «нима учун?» деб сўрайверадилар. бола йетти ёшга йетганида оғзаки нутқнинг грамматикасини амалий йўл билан егаллаб олади, дейиш мумкин. боланинг нутқни ана шундай амалий егаллаб олиши кейинчалик савод чиқариш ва тилнинг грамматикасини ўрганишга имкон беради. бир хил оилаларда бола нутқининг …

5 / 5

н махсус машғулотларда ва катта ёшдагилар билан қиладиган турли муаммоларида ўсади. болаларда нутқининг такомиллашуви улар тафаккурининг ўсиши билан чамбарчас боғлиқ. мактабгача тарбия ёшидаги болалар конкрет фаол тафаккурга ўтадилар, бунинг учун аввало йетарли сўз луғати талаб етилади. бу еса ўз навбатида болаларни фаол равишда нутқ ибораларини ўзгартира бошлайдилар. йенди сўзлар фақат аниқ нарсалар билангина емас балки бошқа бир гуруҳ сўзлар билан ва бевосита ҳаракатлар билан боғлана бошлайди. кичик ёшдаги болаларнинг нутқи асосан улар айни чоғда идрок қилиб турган нурсалар ва бевосита ҳаракатлар билан боғлиқ бўлса, мактабгача тарбия ёшидаги болаларнинг нутқи ҳозир идрок қилиб турган нарсаларидан ташқари илгари идрок қилинган нарсалар ҳамда ҳаёлий нарсалар билан ҳам боғлиқ бўлади. шунинг учун бу ёшдаги болалар катта кишилар айтиб берган ёки ўқиб берган ертакларини бир-бирига боғланишли қилиб айтиб бера оладилар. мактабгача тарбия ёшидаги болалар нутқини жуда тез егаллайдилар, лекин улар фақат оғзаки нутқни егаллаш билан чекланиб қоладилар. ёш хусусиятларига кўра, уларнинг имкониятлари ҳам нутқнинг ёзма …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 5 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "bolalar nutq rivojlanishi va uning xususiyatlari"

мактабгача тарбия ёшидаги болаларда нутқ ривожланишининг ўзига хос хусусиятлари мустақил мамлакатда ҳар томонлама баркамол шахсни тарбиялашдек шарафли ва маъсулиятли ишда таълим тарбия тизимининг бошланғич тарбия тизимининг бошланғич босқичи бўлган мактабгача таълим тарбия муҳим ўрин тутади. нутқ ҳақида сўз борар екан, нутқ боланинг рухий ҳаётида муҳим ахамиятга егалигини таъкидлашимиз лозим. мактабгача тарбия ёши болаларнинг нутқини фаол егаллаш даври ҳисобланади. бу даврда болалар нутқининг ривожланиши уларнинг фаолияти мулоқоти билан узвий боғлиқ. бола жумлаларнинг мазмуни ва шаклидаги ўзгариш унинг мулоқот шакллари ўзгариши билан боғлиқ бўлади. мактабгача тарбия ёшидаги бола нутқининг ривожланишидаги муҳим хусусият нутқ тафаккур қуролига айланишидан иборат. боланинг сўз-луғат бойлигини...

Этот файл содержит 5 стр. в формате DOCX (25,2 КБ). Чтобы скачать "bolalar nutq rivojlanishi va uning xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: bolalar nutq rivojlanishi va un… DOCX 5 стр. Бесплатная загрузка Telegram