ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati

DOC 2,1 MB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1662755956.doc αζαρ ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati inson xarakteri, uning ruhiy o`ziga xosligi ko`p jihatdan u yashayotgan muhit shart-sharoitlari bilan bog`liqdir. aksariyat yozuvchilarni, n.g.chernishevskiy ta`biri bilan aytsak, «ijtimoiy munosabatlar va hayotiy to`qnashuvlarning xarakterlarga ta`siri» qiziqtirishi bejiz emas. avvalgi bobda ko`rib o`tganimizdek, miryoqub obrazi talqinida ham cho`lpon uning muhit ta`sirida shakllangan xususiyatlariga diqqatni jalb qilgan edi. lekin psixologik tahlilning tipologik prinsipi miryoqub obrazi talqinida yodamchi vosita edi xolos, sababki, adibni qahramonini ma`naviy «qayta tirilish»ga olib kelgan ruhiy jarayonlarning o`zi ko`proq qiziqtirgan. «kecha»da qator personajlar borki, ular «muayyan muhitda shakllanganlar, yashaydilar va go`yo u bilan chatishib ketganlar2». tabiiyki, ularning xarakter xususiyatlarini, xatti-harakatlarining ruhiy asoslarini anglash uchun ular yashayotgan muhit sharoitlarni bilish taqozo qilinadi. romandagi muhit bilan chatishib ketgan qahramonlardan biri akbarali mingboshidir. asarni dastlab o`qiganda akbarali obraziga yuklangan salbiy sifatlar — savodsizlik, johillik, manfaatparastlik, tubanlik, dunyo bexabarlik — bir odam uchun ko`plik qilayotganday, adib obrazning badiiy barkamolligini maqsad — feodalizmning inqirozga yuz …

i mingboshi obrazini tarixiy-ijtimoiy tip sifatida real gavdalantirganmi?» degan savolga javob berishimiz lozim. mazkur savolga javob berish uchun esa, avvalo, bir narsani aniqlab olishga to`g`ri keladi: chor hukumati mahalliy amaldorlardan qay yo`sin foydalangan? ma`lumki, mustamlaka turkistonda mingboshi, amin, ellikboshilar siyosiy hokimiyatdan chetlatilgan edilar. shunga ko`ra, ularning gardanidagi vazifalar ham chegaralangan, ya`ni: mahkumlaridagi hududda mayda-chuyda ma`muriy-xo`jalik ishlari bilan shug`ullanish va, asosiysi, xalq orasida osoyishtalikni ta`minlashdangina iborat bo`lgan. mahalliy amaldorlarni faqat o`z maqsadlari yo`lida ishlatish, ulani siyosatdan yiroq tutish uchun, tabiiyki, shunga mos odamlarni tanlab qo`yish kerak edi va chor hukumati bunga asosan erishgan. endi mulohaza qilaylik: qanday odam chor hukumatining «didiga mos» amaldor bo`la oladi? amaldorning savodsiz bo`lishi — uning siyosatdan yiroq bo`lishiga kafolatday gap. arxiv hujjatlari ko`zdan kechirilsa, aksariyat amaldorlarning savodsiz bo`lgani, mingboshi mahkamalaridan yuborilgan hisobot va ma`lumotlarga ko`pincha «... savodsiz bo`lgani uchun iltimosiga ko`ra imzo chekdim» degan izoh bilan musulmon yoki rus mirzalar qo`l qo`yganini ko`rish mumkin. masalan, andijon …

u qironlarning bir-biri bilan urushgani yomon bo`ldi... ko`p odam qirildi, deydi noyib to`ra. mening mirzam sokolov ham daraksiz ketdi. o`ch oydan beri daragi yo`q. yurt ham samovarday, ichidangina qaynab turibdi. bir toshadi bu! yomon toshadi lekin. odamlarning yuziga qarasam, o`rus, musulmon — hammasining ko`zi bejo... «yutaman!» deydi. qimmatchilik borgan sari avj olyapti. shunday oqpodshoning xazinasi qoqlanib qoldimikan? oqpodsho mening gapimga kirsa, yurt bersa berardiki, tezroq yarash qilib odamlarni tinchitardi. allaqaylardagi yurtlarni deb o`z boshini qazoga tutadimi kishi...» akbaralining dunyoni larzaga solgan — jahon urushi haqida endigina o`ylay boshlagani bir qarashda mubolag`aday, muallif birmuncha oshirib yuborayotganday tuyuladi. lekin bu o`rinda hech bir mubolag`a yo`q, chunki qahramon, har qanday siyosatdan yiroq odam singari, urush voqealari bevosita o`ziga ta`sir qila boshlagandagina u qahda o`ylaydi. akbaralini o`yga toldirgan narsa — qimmatchilikdan «yurtning samovarday qaynab yotgani» — moliyu jonining tashvishi, xolos. e`tibor berilsa, uning fikrlash tarzida chor hukumatini qoniqtiradigan jahatlarni topish qiyin emas. birinchidan, u …

edi. shu o`rinda yana bir hujjatga e`tiborni qaratmoqchimiz. andijon uyezdi hokimi polkovnik brezjiskiy yuqoridan jo`natilgan «mahalliy tilda gazeta chop etish va uni aholi o`rtasida tarqatish maqsadga muvofiqmi?» degan so`rovga: «ma`lum qilamanki, mahalliy tilda gazeta nashr qilish va uni aholi o`rtasida tarqatish mutlaqo zarurdir... mahalliy xalq orasida dushmanlarimiz — islomning zararli asoslarini targ`ib qiluvchi eshonlar va boshqa ruhoniylarning g`oyalarini emas, biz istagan g`oyalarni singdirish uchun yaxshi yo`lga qo`yilgan gazeta kerak...1»- deb javob bergan edi. avvallari mahalliy amaldorlar pristavlar tomonidan «tuzemnaya gazeta»ga obuna qildirilgani, keyinroq esa pristav tavsiya etgan ro`yxat asosida bepul(!) olganlari e`tiborga olinsa, chor hukumati kadrlar siyosatini puxtalik bilan olib borganiga yana bir karra amin bo`lamiz. yurt boshida turgan savodsiz amaldor, tabiiyki, yurtning ma`rifatli bo`lishidan manfaatdor emas, chunki zo`rlik va johillik bilan omilarnigina boshqarish mumkin. cho`lpon shuni ko`rsatmoq uchun ham akbaralining gazetada tanqid qilinganidan jizg`anagi chiqib turgan holatni chizgan ko`rinadi. o`shanda miryoqubning «gazetachini har narsa qilishga» shay turgan akbaraliga qarata …

rsatiladi. tarixiy haqiqat nuqtai nazaridan muallif bu o`rinda ham haq: chor ma`murlari amaldor tayinlar ekan, nomzodning iqtisodiy ahvoliga ham jiddiy e`tibor berganlar. mana birgina misol: skobelev uyezdi boshlig`i avval bo`lisi qoziligiga o`tkazilgan saylov natijalarini farg`ona gubernatoriga jo`natarkan, ularni tasdiqlamaslikni so`raydi. uyezd boshlig`ini tashvishga solgan narsa nomzod sifatida ko`rsatilganning «sobiq yigit», hozirda avval mingboshisi, keyingi vaqtda paxta ishi bo`yicha savdo operatsiyalarini avj oldirib yuborgan» toshmatov ekanligi edi. boshliqning aytishicha, «toshmatov fe`lining beqarorligi va paxta savdosi bo`yicha operatsiyalarda ishtiroki bilan shunday ishlarni keltirib chiqarishi mumkinki, ularni hal qilib bo`lmay qoladi1». xo`sh, toshmatov nomzodi uyezd boshlig`ini nima uchun qoniqtirmaydi? shuning uchunki, toshmatov, akbaralidan farq qilaroq, uddaburo odam. uning uyezd boshlig`i qarshiligiga qaramy nomzodini o`tkazgani ham buni tasdiqlaydi. uyezd boshlig`i uni mingboshilikdan-da bekor qilishga harakat qilayotgani ehtimoldan holi emaski, buni bilgan nomzod boshqa tarafdan qarshi harakat boshlagandir. toshmatov tipidagi tadbirkor, iqtisodiy jihatdan mustaqil ish yuritishga qobil odamning bora-bora siyosiy hokimiyat tomon intilishi tabiiy, chunki …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati" haqida

1662755956.doc αζαρ ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati inson xarakteri, uning ruhiy o`ziga xosligi ko`p jihatdan u yashayotgan muhit shart-sharoitlari bilan bog`liqdir. aksariyat yozuvchilarni, n.g.chernishevskiy ta`biri bilan aytsak, «ijtimoiy munosabatlar va hayotiy to`qnashuvlarning xarakterlarga ta`siri» qiziqtirishi bejiz emas. avvalgi bobda ko`rib o`tganimizdek, miryoqub obrazi talqinida ham cho`lpon uning muhit ta`sirida shakllangan xususiyatlariga diqqatni jalb qilgan edi. lekin psixologik tahlilning tipologik prinsipi miryoqub obrazi talqinida yodamchi vosita edi xolos, sababki, adibni qahramonini ma`naviy «qayta tirilish»ga olib kelgan ruhiy jarayonlarning o`zi ko`proq qiziqtirgan. «kecha»da qator personajlar borki, ular «muayyan muhitda shakllanganlar, yashaydilar va go`yo u bi...

DOC format, 2,1 MB. "ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: ijtimoiy muhit va xarakter ruhi… DOC Bepul yuklash Telegram