ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati

DOC 2.1 MB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662755956.doc αζαρ ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati inson xarakteri, uning ruhiy o`ziga xosligi ko`p jihatdan u yashayotgan muhit shart-sharoitlari bilan bog`liqdir. aksariyat yozuvchilarni, n.g.chernishevskiy ta`biri bilan aytsak, «ijtimoiy munosabatlar va hayotiy to`qnashuvlarning xarakterlarga ta`siri» qiziqtirishi bejiz emas. avvalgi bobda ko`rib o`tganimizdek, miryoqub obrazi talqinida ham cho`lpon uning muhit ta`sirida shakllangan xususiyatlariga diqqatni jalb qilgan edi. lekin psixologik tahlilning tipologik prinsipi miryoqub obrazi talqinida yodamchi vosita edi xolos, sababki, adibni qahramonini ma`naviy «qayta tirilish»ga olib kelgan ruhiy jarayonlarning o`zi ko`proq qiziqtirgan. «kecha»da qator personajlar borki, ular «muayyan muhitda shakllanganlar, yashaydilar va go`yo u bilan chatishib ketganlar2». tabiiyki, ularning xarakter xususiyatlarini, xatti-harakatlarining ruhiy asoslarini anglash uchun ular yashayotgan muhit sharoitlarni bilish taqozo qilinadi. romandagi muhit bilan chatishib ketgan qahramonlardan biri akbarali mingboshidir. asarni dastlab o`qiganda akbarali obraziga yuklangan salbiy sifatlar — savodsizlik, johillik, manfaatparastlik, tubanlik, dunyo bexabarlik — bir odam uchun ko`plik qilayotganday, adib obrazning badiiy barkamolligini maqsad — feodalizmning inqirozga yuz …

i mingboshi obrazini tarixiy-ijtimoiy tip sifatida real gavdalantirganmi?» degan savolga javob berishimiz lozim. mazkur savolga javob berish uchun esa, avvalo, bir narsani aniqlab olishga to`g`ri keladi: chor hukumati mahalliy amaldorlardan qay yo`sin foydalangan? ma`lumki, mustamlaka turkistonda mingboshi, amin, ellikboshilar siyosiy hokimiyatdan chetlatilgan edilar. shunga ko`ra, ularning gardanidagi vazifalar ham chegaralangan, ya`ni: mahkumlaridagi hududda mayda-chuyda ma`muriy-xo`jalik ishlari bilan shug`ullanish va, asosiysi, xalq orasida osoyishtalikni ta`minlashdangina iborat bo`lgan. mahalliy amaldorlarni faqat o`z maqsadlari yo`lida ishlatish, ulani siyosatdan yiroq tutish uchun, tabiiyki, shunga mos odamlarni tanlab qo`yish kerak edi va chor hukumati bunga asosan erishgan. endi mulohaza qilaylik: qanday odam chor hukumatining «didiga mos» amaldor bo`la oladi? amaldorning savodsiz bo`lishi — uning siyosatdan yiroq bo`lishiga kafolatday gap. arxiv hujjatlari ko`zdan kechirilsa, aksariyat amaldorlarning savodsiz bo`lgani, mingboshi mahkamalaridan yuborilgan hisobot va ma`lumotlarga ko`pincha «... savodsiz bo`lgani uchun iltimosiga ko`ra imzo chekdim» degan izoh bilan musulmon yoki rus mirzalar qo`l qo`yganini ko`rish mumkin. masalan, andijon …

u qironlarning bir-biri bilan urushgani yomon bo`ldi... ko`p odam qirildi, deydi noyib to`ra. mening mirzam sokolov ham daraksiz ketdi. o`ch oydan beri daragi yo`q. yurt ham samovarday, ichidangina qaynab turibdi. bir toshadi bu! yomon toshadi lekin. odamlarning yuziga qarasam, o`rus, musulmon — hammasining ko`zi bejo... «yutaman!» deydi. qimmatchilik borgan sari avj olyapti. shunday oqpodshoning xazinasi qoqlanib qoldimikan? oqpodsho mening gapimga kirsa, yurt bersa berardiki, tezroq yarash qilib odamlarni tinchitardi. allaqaylardagi yurtlarni deb o`z boshini qazoga tutadimi kishi...» akbaralining dunyoni larzaga solgan — jahon urushi haqida endigina o`ylay boshlagani bir qarashda mubolag`aday, muallif birmuncha oshirib yuborayotganday tuyuladi. lekin bu o`rinda hech bir mubolag`a yo`q, chunki qahramon, har qanday siyosatdan yiroq odam singari, urush voqealari bevosita o`ziga ta`sir qila boshlagandagina u qahda o`ylaydi. akbaralini o`yga toldirgan narsa — qimmatchilikdan «yurtning samovarday qaynab yotgani» — moliyu jonining tashvishi, xolos. e`tibor berilsa, uning fikrlash tarzida chor hukumatini qoniqtiradigan jahatlarni topish qiyin emas. birinchidan, u …

edi. shu o`rinda yana bir hujjatga e`tiborni qaratmoqchimiz. andijon uyezdi hokimi polkovnik brezjiskiy yuqoridan jo`natilgan «mahalliy tilda gazeta chop etish va uni aholi o`rtasida tarqatish maqsadga muvofiqmi?» degan so`rovga: «ma`lum qilamanki, mahalliy tilda gazeta nashr qilish va uni aholi o`rtasida tarqatish mutlaqo zarurdir... mahalliy xalq orasida dushmanlarimiz — islomning zararli asoslarini targ`ib qiluvchi eshonlar va boshqa ruhoniylarning g`oyalarini emas, biz istagan g`oyalarni singdirish uchun yaxshi yo`lga qo`yilgan gazeta kerak...1»- deb javob bergan edi. avvallari mahalliy amaldorlar pristavlar tomonidan «tuzemnaya gazeta»ga obuna qildirilgani, keyinroq esa pristav tavsiya etgan ro`yxat asosida bepul(!) olganlari e`tiborga olinsa, chor hukumati kadrlar siyosatini puxtalik bilan olib borganiga yana bir karra amin bo`lamiz. yurt boshida turgan savodsiz amaldor, tabiiyki, yurtning ma`rifatli bo`lishidan manfaatdor emas, chunki zo`rlik va johillik bilan omilarnigina boshqarish mumkin. cho`lpon shuni ko`rsatmoq uchun ham akbaralining gazetada tanqid qilinganidan jizg`anagi chiqib turgan holatni chizgan ko`rinadi. o`shanda miryoqubning «gazetachini har narsa qilishga» shay turgan akbaraliga qarata …

rsatiladi. tarixiy haqiqat nuqtai nazaridan muallif bu o`rinda ham haq: chor ma`murlari amaldor tayinlar ekan, nomzodning iqtisodiy ahvoliga ham jiddiy e`tibor berganlar. mana birgina misol: skobelev uyezdi boshlig`i avval bo`lisi qoziligiga o`tkazilgan saylov natijalarini farg`ona gubernatoriga jo`natarkan, ularni tasdiqlamaslikni so`raydi. uyezd boshlig`ini tashvishga solgan narsa nomzod sifatida ko`rsatilganning «sobiq yigit», hozirda avval mingboshisi, keyingi vaqtda paxta ishi bo`yicha savdo operatsiyalarini avj oldirib yuborgan» toshmatov ekanligi edi. boshliqning aytishicha, «toshmatov fe`lining beqarorligi va paxta savdosi bo`yicha operatsiyalarda ishtiroki bilan shunday ishlarni keltirib chiqarishi mumkinki, ularni hal qilib bo`lmay qoladi1». xo`sh, toshmatov nomzodi uyezd boshlig`ini nima uchun qoniqtirmaydi? shuning uchunki, toshmatov, akbaralidan farq qilaroq, uddaburo odam. uning uyezd boshlig`i qarshiligiga qaramy nomzodini o`tkazgani ham buni tasdiqlaydi. uyezd boshlig`i uni mingboshilikdan-da bekor qilishga harakat qilayotgani ehtimoldan holi emaski, buni bilgan nomzod boshqa tarafdan qarshi harakat boshlagandir. toshmatov tipidagi tadbirkor, iqtisodiy jihatdan mustaqil ish yuritishga qobil odamning bora-bora siyosiy hokimiyat tomon intilishi tabiiy, chunki …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati"

1662755956.doc αζαρ ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati inson xarakteri, uning ruhiy o`ziga xosligi ko`p jihatdan u yashayotgan muhit shart-sharoitlari bilan bog`liqdir. aksariyat yozuvchilarni, n.g.chernishevskiy ta`biri bilan aytsak, «ijtimoiy munosabatlar va hayotiy to`qnashuvlarning xarakterlarga ta`siri» qiziqtirishi bejiz emas. avvalgi bobda ko`rib o`tganimizdek, miryoqub obrazi talqinida ham cho`lpon uning muhit ta`sirida shakllangan xususiyatlariga diqqatni jalb qilgan edi. lekin psixologik tahlilning tipologik prinsipi miryoqub obrazi talqinida yodamchi vosita edi xolos, sababki, adibni qahramonini ma`naviy «qayta tirilish»ga olib kelgan ruhiy jarayonlarning o`zi ko`proq qiziqtirgan. «kecha»da qator personajlar borki, ular «muayyan muhitda shakllanganlar, yashaydilar va go`yo u bi...

DOC format, 2.1 MB. To download "ijtimoiy muhit va xarakter ruhiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: ijtimoiy muhit va xarakter ruhi… DOC Free download Telegram