funksiya tushunchasi

DOC 10 pages 457.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 457.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

funksiya funksiya reja: 3. funktsiya tushunchasi 4. funktsiyaning berilish usullari 5. funktsiyalarni sinflash 6. asosiy elementar funktsiyalar funktsiya tushunchasi faraz qilaylik, va o`zgaruvchilar berilgan hamda bu o`zgaruvchilarning o`zgarish sohalari mos ravishda va lardan iborat bo`lsin. ta`rif. agar ning sohadagi aniq qiymatiga biror qonun yoki qoida bo`yicha ning sohadagi aniq bir qiymati mos qo`yilsa, u holda, o`zgaruvchi o`zgaruvchining sohasidagi funktsiyasi deyidadi. bu holda -argument (erkli o`zgaruvchi), - funktsiya (erksiz o`zgaruvchi) deyiladi. va lar orasidagi bog`lanish funksional bog`lanish deb aytiladi. funksional bog`lanishni quyidagi ko`rinishlarda ifodalash mumkin: funktsiya bunday o`qiladi: «igrik ef iks» yoki «igrik ef iksning funktsiyasi». ta`rif. funktsiyaning argumentning berilgan son qiymatiga mos keluvchi qiymati shu funktsiyaning xususiy qiymati deyiladi. masalan, funktsiya va xususiy qiymatga ega bo`ladi. funktsiya qaralganda ikki to`plam, ya`ni argumentning hamda funktsiyaning qabul qilishi mumkin bo`lgan qiymatlar to`plami e`tiborga olinadi. shuning uchun bunday to`plamlarni oydinlashtirish lozim. ta`rif. funktsiyaning argumenti qabul qilishi mumkin bo`lgan barcha qiymatlari to`plamiga shu funktsiyaning …

2 / 10

tning kasrning maxraji nolga aylanmaydigan barcha qiymatlarida funktsiya ma`noga ega. shuning uchun tenglamani yechib, da maxraj nolga teng bo`lishini ko`ramiz. demak, funktsiyaning aniqlanish sohasi 2 dan tashqari barcha haqiqiy sonlardan iborat. uni sonlar o`qini ikki qismga ajratib, quyidagicha yozamiz: va . 4-misol. chiziqli funktsiyaning o`zgarish sohasini toping. yechilishi: berilgan funktsiya da har qanday haqiqiy qiymatlarni qabul qiladi. shuning uchun funktsiyaning o`zgarish sohasi barcha haqiqiy sonlar to`plamidan iborat bo`ladi. 5-misol. funktsiyaning o`zgarish sohasini toping. yechilishi: berilgan uchhadni to`la kvadrat ajratish usuli bilan shaklini o`zgartiramiz, ya`ni: . ifoda barcha manfiy bo`lmagan qiymatlarni qabul qiladi. shuning uchun berilgan funktsiyaning o`zgarish sohasi 3 va undan katta sonlar to`plamidan iborat bo`ladi. bu sohani tengsizlik ko`rinishida ifodalash mumkin. funktsiyaning berilish usullari funktsiyalar asosan uch xilda beriladi: analitik (formulaviy) usul, grafikaviy usul va jadval usuli. 1) funktsiyaning analitik usulda berilishi formula yordamida berilgan funktsiyalarga analitik usulda berilgan funktsiya deyiladi. bunday usulda erksiz o`zgaruvchi miqdor (funktsiya)ni erkli o`zgaruvchi …

3 / 10

raylik. misolda berilgan va ning qiymatlari orasidagi yuqoridagi munosabat bitta funktsiyani aniqlaydi. to`g`ri chiziqni ifodalovchi strelka nuqtada berilgan funktsiyaning grafigi ekanligini ko`rsatadi. (2) shartga asosan bo`lganda miqdor formuladan emas, balki formula bo`yicha topiladi. shuning uchun da ham ga teng bo`ladi. funktsiya biror ifoda yordamida, masalan, va ko`rinishlarda berilgan bo`lsin. agar bunda argument qiymatlarining qanday chegaralarda o`zgarishi haqida hyech narcha deyilmagan bo`lsa, bu holda, ifoda ning o`zi aniqlangan barcha qiymatlarida funktsiyani beradi deya olamiz. masalan, yozuv ning barcha haqiqiy qiymatlarida ekanligini bildiradi. shuningdek, yozuv ning barcha musbat qiymatlarida dan iborat bo`ladi. 2) funktsiyaning grafik usulda berilishi funktsiyaning grafigi deb, koordinatalari shu funktsiyani to`g`ri tenglikka aylantiruvchi tekislikdagi barcha nuqtalar to`plamining geometrik o`rniga aytiladi. agar shu funktsiyaning grafigi tasvirlangan bo`lsa, funktsiya grafik usulda berilgan deyiladi. ko`pincha funktsiyani analitik usulda berish qiyin bo`lgan hollarda u grafik ko`rinishda beriladi. bundan tashqari, ko`pgina jarayonlarni o`rganishda formula tilida gaplasha olmaydigan asboblar yordamida shunday egri chiziqlar hosil qilinadiki, …

4 / 10

iqlar chiziladi. agar to`g`ri chiziq egri chiziq bilan kamida ikkita nuqtada kesishsa- grafik funktsiyani ifodalamaydi, agar bitta nuqtada kesishsa- grafik funktsiyani ifodalaydi. 3) funktsiyaning jadval usulida berilishi bunday usulda argumentning qiymatlari va funktsiyaning ularga mos qiymatlari jadval ko`rinishida beriladi. ba`zi jarayonlarni o`rganishda funktsiyaning jadval usulida berilishidan foydalanish qulayliklar tug`diradi. masalan, metereologlar yer sharining turli nuqtalariga tushgan yog`inlar jadvalini tuzishadi. yer sharining ana shu turli nuqtalari «argument qiymatlari», yoqin miqdori esa «funktsiyaning qiymatlari» vazifasini bajaradi. suvga ixtiyoriy bosim berilsa, bu bosimga mos kelgan suvning qaynash temperaturasini aniqlash mumkin bo`ladi. bunda temperatura bosimning funktsiyasi bo`lib, ular orasidagi bog`lanish formula bilan emas, balki jadval asosida beriladi. bundagi tajriba asosida olingan ma`lumot qiymatlar bir - biriga taqqoslanadi. jadval usulining yana bir afzallik tomoni shundaki, tayyor jadvallar asosida jarayonning grafigini tuzish, jadval va grafik asosida esa funktsiyaning analitik ko`rinishini, ya`ni formulaviy ifodasini keltirib chiqarish mumkin bo`ladi. funktsiyalarni sinflash funktsiyalar o`z ko`rinishlari, tuzilishi, xususiyatlari va mazmuniga …

5 / 10

ti mos keladi, xolos. ko`p qiymatli funktsiya keng ma`noli funktsiya tushunchasi bo`lib, bunda argumentning to`plamdan olingan har bir qiymatiga o`zgaruvchining to`plamdan olingan bir necha (hatto cheksiz ko`p) qiymati mos keladi deb qaraladi. bunday hollarda bir qiymatli funktsiyadan farqlash uchun bu funktsiyani ko`p qiymatli funktsiya deb nomlash mumkin bo`ladi. ko`p qiymatli funktsiyalar ko`pincha bir nechta bir qiymatli funktsiyalar yordamida ifodalanadi. masalan munosabat bilan aniqlangan ikki qiymatli funktsiya quyidagi ikkita funktsiya orqali berilishi mumkin: va . oshkor va oshkormas funktsiyalar analitik, ya`ni formula usulida berilgan funktsiyalar oshkor yoki oshkormas funktsiyalarga ajraladi. funktsiyaga nisbatan yechilgan analitik funktsiyaga oshkor funktsiya deyiladi. masalan, va hokazo. funktsiyaga nisbatan yechilmagan analitik funktsiyaga oshkormas funktsiya deyiladi. masalan, va hokazo. umumiy holda oshkormas funktsiyalar kabi ifodalanadi. har qanday oshkormas funktsiyani ham oshkor funktsiya shaklida ifodalash mumkin bo`lavermaydi. ta`rif. agar funktsiya berilgan bo`lib, dan iborat bo`lsa, berilgan funktsiyaga murakkab funktsiya deyiladi va quyidagicha belgidanadi: . masalan, lar murakkab funktsiyalardir. ta`rif. …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "funksiya tushunchasi"

funksiya funksiya reja: 3. funktsiya tushunchasi 4. funktsiyaning berilish usullari 5. funktsiyalarni sinflash 6. asosiy elementar funktsiyalar funktsiya tushunchasi faraz qilaylik, va o`zgaruvchilar berilgan hamda bu o`zgaruvchilarning o`zgarish sohalari mos ravishda va lardan iborat bo`lsin. ta`rif. agar ning sohadagi aniq qiymatiga biror qonun yoki qoida bo`yicha ning sohadagi aniq bir qiymati mos qo`yilsa, u holda, o`zgaruvchi o`zgaruvchining sohasidagi funktsiyasi deyidadi. bu holda -argument (erkli o`zgaruvchi), - funktsiya (erksiz o`zgaruvchi) deyiladi. va lar orasidagi bog`lanish funksional bog`lanish deb aytiladi. funksional bog`lanishni quyidagi ko`rinishlarda ifodalash mumkin: funktsiya bunday o`qiladi: «igrik ef iks» yoki «igrik ef iksning funktsiyasi». ta`rif. funktsiyaning ar...

This file contains 10 pages in DOC format (457.5 KB). To download "funksiya tushunchasi", click the Telegram button on the left.

Tags: funksiya tushunchasi DOC 10 pages Free download Telegram