materiallar qarshiligi

DOC 10 pages 354.5 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 354.5 KB

File type DOC

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

materiallar qarshiligi materiallar qarshiligi reja: 1. materiallar qarshiligi fanining mohiyati va predmeti 2. tashqi kuchlar va deformatsiyalar 3. ichki kuchlar. kuchlanishlar barcha muhandislik konstruksiyasi (mashina yoki inshoot) va uning qismlari mustahkamlik, bikrlik hamda ustuvorlik kabi muhim konstruktiv talablarga javob berishi lozim. muayyan miqdordagi tashqi yuklar ta`siridagi konstruksiya va ular qismlarining: — buzilmasdan (ikki qismga ajralib ketmasdan) qarshilik ko`rsata olishiga mustahkamlik; — geometrik o`lchami, shakli o`zgarsa-da, lekin «haddan tashqari katta» deformatsiyalar hosil qilmaslik yoki boshqacha aytganda deformatsiyalarga qarshilik ko`rsata olishiga bikrlik; — dastlabki (yuk qo`yilmagan paytdagi) elastik muvozanat holatini saqlay olishiga ustuvorlik deyiladi. konstruksiya va konstruksiya qismlarining ko`ndalang kesim yuza o`lchamlari kattalashtirilsa bir vaqtning o`zida ularning mustahkamligi, bikrligi va ustuvorligi oshishi tabiiy. ammo bunday hollarda faqat materiallargina emas, balki mehnat ham ko`proq sarflanadi. shu bois muhandis-loyihachilar loyihalashning boshqa maqbul usullarini izlashlari — materiallarni mumkin qadar kam talab qilgan holda yuqorida zikr etilgan uchta muhim talablarga bir vaqtda javob bera oladiganini tanlashlari, …

2 / 10

iy jihatdan esa qattiq jismlar fizikasi, materialshunoslik kabi fanlarga tayanib yechiladi. shuni alohida ta`kidlash zarurki, amaliy hisoblashlarda konstruksiya qismlarining hamma xossalarini bir vaqtda e`tiborga olish juda qiyin. shu sababli materiallar qarshiligi fanini o`rganish jarayonida hamda uning barcha yechim va xulosalarini olishda quyidagi cheklanish (gipoteza)larga tayanish zarur: - jism materiali yaxlit (g`ovaksiz); - jism materiali bir jinsli; - jism materiali yaxlit (g`ovaksiz); - jism materiali bir jinsli; - jism materiali izotrop; - jism to`la elastik; - kuchlanish va deformatsiyalar o`zaro chiziqli bog`lanishda. bundan tashqari yana ikkita tamoyil ishlatiladi: - kuchlar ta`sirining bir-birlariga xalal bermaslik tamoyili (mazmuni: jism nuqtalarida hosil bo`ladigan kuchlanish va deformatsiyalar tashqi kuch (yuk)larning ketma-ket yoki tartibsiz qo`yilishiga bog`liq bo`lmaydi, balki ikkala holda ham kuchlanish va deformatsiyalar bir xil bo`ladi); - sen-venan tamoyili (mazmuni: jismning birorta kichik bo`lagiga qo`yilgan muvozanatlashuvchi kuchlarning ta`siridan yuzaga kelgan kuchlanishlar «mahalliy» xarakterga ega bo`lib, ular kuchlar qo`yilgan qismdan uzoqlashgan sari juda tez so`na boshlaydi). …

3 / 10

. bir qancha bruslarning o`zaro bikr qilib tutashtirilishi natijasida hosil bo`lgan tuzilmaga rama deyiladi (2.4-shakl). ramaning vertikal sterjenlari ustun, gorizontal sterjenlari esa rigel deyiladi. uchala o`lchamlari mos ravishda bir-birlaridan taxminan 8—10 martagacha farq qiluvchi jismlarga yupqa devorli sterjen deyiladi (2.5-shakl). yupqa devorli sterjenlar garchi nisbatan yengil bo`lsa-da, yetarlicha mustahkamlik va bikrlikka ega; shu sababli ular mashinasozlikda, samolyotsozlikda, kemasozlikda va qurilish konstruksiyalarida keng ko`lamda ishlatiladi. tashqi kuch (yuk)lar jismlarga qo`yilishiga qarab hajmiy va sirtqi kuchlarga ajratiladi. hajmiy kuchlar jismlarning har bir ichki elementlari hajmiga ta`sir qilib, hajm birligiga to`g`ri keluvchi kuchning miqdori bilan tavsifladi va xalqaro birliklar sistemasi (si)da kn/m3 , n/m3 kabi birliklarda o`lchanadi. og`irlik kuchlari va inersiya kuchlari hajmiy kuchlarga misol bo`ladi. sirtqi kuchlar tekshirilayotgan jismga qo`shni ikkinchi jismdan o`tadigan kuchlar natijasi bo`lib, to`plangan va yoyilgan (taqsimlangan) kuchlarga ajratiladi: — jismning o`lchamlariga nisbatan juda kichik sirtiga ta`sir ko`rsatuvchi kuchlar to`plangan kuchlar deb atalib, xalqaro birliklar sistemasi (si)da kn yoki …

4 / 10

in esa o`zgarmasdan qoluvchi kuchlarga statik kuchlar deyiladi. juda qisqa vaqt mobaynida o`z miqdori va qo`yilish nuqtalarini sezilarli darajada katta tezliklar bilan o`zgartiruvchi kuchlarga dinamik (zarbali) kuchlar deb ataladi. tashqi kuchlar yoki haroratning o`zgarishi natijasida barcha real jismlar deformatsiyalanadi, boshqacha aytganda ularning geometrik shakli, o`lchamlari va hajmi o`zgaradi. jismlarning deformatsiyalari ikki xil ko`rinishda namoyon bo`ladi: — elastik deformatsiya; — plastik deformatsiya. agar tashqi kuchlar ta`siri tufayli deformatsiyalangan jismdan mazkur kuchlar olinganda, deformatsiyalar ham butunlay yo`qolib, jism o`zining dastlabki geometrik shaklini egallasa, u holda, bunday deformatsiyalarga elastic deformatsiyalar deyiladi. aksincha, deformatsiyalangan jismdan tashqari kuchlar olingandan keyin ham u o`zining dastlabki geometrik shaklini egallay olmasa, bunday deformatsiyalarga plastik deformatsiyalar deyiladi. materiallar qarshiligi fanida deformatsiyalar oddiy: cho`zilish yoki siqilish, siljish, buralish, egilish va murakkab (bir qancha oddiy deformatsiyalarning birgalikda paydo bo`lishi) deformatsiyalarga ajratilib, konstruksiya qismlarining bikrligiga oid muammolar hal etiladi. real holatda barcha deformatsiyalanuvchi qattiq jismlarni o`zaro ta`sirlashib turuvchi zarrachalar yig`indisidan iborat deb …

5 / 10

iy tayanchlarda (tayanchlar shaklda ko`rsatilmagan) yotuvchi birorta brusning muvozanatini tekshiramiz (2.7-shakl, a). brusga qo`yilgan tashqi kuchlar tizimi tayanchlarda reaksiya kuchlarini hosil qiladi. natijada, brus muvozanat holatida bo`ladi. brusning biror kesimidagi ichki kuchlarni aniqlash uchun quyidagi ishlarni navbat bilan bajaramiz: a) brusni ixtiyoriy v tekislik bilan fikran kesib, uni ikki qismga ajratamiz; b) ixtiyoriy tomonni, masalan chap tomonni tashlab yuborib, o`ng tomonni alohida ajratib olamiz; albatta, bunday holatda ajratilgan qismning muvozanati buzilishi tabiiy; d) ajratilgan qismning muvozanatini tiklash maqsadida tashlab yuborilgan tomonning ta`sirini kesim yuza bo`yicha ixtiyoriy ravishda taqsimlanuvchi va kesimning har bir nuqtasiga qo`yilgan kuchlar bilan almashtiramiz (2.7-shakl, b); e) quyidagi statika tenglamalari yordamida ajratilgan qismning muvozanatini tekshiramiz: mx , my — eguvchi momentlar; t = mz — burovchi moment. ichki kuchlar quyidagicha ta`riflanadi: — ajratilgan qismga qo`yilgan tashqi kuch va reaksiya kuchlaridan tekshirilayotgan kesim normaliga mos keluvchi o`qqa nisbatan olingan proyeksiyalarning algebraik yig`indisiga bo`ylama kuch deyiladi; — ajratilgan qismga …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "materiallar qarshiligi"

materiallar qarshiligi materiallar qarshiligi reja: 1. materiallar qarshiligi fanining mohiyati va predmeti 2. tashqi kuchlar va deformatsiyalar 3. ichki kuchlar. kuchlanishlar barcha muhandislik konstruksiyasi (mashina yoki inshoot) va uning qismlari mustahkamlik, bikrlik hamda ustuvorlik kabi muhim konstruktiv talablarga javob berishi lozim. muayyan miqdordagi tashqi yuklar ta`siridagi konstruksiya va ular qismlarining: — buzilmasdan (ikki qismga ajralib ketmasdan) qarshilik ko`rsata olishiga mustahkamlik; — geometrik o`lchami, shakli o`zgarsa-da, lekin «haddan tashqari katta» deformatsiyalar hosil qilmaslik yoki boshqacha aytganda deformatsiyalarga qarshilik ko`rsata olishiga bikrlik; — dastlabki (yuk qo`yilmagan paytdagi) elastik muvozanat holatini saqlay olishiga ustuvorlik deyiladi. ...

This file contains 10 pages in DOC format (354.5 KB). To download "materiallar qarshiligi", click the Telegram button on the left.

Tags: materiallar qarshiligi DOC 10 pages Free download Telegram